minerallarning fizik xususiyatlari

PPTX 70 pages 15.2 MB Free download

70 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 15.2 MB

File type PPTX

Pages 70

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 70

o’zbekiston respubliksi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti geologiya fakulteti geoximiya yo’nalishi. umumiy geoximiya fanidan mavzu: minerallarning fizik xususiyatlari reja 1. minerallarni tabiatda tarqalishi 2. minerallarning xususiyatlari: a) mexanik xususiyatlari – qattiqligi, zichligi, ulanish yuzasi, sinishi. b) optik xususiyatlari – yaltiroqliligi, rangi, chizig’ining rangi, shaffofliligi. v) boshqa xususiyatlari - magnitligi, mo’rtligi, elastikligi va b. minerallarni tabiatda tarqalishi minerallarning turi 4 mingga yaqin. ular tabiatda har xil miqdorda tarqalgan.tog` jinslarini tashkil qiluvchi minerallar yerning ustki qismi - litosferaning asosini tashkil etadi. bulardan dala shpatlari -55%; piroksen va amfibollar - 15%; kvars - 12%; slyudalar - 3%; gil minerallari -1,5%; kaltsit - 1,5%; oksidlar va gidroksidlar - 3%; fosfatlar - 0,75%; xloritlar va ftoritlar - 0,5%; sulfidlari bilan sulfatlar - 0,3%, sof tug`ma elementlar - 0,1% ni tashkil etadi. minerallarning tashqi ko`rinishiga qarab birini ikkinchisidan ajratish ancha mushkul. har birining o`ziga xos belgisi bor. bular : …

2 / 70

qsimon, yashilsimon, kulrang, moviy- yashilsimon. ushlaganda yog’simon tuyuladi. 2.gips - caso4 2h2o. tirnoq bilan tirnaganda mineral yuzasida iz qoladi (tirnoqning qattiqligi 2-2.5). rangi – oq, kulrang, jigarrang, pushti. shoyisimon turi selenit deyiladi. 3.kalsit - caco3 . kaltsitni pichoq uchi bilan tirnaganda unda tirnash izi qoladi. rangi – oq va sariqsimon-oq. shaffof turi island shpati deyiladi. 4.flyuorit - caf2. mis tanga kaltsitni tirnaydi, ammo flyuoritni tirnamaydi. rangi – sariq, yashil, ko’k, pushti, binafsha, jigarrang va binafshasimon- qoragacha o’zgarishi mumkun. 5.apatit - ca5 [po4 ]3f. odam va ba’zi hayvonlarning tishlari apatitning mikroskopik kristallaridan tarkib topgan. rangsiz, oq, zumradsimon yashil, ko’k, qo’ng’ir, binafsha. 6.ortoklaz -kalsi3o8. shiaha va po’latdan qattiq. shiahaning qattiqligi taxminan 5,5. ortaklaz, mikroklin, plagioklazlar singari minerallari keng tarqalgan. 7.kvars - sio2. ushishada va po’lat pichoqda aniq tirnash izini qoldiradi. kvarsning xillari: tog’ billuri, ametist, rauxtopaz, morion, tsitrin, avantyurin va b. 8.topaz - al2 [sio4 ](f,oh)2 . uning kristalli kvarsda tirnash izi …

3 / 70

chizib 2 – tirnoq bilan chizib 3 – mis tanga yordamida chizib 4 – mix yordamida chizib 5 – shisha yordamida chizib 6 – nina, pichoq yordamida chizib 7 – kvarts bo’lagi yordamida chizib minerallarning solishtirma og’irligi solishtirma og`irlik minerallarni aniqlashda ahamiyati katta. solishtirma og`irlik minerallarda sezilarli ravishda o`zgaruvchan bo`lib, 0,5 dan 21 gacha bo`ladi. minerallarning solishtirma og`irliklari ularning kimyoviy tarkibiga, ion va atomlari- ning og`irligiga va tabiiy ichki tuzilishlariga (strukturasi) bog`liq. minerallarning kimyoviy tarkibiga ko`ra solishtirma og`irligi har xil bo`ladi. izomorf qatoridagi kimyoviy elementlar katta atom og`irligiga ega bo`lsa, u holda solishtirma og`irligi ham ortadi, katta ion radiusida esa aksincha. masalan, albit na(alsi3o8)-anortit ca(al2si2o8). solishtirma og`irlik 2,61 dan 2,75 gacha o`zgaradi. olivin guruhidagi minerallarda ham xuddi shunday, forsteritdan mg2(sio4) fayalitgacha fe2(sio4) ortib boradi. solishtirma og`irlikning (zichlik) o`lchov birliklari. solishtirma og`irlikni ifodalash uchun massa yoki og`irlikning ma`lum hajmiga nisbati olinadi. m p d= ― yoki d = ― v v …

4 / 70

arda sinadi (apatit, olivin, berill). a) o’ta mukammal muskovit grafit b)mukammal galit kaltsit flyuorit flyuorit gips v) o’rta dala shpatlari gips g) mukammal emas kvarts nefelin olivin apatit minerallarning sinishi minerallarning sinishi – mineralning parchalanishida hosil bo‘ladigan yuzalar ko‘rinishidir. u ayniqsa nomukammal va juda nomukammal ulanishga ega bo‘lgan minerallarni o‘rganishda juda asqotadi. minerallar sinish yuzasining ko‘rinishi ham muhim diagnostik belgilar qatoriga kiradi. minerallarda chig‘anoqsimon, notekis, tekis, zirapchasimon, tuproqsimon sinish turlari ajratiladi. minerallaning sinishi ulanishi kabi xarakterli xususiyati hisoblanadi va muayyan mineral individida aniqlanadi. minerallarning mo‘rtligi va bolg‘alanishi. minerallarning diagnostik belgilari sifatida foydalanish mumkin bo‘lgan mexanik xossalaridan mo‘rtligi va bolg‘alanishini ko‘rsatib o‘tish mumkin. mo‘rtlik deb bosim ostida yoki zarbadan moddaning burdalanish xossasiga aytiladi. bolg‘alanishi (pachaqlanuvchanlik) deganda moddalarning bosim ostida yupqa plastinkalarga yalpoqlanishi va plastik bo‘lishi tushuniladi. elastiklik (qayishqoqlik) - mineralning kuch ta'sirida egilishi va kuch ta’siri to’xtatilgandan keyin avvalgi shaklini tiklash qobiliyati (slyuda uchun odatiy hisoblanadi). minerallarning optik xususiyatlari yaltiroqlik ikki …

5 / 70

paksimon, shoyisimon - gips tolalari, asbest; yog`simon - mineral yuzasi yog` surilgandek yaltiraydi - nefelin; olmossimon - juda o`tkir yaltiroqlik - olmos; mumsimon - hech qanday yaltiroqlik sezilmaydi – feruza, opal. metallsimon pirit galenit yarimmetall gematit grafit metallmas shishasimon kaltsit kvarts yog’simon s sadafsimon slyudalar talk ipaksimon rogovaya obmanka selenit mumsimon opal olmossimon olmos sfalerit matoviy limonit kaolinit minerallarning rangi tabiatda minerallar juda xilma-xil rangda uchraydi. ayrim minerallarga ularning rangiga qarab nom berilgan. masalan, lazurit va azurit havo rangli, xlorit yashil rangli, rodonit - pushti, rubin - qizil, auripigment - oltin rangli. minerallar rangi uch xil o`ziga xos omillar bilan belgilanadi: a) idioxromatik (grek. "idios"-o`zining, shaxsiy) - mineralning o`z xususiyatlari bilan belgilanadi. bularga titan, vanadiy, xrom, marganes, temir, kobalt, siyrak elementlar va boshqalar kiradi. oltin (au) auripigment (as2s3) berill kleofan gematit s ametist opal b) alloxromatik (grek. "allos"- chet, begona) minerallar rangi boshqa kimyoviy elementlarning aralashishiga bog`liq . masalan, kvars …

Want to read more?

Download all 70 pages for free via Telegram.

Download full file

About "minerallarning fizik xususiyatlari"

o’zbekiston respubliksi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti geologiya fakulteti geoximiya yo’nalishi. umumiy geoximiya fanidan mavzu: minerallarning fizik xususiyatlari reja 1. minerallarni tabiatda tarqalishi 2. minerallarning xususiyatlari: a) mexanik xususiyatlari – qattiqligi, zichligi, ulanish yuzasi, sinishi. b) optik xususiyatlari – yaltiroqliligi, rangi, chizig’ining rangi, shaffofliligi. v) boshqa xususiyatlari - magnitligi, mo’rtligi, elastikligi va b. minerallarni tabiatda tarqalishi minerallarning turi 4 mingga yaqin. ular tabiatda har xil miqdorda tarqalgan.tog` jinslarini tashkil qiluvchi minerallar yerning ustki qismi - litosferaning asosini tashkil etadi. bulardan dala shpatlari -55%; piroksen va amfibollar - 15%; kv...

This file contains 70 pages in PPTX format (15.2 MB). To download "minerallarning fizik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: minerallarning fizik xususiyatl… PPTX 70 pages Free download Telegram