borliq falsafasi (ontologiya)

DOCX 1 page 189.2 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 189.2 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

foydalanilgan adabiyotlar oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi referat mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) reja: kirish 1. mavjudlik mohiyati va usullari 2. ontologik argumentlar va asosiy maktablar 3. shaxsiyat, erkin iroda va zamonaviy muammolar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish mavjudlik falsafasi, yoki ontologiya, insoniyat tafakkurining eng qadimiy va murakkab sohalaridan biri boʻlib, borliqning mohiyatini, mavjud boʻlishning turli xil usullarini va olamning asosiy tuzilishini oʻrganadi. ontologik masalalar nafaqat falsafiy bahslar uchun asos boʻlibgina qolmay, balki ilm-fan, axloq va hatto kundalik hayotimiz uchun ham muhim ahamiyatga ega. bugungi kunda ontologiya zamonaviy ilm-fan, xususan, fizika, kosmologiya va kompyuter fanlarining rivojlanishi bilan yangi qirralarni ochmoqda. shunga qaramay, mavjudlik va yoʻqlikning oʻzaro munosabati, vaqt va makon mohiyati, erkin iroda va determinizm kabi klassik savollar oʻz dolzarbligini saqlab qolmoqda va yangi talqinlarni talab etadi. ushbu ishning asosiy maqsadi ontologiyaning asosiy tushunchalari va muammolarini, jumladan, kategoriyalar, substansiya va atributlar, sababiyat va shaxsiyat masalalarini chuqur tahlil qilish, shuningdek, …

2 / 1

alar mavjudlikning turli jihatlarini tushunishimizga yordam beradi. ushbu kategoriyalar o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik mavjudlikning dinamik xususiyatini aks ettiradi. misol uchun, bir modda (inson) o'zining xususiyatlari (intellekt, hissiyotlar) orqali boshqa moddalar (boshqa odamlar, atrof-muhit) bilan munosabatga kirishadi. bu munosabatlar esa voqealarni (suhbat, harakat) keltirib chiqaradi. kategoriyalarni tahlil qilish, mavjudlikning tuzilishini va uning turli shakllari o'rtasidagi aloqalarni tushunishga yordam beradi. ba'zi faylasuflar, masalan, idealistlar, moddaning obyektiv mavjudligini rad etishadi va uni faqat ongning konstruksiyasi deb hisoblashadi. boshqalar, materialistlar, moddaning birlamchi ekanligini ta'kidlashadi va ongni uning mahsuli deb hisoblashadi. mavjudlikning modal modalitiklari mavjudlikning modal modalitiklari imkoniyat, zarurat va tasodif kabi tushunchalarni o'z ichiga oladi. imkoniyat, bir narsaning mavjud bo'lish ehtimolini anglatadi. masalan, ertaga yomg'ir yog'ishi mumkin. zarurat esa bir narsaning boshqacha bo'lishi mumkin emasligini bildiradi. masalan, matematik teoremalar zarurdir, chunki ularning haqiqatligiga shubha yo'q. tasodif bir narsaning mavjud bo'lishi ham, bo'lmasligi ham mumkinligini anglatadi. masalan, lotereyada yutib olish tasodifdir. ushbu modal kategoriyalar mavjudlikning deterministik …

3 / 1

risklarni aniqlash va qarorlarni qabul qilishda modal mantiqdan foydalaniladi. vaqt va mavjudlik vaqt mavjudlikning ajralmas qismidir. mavjudlik vaqt davomida sodir bo'ladigan o'zgarishlar orqali namoyon bo'ladi. falsafada vaqtning tabiatiga oid turli xil nuqtai nazarlar mavjud. ba'zi faylasuflar, masalan, parmenid, vaqtning illyuziya ekanligini va faqat abadiy mavjudlik borligini ta'kidlashadi. boshqalar, masalan, heraklit, vaqtning doimiy o'zgarish jarayoni ekanligini va barcha narsalar oqimda ekanligini aytishadi. zamonaviy fizika vaqtning nisbiyligini ko'rsatadi, ya'ni vaqtning o'tishi kuzatuvchining harakatiga bog'liq. vaqtning o'tishi mavjudlikning shakllanishiga bevosita ta'sir qiladi. har bir lahza o'tmishning izini o'zida saqlaydi va kelajakni belgilaydi. bu o'zaro bog'liqlik mavjudlikning tarixiy xarakterini aks ettiradi. shaxsiyat va jamiyat rivojlanishi vaqtning ta'siri ostida shakllanadi. vaqtning o'tishi bilan biz tajriba orttiramiz, o'zgaramiz va yangi narsalarni kashf etamiz. vaqt tushunchasi madaniyat, san'at va adabiyotda muhim o'rin tutadi. vaqtning o'tkinchiligi, hayotning qadr-qimmati va o'limning yaqinligi haqidagi fikrlar asarlar orqali ifodalanadi. mavjudlikning turlari: moddiy va g'ayrimoddiy mavjudlikni moddiy va g'ayrimoddiy turlarga ajratish odatiy …

4 / 1

ni rad etadi. idealizm esa moddiy dunyoni ongning namoyishi deb hisoblaydi. ushbu qarashlarning har biri mavjudlikning tabiatini tushunish uchun o'ziga xos yondashuvni taklif etadi. fan va texnologiyaning rivojlanishi bilan ong va sun'iy intellekt o'rtasidagi munosabat masalasi tobora dolzarb bo'lib bormoqda. mavjudlikning ma'nosi va qadri mavjudlikning ma'nosi va qadri insoniyat tarixining davomida muhokama qilib kelinayotgan abadiy savoldir. nihilizm mavjudlikning hech qanday ob'ektiv ma'nosi yo'qligini ta'kidlaydi. ekzistensializm esa inson o'z ma'nosini o'zi yaratishga mas'ul ekanligini aytadi. viktor frankl kabi logoterapevtlar hayotning ma'nosi azob-uqubatlarda ham topilishi mumkinligini ko'rsatishadi. turli madaniyatlarda mavjudlikning ma'nosi diniy e'tiqodlar, axloqiy qadriyatlar va ijtimoiy maqsadlar bilan bog'liq. mavjudlikning qadri shaxsning o'zini o'zi anglash, boshqalar bilan munosabatlari va dunyoga qo'shgan hissasi orqali belgilanadi. baxt, sevgi, adolat, erkinlik kabi qadriyatlar inson hayotiga ma'no beradi. o'zgalarga yordam berish, bilim olish, san'at bilan shug'ullanish va tabiatni muhofaza qilish kabi faoliyatlar mavjudlikni mazmunli qiladi. statistikaga ko'ra, o'z hayotidan qoniqish hosil qilgan odamlar uzoq umr …

5 / 1

din keladi; inson o'zi uchun mohiyat yaratadi. shaxsiy tajriba va tanlov orqali o'z mohiyatini yaratish. shaxsiy erkinlik va javobgarlikni ta'kidlash. materializm faqat moddiy narsalar mavjud; ong moddiy jarayonlarning natijasidir. moddiy dunyoni kuzatish va o'rganish orqali mavjudlikni tushunish. ilmiy bilimlarni asosiy manba deb hisoblash. idealizm olamning asosida ong yoki g'oya yotadi; moddiy narsalar ongning aksidir. ong va g'oyalarni tahlil qilish orqali mavjudlikni tushunish. ruhiy qadriyatlarning moddiy qadriyatlardan ustunligini ta'kidlash. nihilizm (hechlikparastlik) mavjudlikning ma'nosi, qadri yoki ob'ektiv haqiqati yo'q. mavjud qadriyatlar va e'tiqodlarni rad etish orqali haqiqatni izlash. mavjudlikning ma'nosizligini va hayotning tragikligini ta'kidlash. mavjudlik mohiyati va usullari ontologik argumentlarning mohiyati va tarixiy rivoji ontologik argumentlar mavjudlik masalasini tahlil qilishning bir usuli bo'lib, ularning asosiy g'oyasi shundan iboratki, xudo tushunchasining o'zi uning mavjudligini isbotlaydi. bu argumentlar empirik kuzatishlarga yoki tashqi dalillarga murojaat qilmasdan, faqat aql va mantiq qonunlariga asoslanadi. tarixan, ontologik argumentlarning dastlabki shakllari avliyo anselmning xi asrda ishlab chiqilgan argumentlarida namoyon …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq falsafasi (ontologiya)"

foydalanilgan adabiyotlar oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi referat mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) reja: kirish 1. mavjudlik mohiyati va usullari 2. ontologik argumentlar va asosiy maktablar 3. shaxsiyat, erkin iroda va zamonaviy muammolar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish mavjudlik falsafasi, yoki ontologiya, insoniyat tafakkurining eng qadimiy va murakkab sohalaridan biri boʻlib, borliqning mohiyatini, mavjud boʻlishning turli xil usullarini va olamning asosiy tuzilishini oʻrganadi. ontologik masalalar nafaqat falsafiy bahslar uchun asos boʻlibgina qolmay, balki ilm-fan, axloq va hatto kundalik hayotimiz uchun ham muhim ahamiyatga ega. bugungi kunda ontologiya zamonaviy ilm-fan, xususan, fizika, kosmologiya va kompyuter fanlarining rivojlan...

This file contains 1 page in DOCX format (189.2 KB). To download "borliq falsafasi (ontologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq falsafasi (ontologiya) DOCX 1 page Free download Telegram