gen kasalliklari

PDF 4 pages 529.4 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 529.4 KB

File type PDF

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

16-mavzu. gen kasalliklari. nikohning tibbiy-genetik tomonlari. tibbiy genetik maslahat. i.nikohlar tiplari va ularning tibbiy-genetik tomonlari. odamlarda, populyatsiyalarda allellar tarkibi, ularning uchrash tezliklari (chastotalari) ko‘p jihatdan nikohlar tiplariga bog‘liq. shuning uchun ham nikoh tiplarini, uldarning tibbiy-genetik oqibatlarini o‘rganish katta amaliy ahamiyatga ega. nikoh tiplari ikki guruhga ajratiladi: 1.tanlovsiz. 2.tanlovli. tanlovsiz nikohga panmiksiya kiradi. panmiksiya (yunoncha mixis - aralash) har xil genotipli shaxslarning o‘zaro erkin nikoh ko‘rishi. tanlovli nikohlar. 1.autbriding - begonalar orasidagi nikohlar. 2.musbat- assortativ nikohlar - ayrim belgilari bilan o‘xshash bo‘lgan shaxslar orasida quriladi (kar-soqovlar, pakana bo‘ylilar, novcha bo‘ylilar, aqli zaif shahslar orasida nikohlar). 3.manfiy assortativ nikohlar - belgilari bilan farqlanadigan shaxslar o‘rtasida quriladi. (sog‘lom shaxslar bilan kar-soqovlar, pakanalar bilan novchalar orasidagi nikohlar). 4.insestlar - juda yaqin qarindoshlar orasidagi nikohlar (aka-singil, opa-uka orasidagi nikohlar). inbriding va insest nikohlar ko‘p mamlakatlarda qonun bilan taqiqlangan. ammo ko‘p mamlakatlarda hozirgacha inbriding nikohlar uchrash chastotasi kamaymagan. jumladan o‘zbekistonning ayrim viloyatlarida inbriding nikohlar chastotasi 10-15% …

2 / 4

ratsiyaning asosiy sabablaridan biri geterozigotalanish jarayoni ekanligi aniqlangan. odam genetikasida nikoh qurayotgan er-xotinlar, yoki qarindoshlar orasida irsiy jihatdan qarindoshlik darajasini aniqlash katta ahamiyatga ega. qarindoshlik darajalari haqida ma’lumot quyidagi jadvalda berilgan (10-jadval). 1.qarindoshlik koeffitsienti - umumiy ajdodga ega ikkita shaxs uchun aniqlanadi. a shaxsning tasodifiy tanlab olingan biron genining b shahsda xuddi o'sha lokusdagi genga o‘xshashligi ehtimolli ko‘rsatkichi . ii.inbriding koeffitsienti - ayrim shaxs uchun aniqlanadi, uning ota-onalari orasidagi irsiy yaqinlikni ifodalaydi. bu - bir shaxs gomolog xromosomalaridagi biron lokus allellarining o‘xshashligi ehtimolli ko‘rsatkichi. inbriding koeffitsienti aniqlashda keng qo’llaniladigan tenglamalardan biri - f = a f - inbriding koeffitsienti a - umumiy ajdodlardagi allellar soni b - ona tomonidan avlodlar soni c - ota tomonidan avlodlar soninbriding koeffitsientini populyatsiya uchun ham aniqlash mumkin. rivojlangan mamlakatlarda inbriding koeffitsient juda kam. kichik populyatsiyalarda, diniy, geografik va etnik izolyatsiyalangan populyatsiyalardaninbriding koeffiysienti ancha yuqoridir. iqtisodiyatning, aholi turmush darajasini ko‘tarilishi, migratsiyalar kuchayishi populyatsiyalarning aralashishi, inbred …

3 / 4

ipik namoyon bo’lishi asos qilib olinadi. masalan: aminokislotalar, uglevodlar, lipidlar, nuklein kislotalari, minerallar almashinishi buzilishi natijasida kelib chiqadigan gen kasalliklari tafovut qilinadi. jumladan aminokislotalar almashinuvi buzilishiga fenilketonuriyani misol qilib keltirish mumkin. u autosomali retsessiv tipda nasldan - naslga o'tadi. fenilalanin aminokislotasini parchalovchi fermentning yetishmasligiga olib keluvchi gen mutatsiyasi natijasida kelib chiqadi. fenilalanin parchalanmasdan fenilpirouzum kislotasiga aylanadi, qonda to‘planadi va siydik bilan ajratiladi. miyaning nerv hujayralariga zaharli ta'sir ko‘rsatadi. bu kasallikni aniqlashning ekspress usuli yaxshi yo‘lga qo‘yilgan. bu kasallik aniqlangandan keyin, bolaga 4-5 yoshgacha tarkibida fenilalanin juda kam bo‘lgan ovqat beriladi. gemofiliya, daltonizm, o‘roqsimon hujayrali kamqonlik, sindaktiliya, polidaktiliya, anoftal'miya, galaktozemiya, fruktozuriya kasalliklari gen mutatsiyalari natijasida kelib chiqishi aniqlangan. ba'zi kasalliklar bir emas, balki bir nechta genlar ta'sirida yuzaga chiqadi. bu holat polimeriya deyiladi. bunday kasalliklarning yuzaga chiqishida tashqi muhit ta'siri katta ahamiyatga ega. ularga gipertoniya kasalligi, podagra, ateroskleroz, qandli diabet kasalliklari misol bo‘ladi. bu xildagi kasalliklar, agar qulay muhit sharoitlari yaratilsa, …

4 / 4

biy genetik maslahat maqsadi, vazifalari o‘tkazish bosqichlarini o‘rganish. 10- jadval qarindoshlik darajalari va ulardagi genlar umumiyligi qarindoshlik qarindoshlar genlar darajasi umumiyligi i ota, ona - bolalar 1 2 sibslar 1 2 dizigot egizaklar 1 2 monozigot egizaklar 1 ii buva, buvi - nevaralar tog‘a, amma, hola, 1 2 = 1 amaki – jiyanlar 4 2 iii amakivachcha, ammavachcha, holavachcha, 1 3 = 1 togavachchalar 8 2 iv iii daraja qarindoshlar bolalari 1 4 = 1 4 1 6 mustaqil tayyorlanish uchun topshiriqlar. i.mavzuni o‘rganing, quyidagi savollarga javob bering : 1. odamlarda qanday nikoh tiplarini bilasiz? 2. inbred nikohlarning tibbiy genetik oqibatlarini tushuntiring. 3. autbriding nikohlarning tibbiy-genetik oqibatlarini tushuntiring. 4. qarindoshlik koeffitsienti nima va u qanday aniqlanadi? 5. inbriding koeffitsienti nima va u qanday aniqlanadi? inbriding koeffitsienti qanday holatlarda ortishi mumkin? 6. inbriding koeffictsientini kamaytiruvchi qanday omillarni bilasiz? 7. tgmning vazifalarini tushuntirib bering. 8. tgmning asosiy bosqichlarini qanday amalga oshiriladi? 9. …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gen kasalliklari"

16-mavzu. gen kasalliklari. nikohning tibbiy-genetik tomonlari. tibbiy genetik maslahat. i.nikohlar tiplari va ularning tibbiy-genetik tomonlari. odamlarda, populyatsiyalarda allellar tarkibi, ularning uchrash tezliklari (chastotalari) ko‘p jihatdan nikohlar tiplariga bog‘liq. shuning uchun ham nikoh tiplarini, uldarning tibbiy-genetik oqibatlarini o‘rganish katta amaliy ahamiyatga ega. nikoh tiplari ikki guruhga ajratiladi: 1.tanlovsiz. 2.tanlovli. tanlovsiz nikohga panmiksiya kiradi. panmiksiya (yunoncha mixis - aralash) har xil genotipli shaxslarning o‘zaro erkin nikoh ko‘rishi. tanlovli nikohlar. 1.autbriding - begonalar orasidagi nikohlar. 2.musbat- assortativ nikohlar - ayrim belgilari bilan o‘xshash bo‘lgan shaxslar orasida quriladi (kar-soqovlar, pakana bo‘ylilar, novcha bo‘ylilar,...

This file contains 4 pages in PDF format (529.4 KB). To download "gen kasalliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: gen kasalliklari PDF 4 pages Free download Telegram