марказий осиё, зардуштийлик

DOC 82,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1447001683_62165.doc марказий осиё, зардуштийлик режа: · вужудга келиши. · зардуштийлик таълимоти · авесто. · авестонинг таркибий қисмлари вужудга келиши. зардуштийлик мил. ав. ii-i минг йилликларда марказий осиёда вужудга келган диндир. зардуштийлик ваҳй орқали эълон қилинган жаҳон динларининг энг қадимийсидир. у инсониятга бошқа барча динларга нисбатан бевосита ва билвосита энг кўп таъсир ўтказган диндир. инсоният тарихида ҳар бир киши устидан илоҳий ҳукм амалга оширилиши, жаннат ва жаҳаннам, қиёмат-қойим, унда таналарнинг қайта тирилиши, тана ва руҳ қайта бирлашиб мангу яшаши ҳақида биринчи бор шу дин доирасида фикр юритилди. кейинги асрларда бу ғоялар яҳудийлик, христианлик ва бошқа динлар тарафидан ўзлаштирилди. айтиб ўтиш жоизки, ушбу дин пайдо бўлган давр ва унинг ватани – ҳали фанда охиригача тўлиқ ечилган масалалар эмас. зардуштийлик дини пайғамбар зардушт номига нисбат берилиб, шартли равишда шундай атаб келинади. аслида эса у мазкур диннинг муқаддас китоби ҳисобланмиш авестода «маздаясна» дини деб аталган. бу сўзни «маздага сиғинмоқ» деб таржима қилиш мумкин. «мазда» …

ур ва эътиқодларни ислоҳ қилиб, янги динга асос солди. зардуштнинг туғилган ва илк диний фаолиятини бошлаган жойи хусусида икки хил қараш бор. биринчиси – «ғарб назарияси» бўлиб, унга кўра мидия (ҳозирги эрон ҳудудида) зардуштнинг ватани ва зардуштийликнинг илк тарқалган жойи ҳисобланади. бу фикр тарафдорларининг далили шуки, биринчидан, зардуштийликнинг қадимий эрон ҳудудларида кенг тарқалганлиги бўлса, иккинчидан, зардуштийликнинг муқаддас китоби саналмиш авестога кейин ёзилган шарҳларнинг қадимий эрон-паҳлавий тилида бўлганлигидир. эътибордан чиқармаслик керакки, зардуштийлик уч буюк эрон империяси – аҳамонийлар, аршакийлар ва сосонийлар даврларида, яъни мил. ав. vi асрдан то мил. vii асригача кетма-кет айнан яқин ва ўрта шарқда давлат дини мақомида бўлган. иккинчиси, «шарқ назарияси» бўлиб, унга кўра, зардушт ватани ва зардуштийликнинг илк тарқалган жойи хоразм ҳисобланади. кўпчилик манбашунослар иккинчи назария тарафдорларидирлар. хоразм зардуштийликнинг муқаддас олови озархурра биринчи бор ёқилган ва энг буюк худо – ахура-мазданинг зардушт билан боғланган жойи ҳисобланади. зардуштийликнинг асосий манбаси авестода: «биринчи бор муқаддас олов – «озархурра» «аирйанем-ваэжа» …

троқ, осойишта ҳаёт кечиришга, меҳнатга, деҳқончилик, чорвачилик билан шуғулланишга даъват этади. моддий ҳаётни яхшилашга уринишни ёвузликка қарши кураш деб ҳисоблайди. зардуштийлик динида қўриқ ер очиб, уни боғу роғга айлантирган одам илоҳиёт раҳматига учрайди. аксинча, боғлар, экинзорларни, суғориш иншоотларини бузганлар катта гуноҳга қоладилар. зардушт инсонларга тинч-тотув яшашни, ҳалол меҳнат қилишни ўргатмоқчи бўлади. бунга кўра инсоннинг бу дунёдаги ҳаётига яраша нариги дунёдаги тақдири ҳам бўлажак, ҳар бир инсон ўлгандан сўнг ўзининг бу дунёдаги қилмишига яраша абадий роҳат – жаннатга, ёки ёмон ишлари кўп бўлса на хурсандлик ва на хафалик кўрмайдиган аросат жой – мисвонгатуга тушади. зардуштийлик негизида оламнинг қарама-қаршиликлар кураши асосига қурилгани туради: яхшилик ва ёмонлик, ёруғлик ва қоронғулик, ҳаёт ва ўлим ўртасида абадий кураш давом этади. барча яхшиликларни ахура-мазда ва барча ёмонликларни анхрамайнью (ёки ахриман) ифодалайди. ахура-мазда инсонларга эзгу ишларни баён этиб уларга амал қилишни буюради, ёмон ишлардан сақланишга чақиради. зардуштийликда имон учта нарсага асосланади: фикрлар софлиги, сўзнинг собитлиги, амалларнинг инсонийлиги. …

то руҳонийлар томонидан оғзаки ривоятдан йиғилиб, биринчи марта китоб шаклига келтирилган. айрим қисмларига, айниқса «видевдат» бўлимига ўзгартиришлар киритилиб, қайта ишланган. viii асрда ўрта осиёга ислом дини кириб келиб, кенг тарқалгунига қадар зардуштийлик маҳаллий халқларнинг асосий дини ҳисобланган. буни, жумладан, археологик тадқиқотлар исботлайди. ҳозирги кунда зардуштийликка эътиқод қилувчи диний жамоалар мавжуд. улар ҳиндистоннинг мумбай (бомбей, ғужарот штатларида; 115 минг кишига яқин), покистон, шри ланка, буюк британия, канада, ақш, австралия ва эроннинг (теҳронда 19 минг кишидан ортиқ) баъзи чекка вилоятларида сақланиб қолган. эрон ислом республикасида зардуштийлик динига эътиқод қилиш қонун томонидан рухсат этилган. мумбайда зардуштийларнинг маданий маркази кома номидаги институт фаолият олиб боради. ундан ташқари мумбайда ҳомий дхалла раислигида дунё зардуштийлари маданияти фонди ишлаб турибди. 1960 йилда зардуштийларнинг i умумжаҳон конгресси теҳронда ўтказилди. кейинги конгресслар бойбейда ўтказилди. авесто. авесто зардуштийликнинг асосий манбаси ва муқаддас китоби ҳисобланади. у апастак, овисто, овусто, абисто, авасто каби шаклларда ҳам ишлатиб келинган. авесто ўрта осиё, эрон, озарбайжон …

абу райҳон беруний (в. 1048 й.) шундай ёзади: «йилнома китобларида бундай дейилган: подшоҳ доро ибн доро хазинасида [абистонинг] 12 минг қорамол терисига тилло билан битилган бир нусхаси бор эди. искандар оташхоналарни вайрон қилиб, уларда хизмат этувчиларни ўлдирган вақтда уни куйдириб юборди. шунинг учун ўша вақтда абистонинг бешдан учи йўқолиб кетди». авестонинг александр македонский томонидан грецияга олиб кетилгани, зарур жойларини таржима эттириб, қолганини куйдиртириб юборгани, 12 минг қорамол терисидаги тилло матн ҳақида (ат-табарийда – 12000 пергамент) кейинги даврларда яратилган зардуштийлик адабиётида («бундаҳишн», «шаҳриҳои эрон», «динкард»; ix аср, «арда вираф-намак»; ix аср, «тансар хатлари», ал-масъудийнинг «муруж аз-заҳаб», «форс-нома» ва бошқаларда) маълумотлар бор. бу асарларда юнонлар оташхоналарни вайрон қилганлари, ибодатхоналар бойликларини талон-тарож этганлари, дин арбобларини ўлдириб, асир олиб кетганликлари ҳақида ёзилади. ҳозир бизгача етиб келган авесто, берунийнинг ёзишича, аслининг бешдан икки қисми холос. у «авесто 30 «наск» эди, мажусийлар (зардуштийлар) қўлида 12 наск чамаси қолди» деб ёзган. ёзма манбаларга кўра, ҳақиқатан ҳам авестони …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "марказий осиё, зардуштийлик"

1447001683_62165.doc марказий осиё, зардуштийлик режа: · вужудга келиши. · зардуштийлик таълимоти · авесто. · авестонинг таркибий қисмлари вужудга келиши. зардуштийлик мил. ав. ii-i минг йилликларда марказий осиёда вужудга келган диндир. зардуштийлик ваҳй орқали эълон қилинган жаҳон динларининг энг қадимийсидир. у инсониятга бошқа барча динларга нисбатан бевосита ва билвосита энг кўп таъсир ўтказган диндир. инсоният тарихида ҳар бир киши устидан илоҳий ҳукм амалга оширилиши, жаннат ва жаҳаннам, қиёмат-қойим, унда таналарнинг қайта тирилиши, тана ва руҳ қайта бирлашиб мангу яшаши ҳақида биринчи бор шу дин доирасида фикр юритилди. кейинги асрларда бу ғоялар яҳудийлик, христианлик ва бошқа динлар тарафидан ўзлаштирилди. айтиб ўтиш жоизки, ушбу дин пайдо бўлган давр ва унинг ватани – ҳали фанд...

Формат DOC, 82,5 КБ. Чтобы скачать "марказий осиё, зардуштийлик", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: марказий осиё, зардуштийлик DOC Бесплатная загрузка Telegram