"gen va gen kontseptsiyasi haqida"

PPT 23 pages 8.7 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.7 MB

File type PPT

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

prezentatsiya powerpoint o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi termiz davlat universiteti 5140100 – biologiya yo'nalishi talabalari uchun genomika fanidan “gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha, allel va alternativ belgilar” mavzusida tayyorlangan taqdimot biologiya fanlari bo'yicha phd: sh.k.abdulazizova genning zamonaviy ta'riflaridan biri quyidagicha: gen ma'lum bir dnk dagi nukleotidlar ketma-ketligi bo'lib, ushbu ketma-ketlik oqsil yoki rnk shaklidagi bir yoki bir necha mahsulot haqidagi ma'lumotni o'z ichiga oladi. gen mahsulotlari genetik regulyator tarmoqlarning bir qismi sifatida ishlaydi hamda natijasi fenotip darajasida amalga oshiriladi. * organizmdagi barcha genlar yig'indisi genotipni tashkil qiladi. genotip fenotip rivojlanish va tashqi muhit omillari genlarning nasldan-naslga o'tishi fenotipik belgilar irsiylanishining asosidir. gen va gen kontseptsiyasi ko'pgina biologik belgi va xususiyatlar poligen hisoblanadi, ya'ni ularning yuzaga chiqishiga ko'plab genlar ta'sir qiladi. dnk dagi nukleotidlar ketma-ketligini o'zgartiradigan mutatsiyalar natijasida genlar o'zgarishi mumkin. populyatsiyalarda yuz beradigan mutatsiyalar tufayli genlarning allellar deb ataluvchi turli variantlari vujudga kelgan. genning turli allellari …

2 / 23

ud deb taxmin qildi. gen va gen kontseptsiyasi 1889 yilda gyugo de friz o'zining “hujayra ichidagi pangenez” kitobini nashr etdi, ushbu kitobda u turli belgilarning o'ziga xos irsiy tashuvchisi borligini va organizmlarda o'ziga xos xususiyatlarning irsiylanishi zarralar yordamida sodir bo'lishini ta'kidladi. mendel ishlaridan oldin irsiylanish qonuniyatlarini tushuntirishda dominant kontseptsiya sifatida ota-onaning avlodlardagi belgilari suyuqlik aralashtirishga o'xshash tarzda aralashganligi haqidagi kontseptsiya hukmron edi. 1940 yillarda rokfeller institutining amerikalik bakteriolog o.everi rahbarligida o'tkazgan tajribalari dnk genetik ma'lumotlarning molekulyar ombori ekanligini ko'rsatdi. o'tgan asrning 50-yillari boshlarida genlar xromosomalarda marjon shodalari kabi va rekombinatsiyaning ajralmas birliklari sifatida joylashishi haqidagi tushunchalar paydo bo'ldi. zamonaviy gen kontseptsiyasi alternativ splaysing tufayli bir molekula birlamchi transkript (pre-mrnk) dan turli xil ekzonlar to'plamiga ega bo'lgan etuk mrnk molekulalarining bir necha turli variantlarini olish mumkin. shu munosabat bilan genning yangi kontseptsiyasi shakllandi: bir gen – ko'p rnk – ko'p polipeptid. gen – bu bir yoki bir nechta funktsional rnk molekulalarining …

3 / 23

tiladi. drozofilada ko'z rangi, sichqonlarda va quyonlarda jun rangi va boshqalarda bir qancha allellar seriyasi ma'lum. . allel – bu ma'lum nukleotidlar ketma-ketligiga ega bo'lgan alternativ genning ikki yoki undan ortiq shaklllaridan biri. allel ma'lum miqdor chegarasiga qadar tegishli belgi rivojlanishini ta'minlaydi. genlarning muvozanatli o'zaro ta'siri organizmning normal rivojlanishini ta'minlaydi, shuningdek ular hayotchanligini oshiradi, chunki ular atrof-muhit sharoiti o'zgarishlariga organizmning funktsional moslashuvchanligining rivojlanish darajasini tartibga soladi. * pro- va eukariot gen elementlarining asosiy tuzilishi prokariotlar genomi. - genom nukleoidning yagona xalqasimon dnk molekulasida- bakteriyalarning yadro apparatida joylashgan 1000 ga yaqin genni o'z ichiga oladi. -genlarda intron yo'q. -bir tarafida initsiator, boshqa tarafida terminator joylashgan, ketma-ket keluvchi strukturaviy genlardan tarkib topgan murakkab transkriptonlarga ega. bunday prokariotik transkripton operon deb ataladi. odatda operonning struktur genlari bir-biriga bog'liq yoki ketma-ket amalga oshiriladigan funktsiyalar majmuasini nazorat qiladi. prokariotlardagi barcha genlarni konstitutiv va indutsibel genlarga ajratiladi. konstitutiv genlar doim ishlab turuvchi (yoniq) genlar bo'lib, ushbu …

4 / 23

adi. shuning uchun prokariotlarda splaysing kuzatilmaydi. prokariotlarda genlar yakka (mustaqil genlar - tsistron) va guruhlarga birlashgan (klaster genlar - operon) bo'ladi. prokariotlarning yakka ishlovchi mustaqil genlari 3 muhim elementdan tuzilgan: promotor (r), oqsil-kodlovchi soha (struktur gen) va terminator (t). prokariotlarda struktur genlar dnk molekulasining uzluksiz kodlanadigan nukleotidlar ketma-ketligiga ega bo'ladi. klaster genlarga e.soii bakteriyasida laktoza operoni genlari misol bo'ladi. operon – bu metabolik o'zgarishlar ketma-ketligida ishtirok etuvchi fermentlarni kodlovchi umumiy promotor va terminatorga ega genlar guruhidir. e.soii bakteriyasi laktoza operonida laktoza katabolizmining 3 geni to'plangan: lacz, lacy, laca. birinchi gen laktozani 2 ta monosaxarid (glyukoza va galaktoza) ga parchalovchi beta-galaktozidaza fermentini kodlaydi. ikkinchi gen modifiksatsiyalangan galaktozani hujayra ichiga tashuvchi ferment – permeazani kodlaydi. uchinchi gen metobolizmning keyingi bosqichlariga uglevodni jalb qiluvchi transatsetilaza fermentini kodlaydi. e.soii triptofan operonida 5 ta, salmonella bakteriyasining gistidin operonida 11 ta struktur gen mavjud. prokariotlarda genetik ma'lumotlarni uzatish ham vertikal ravishda (ona hujayradan qiz hujayraga), ham …

5 / 23

rning ajralib turadigan asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: - uzuq-uzuqlik, ya'ni, mrnk da ifodalanadigan (ekzon) va ifodalanmaydigan (intron) nukleotidlar ketma-ketliklarining almashinib kelishi; - noyob genlar bilan bir qatorda qayta-qayta takrorlanuvchi bir necha takroriy genlar mavjudligi; - deyarli barcha genlar alohida joylashgan, faqat t-rnk va r-rnk hamda giston genlari bakteriyalarning operonini eslatuvchi klasterlarda yig'ilgan. - operonlarga guruhlanmaydi, shu sababli ularning har biri o'z promotori va terminatoriga ega. etiborlaringiz uchun raxmat e'tiboringiz uchun raxmat! * diploid hujayradagi alternativ genlarning aksariyati gomologik xromosomalarning bir xil lokuslarida joylashgan ikkita allel bilan ifodalanadi, ya'ni ularning genetik miqdori ikkita. shu bilan bir qatorda alternativ genlarning miqdori ularning funktsional maqsadiga bog'liq degan xulosaga kelish mumkin. alternativ genlar qarama -qarshi belgilarning rivojlanishini belgilab, ularning juftlari allemorf deb ataladi. bunday hollarda juftlik hodisasini allelizm deb atash mumkin. har bir genda ikkita holat mavjud – a va a, shuning uchun ular bitta juftlikni tashkil qiladi va juftlikning har biri alohida allel …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""gen va gen kontseptsiyasi haqida""

prezentatsiya powerpoint o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi termiz davlat universiteti 5140100 – biologiya yo'nalishi talabalari uchun genomika fanidan “gen va gen kontseptsiyasi haqida tushuncha, allel va alternativ belgilar” mavzusida tayyorlangan taqdimot biologiya fanlari bo'yicha phd: sh.k.abdulazizova genning zamonaviy ta'riflaridan biri quyidagicha: gen ma'lum bir dnk dagi nukleotidlar ketma-ketligi bo'lib, ushbu ketma-ketlik oqsil yoki rnk shaklidagi bir yoki bir necha mahsulot haqidagi ma'lumotni o'z ichiga oladi. gen mahsulotlari genetik regulyator tarmoqlarning bir qismi sifatida ishlaydi hamda natijasi fenotip darajasida amalga oshiriladi. * organizmdagi barcha genlar yig'indisi genotipni tashkil qiladi. genotip fenotip rivojlanish va tashqi muhit om...

This file contains 23 pages in PPT format (8.7 MB). To download ""gen va gen kontseptsiyasi haqida"", click the Telegram button on the left.

Tags: "gen va gen kontseptsiyasi haqi… PPT 23 pages Free download Telegram