xviii-xx асрларда марказий осиё маданияти

DOC 98.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483480917_67183.doc xvii-xx асрларда марказий осиё маданияти режа: 1. xvi- xix асрнинг биринчи яримида марказий осиёнинг ижтимоий - маданий холати. 2. маънавий маданият ва диний мутаассиблик. дунёвий билимларни кадрсизланиши. 3. моддий маданият. хонликлардаги узига хослик. 4. россия истелоси, унинг улкан маънавий хаётига таъсири. мустабид шуро давлати даврида узбекистан маданияти. таянч тушунчалар:шайбонийнома, зафарнома, аштархонийлар, манғитлар, тузум мактаби, ¢аспарали, жадидлик, қатағон. марказий осиёда темурийлар даврида маданият классик даражаси билан дунёга машхур бўлди. шайбонийлар ва аштархонийлар даври (xvi-xviii асрлар) да мамлакат феодализмнинг мураккаб жараёнларини бошдан кечирди. xvi асрда хунармандчиликнинг ривожланиши транзит ва ички савдонинг кенгайишига ёрдам берди. бу даврда хунарманчиликнинг 60 дан ортиқ тури мавжуд эди. марказий осиё, хиндистон, эрон, балх, россия, туркия ва бошқа мамлакатлар билан совда-сотиқ дипломатик алоқада бўлган. xv-xvi асрларда мовароуннахрда илм-фан анча ривожланди. адабиёт, тарих, меморчилик ва тасвирий саньат ўзига хос ривожланиш босқичини босиб ўтди. хасан бухорий нисорий (1566) нинг «музаккир ул-ахбоб» ва мутрибийнинг (1604) «тазкиратуш-шуаро» номли адабиёт антологияси бунинг …

ин али яздийнинг тарихий асарлари хусусан «зафарнома»си, улуғбекка бағишланган «мунтахаби жоме ва товорихи шохий» деган асарлари ўзбек тилига ўгирилди. шайбонийлар даврида фаннинг қатор тармоқлари ривож топди. 1693 йилда амин ахмад розий «хафт иқлим»- етти иқлим деган жуғрофи-биологияга оид луғат тузади. унга мутрибийнинг дунё харитаси илова қилинади. 1541 йилда мухаммад хусайн ас-самарқандий тиббиёт ва фармакологияга оид илмий асар ёзади. у кўз табиби шох али ибн сулаймон наврўз ахмаджон хузурида ишлаб, касалликлар хақида «табиблик дастурул-амали» рисоласини битади. мусиқа илмига оид бухоролик навкабийнинг асари хам xvi асрда бу саньат ривожидан дарак беради. бундан ташқари хаттотлик саньатининг ривожига улкан хисса қўшган султон али машхадий, мир али хирвий, махмуд али шиқобий каби хусни хат усталари хам ижод қилган. 1586 йилда дарвеш мухаммад бухорий каллиграфия саньати назариясига оид асар ёзади. шунингдек кўплаб қўлёзмалар миниатюралар ва суратлар билан безатилди. тарихий ва адабий асарлардан «фатхнома» тарихи абулхайрхоний, навоийнинг асарлари шулар жумласидандир. «миниатюраларда марказий осиё моддий маданияти акс эттирилади …

лари бунга гувохлик беради. бинолар безашда майда ўсимлик-нақшли парчинлар ишлатилди. деворларга гул териш каби темурийлар давридаги усуллар ривожлантирилди. қабр тошлари ясашда юксак бадиий даражада тошларга ёзувларни ўйиб битиш ривожланди. (шайбонийхон қабр тоши ва чилдухтаронда абу саид қабрига қўйилган тошлар). хуллас, бу даврнинг кўпгина бетакрор маданият сохалари ўз сирларини мукаммал сақлаб келмоқда. марказий осиёда хонликлар ва амирлик ўртасидаги низолар бўлиб турсада, маълум даражада дехқончилик, хунармандчилик, савдо-сотиқ давом топди. фан, адабиёт, санъатнинг ривожланиши кўпроқ сарой доирасида бўлиб, хам диний, хам дунёвий асарлар ёзилди. гарчи ўз даври тарихнавислиги ўша хонлик ва амирликдаги сиёсий воқеалар салномасини ифодалайди, ўша давр рухи акс этганлиги билан тарихий ахамиятга эга. мухаммад ёқубнинг «гулшан-ул мулк», мухаммад мир олимнинг «тарихи амир насрулло», мулла ибодулла ва мулла мухаммад шарифнинг «тарихи амир хайдар», мухаммад хакимжон тўранинг «мунтахабут таворих» каби асарлари диққатга сазовордир. қўқон адабий мухити кўплаб шоир ва шоиралар ижоди билан бойиди. қўқон хони умархоннинг ўзи «амирий» тахаллуси билан ўзбек тилида ғазаллар …

од қилган шоирлардан бири турди фароғий хақида маълумот берувчи асосий манба шоирнинг ўз асаридир. у юз уруғининг оқсоқолларидан бири сифатида абдулазизхон саройида эътиборли кишилардан бўлган, кейин саройдан четлаштирилган. xviii аср охирида қўқонда туғилган шоир махмур оғир шароитда яшаб, саройда аскарлик қилган. у амалдорлар ва сарой шоирлари билан чиқишолмай, саройни ташлаб кетади. махмур қийинчиликда хапалак қишлоғида 1844 йилда вафот этган. унинг шеърлари ичида «хапалак» хажвий асари машхурдир. xviii аср охири xix аср бошларида фарғонада мухаммад шариф-гулханий тахаллуси билан танилиб, ажойиб лирик шеърлар, масаллар ёзди. унинг «зарбулмасал» асари қахрамонлари қушлар бўлиб, шоир улар орқали сарой аъенларининг кирдикорларини фош этади. яна бир қўқонлик шоир ¢озий хам ўз асарларида зодогонлар ва рухонийларни фош қилади. xix асрнинг 30 йилларида шахрисбзда шоир хиромий хинд, форс адабиётида машхур бўлган «чор дарвеш» ва «тўтинома» хикояларини ўзбек тилига таржима қилади халқ достонлари «юсуф ва зулайхо», «тохир ва зухро» «бўз ўғлон», «юсуф ва ахмад» ва бошқа достонлар вужудга келди. шахар …

шаклланди. шердор мадрасасининг олд пештоқида рангин кошинлар билан чекилган бир жуфт шер тасвирланган. тиллакори мадрасасининг номи «тилла билан пардозланган» деган маънони беради. деворлардаги ажойиб нақшу нигорлар ва ички деворлардаги тўкис тилла безаклар жуда нафис ишланган. xviii аср охирларидан хива хонлигида таъмирлаш ва шахарсозлик ишлари авж олади. оллақулихон мадрасаси, рахмонқули иноқ саройи хажм жихатидан анча махобатли қурилган. қўқон хонлиги меъморчилигида ранг-баранглик ва ёрқинлик, пардоздаги кошинларнинг ёрқин товланиши каби хусусиятлар айниқса худоёрхон саройида яққол намоён бўлади. xviii аср охири - xix аср бошларида меъморчилик хажм жихатдан ихчам бинолар, гохо безак- пардозлардан бутунлай холилиги билан кўзга ташланади. хонликлар ва амирликда меъморчилик қурилишида ва безакда ўзига хослик хам сезилади. фарғона уйлари кенгковул ва айвонли, гулдор токчали, ўйма ганчли, шифтлари нақшу нигорли қилиб қурилса, самарқанд ва бухоро уйлари учун чиройли кўринишдаги устунли айвон, гирих ва ислимий нақшлар туширилган девор ва ганч ўймакорлиги хосдир. хива ўйлари ташқи ва ички шаклда қурилиб, айвони ичкарига қараган, устунларига ўйма …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xviii-xx асрларда марказий осиё маданияти"

1483480917_67183.doc xvii-xx асрларда марказий осиё маданияти режа: 1. xvi- xix асрнинг биринчи яримида марказий осиёнинг ижтимоий - маданий холати. 2. маънавий маданият ва диний мутаассиблик. дунёвий билимларни кадрсизланиши. 3. моддий маданият. хонликлардаги узига хослик. 4. россия истелоси, унинг улкан маънавий хаётига таъсири. мустабид шуро давлати даврида узбекистан маданияти. таянч тушунчалар:шайбонийнома, зафарнома, аштархонийлар, манғитлар, тузум мактаби, ¢аспарали, жадидлик, қатағон. марказий осиёда темурийлар даврида маданият классик даражаси билан дунёга машхур бўлди. шайбонийлар ва аштархонийлар даври (xvi-xviii асрлар) да мамлакат феодализмнинг мураккаб жараёнларини бошдан кечирди. xvi асрда хунармандчиликнинг ривожланиши транзит ва ички савдонинг кенгайишига ёрдам берди. бу д...

DOC format, 98.5 KB. To download "xviii-xx асрларда марказий осиё маданияти", click the Telegram button on the left.

Tags: xviii-xx асрларда марказий осиё… DOC Free download Telegram