жанубий туркманистоннинг илк темир даври археологияси

DOC 94,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443858871_61584.doc жанубий туркманистоннинг илк темир даври археологияси режа: 1. мурғоб воҳаси 2 шимолий парфия 3. қадимги дахистон ўрта осиё ҳудудида илк темир даври археологияси яхши ўрганилган ҳудудлардан бири мурғоб воҳаси саналади. ўлкадаги дастлабки ёдгорликлар (ёздепа, аравалидепа, кўҳнедепа ва учдепа) 1903 йили америкалик тадқиқотчи олим р.помпели томонидан аниқланган бўлиб, 30-йилларда ҳам текшириш ишлари олиб борилган. археологик тадқиқот ишлари иккинчи жаҳон урушидан сўнг жанубий туркманистон археологик комплекс экспедицияси ташкил этилиши билан фаоллашиб кетади. ўтган асрнинг 50-60 – йилларида амалга оширилган кенг кўламли қазишма ишлари олиб борилиши билан тадқиқотлар жадаллашиб кетади. натижада ёздепа мажмуасининг илк темир даври хронологик устуни ишлаб чиқилади: ёз i мил. ав. 900-650 йиллар ёз ii мил. ав. 650-500 йиллар ёз iii мил. ав. 500-350 йиллар лекин ўтган асрнинг охирларида ёздепа ёдгорлигида амалга оширилга радиокарбон таҳлили ёз i даврини мил.ав. 1300 билан белгилаган. бу воҳа мурғоб дарёсидан бош оладиган анҳорлар ёки ҳосил қилган делталари ташкил этган кичик воҳалар ёки хўжалик …

ғоришга асосланган деҳқончиликни ташкил этган. археологик тадқиқотлар давомида марвликларнинг асосий хўжалиги суғорма деҳқончиликдан иборат бўлган. ёздепа кичик воҳасида гатиоқар (эни 5-8 м, чуқурлиги 2-3 метр, узунлиги 55 км) ва аравалидепа кичик воҳасида эса гунияб (5-6 м, чуқурлиги 1,5-2 метр, узунлиги 36 км.) каби ҳозирда мавжуд бўлган анҳорлар тадқиқотчи олимларнинг тахманларига кўра ўша давр ўзанлари билан мос кела экан.ушбу анҳорлар атрофида қадимда фойдаланилган экаин майдонларининг ўрни сақланганлиги археологик жиҳатдан маълум. деҳқончиликда бошоқли дон ва полиз экинлари экишган. чорвачилик ҳолати қай даражада бўлганлиги тўғрисидаги етарли ва аниқ маълумотлар кам. бу ердаги тохирбой i ва чурнок манзилгоҳларидан темир тошқоллари учрайди. кулолчилик ишлаб чиқариши боғлиқ масалалар яхши ўрганилган. бу ердаги кўпгина манзилгоҳлардан кулолчилик печларининг излари топилган. улар ичида чурнокдан топилган иккита печ диққатга сазовардир. улар қўнғироқ симон шаклга эга бўлиб, оловхона ва идишлар жойлаштириладиган қисмлардан иборат. учдепадан эса кулоллар маҳалласи ўрганилган, ундаги хумдонлар мил. ав. v-iv асрларга оид. мил. ав. x-vii асрларга (ёз i) …

(яссидепа, агачлидепа) 3.кичик манзилгоҳлар (кичик қишлоқлар май. 1га. гача), (крахандепа i,ii,iii, еландепа, овадандепа). елкандепа i ва улуғ iii, сўнги бронза даврда шаклланган. елкан ii, улуғ ii лар мил. ав. 650-500, ҳамда елкан iii, улуғ i лар мил. ав. 500-350 йиллар билан саналади. елкантепа цитадели бронза даврида барпо этилиб, атрофида 14,5 га иборат жойда аҳоли манзигоҳи шаклланади. мил. ав. х асрларда мудофаа деворлари ( умумий қалинлиги 10, 5 м; ўртада- 6 м. дан иборат коридор мавжуд) билан ўралиб, иморатларнинг асосий кўпчилик қисми қурилади. мудафаа девори атрофида чуқур хандаклар қазилган. мил. ав. vii-vi асрларга келиб эса манзилгоҳ атрофида иморатлар барпо этилади. унинг атрофи ҳам мудофаа деворлари билан ўраб олинади. шунга ўхшаш улуғдепа ҳам бронза даврида шаклланиб, мил. ав. х асрларда баланд сахни устида қўрғон барпо этилади. елкандепадан фарқи ўлароқ бу ерда аҳоли иморатлари жойлашган қисми мудофаа деворларининг излари аниқланмаган. иморатлар тўрбурчак ғиштлардан қурилиб, деворлари ва уйларнинг саҳни лой сувоқ қилинган. баъзи бир …

га ўхшаш сопол буюмларининг бу ерда бронза давридаёқ пайдо бўлиши ўзига хос хусусиятлардан биридир. жанубий туркманистондаги тажанг дарёси атрофида серахс воҳасида ҳам тадқиқот ишлари олиб борилган (кўхна серахс, мовлекдепа, бешдепа, акчадепа манзилгоҳлари). бу ерда ҳаёт неолит даврида бошланиб, мил. ав. i минг йилликнинг бошида қайтадан ўзлаштирилади. кўҳна серахс ёзидепали ўрнида манзилгоҳ шаклланиб, атрофи мудофаа девори билан ўралган. цитаделдан ташқарида иморатларнинг ўрни сақланган. мовликдепада қадимги канал излари ўрганилган. воҳанинг сопол идишлари марв сопол идишларига ўхшаш. тош қуроллари, ёрғучоқлар, темир қотишмаларнинг чиқиндилари топилган. қадимги дахистон туркманистоннинг жанубий-ғарбида қадимги дахистон воҳаси ўзига хос томонлари билан ажралиб туради. қадимги дахистон ёдгорликлари гурген, сумбар ва атрек бенгувона каби кичик дарё воҳаларида ривожланади. қадимги дахистон ёдгорликлари ҳам цитаделга эга бўлган. йирик манзилгоҳлар ёки қадимги шаҳарлар (мадов, иззатқули), йирик ҳамда кичик ҳажмдаги қишлоқлардан иборат. иморатлар хом ғиштдан қурилган, томлари текис ёпилган. бу ерда атрек дарёсида чиқарилган қадимги канал излари ўрганилган. уларнинг узунлиги 50-60 км. ни ташкил этади. …

илоятларидан бири бўлган бақтриянининг умумий тавсифишимолий ҳудудлари. бу ўлка ҳозирги сурхон воҳаси ва тожикистон республикасининг жанубий ҳудудлари киради. мазкур минтақада мил.ав. i минг йилликнинг бошларига келиб, ижтимоий-иқтисодий ва маданий жиҳатдан туб ўзгаришлар содир бўлади. маълумки ii минг йилликнинг охирига келиб сурхон воҳасидаги сополли маданияти инқирозга учрагандан сўнг ўзига хос ўтроқ деҳқончилик маданияти вужудга келади. бу турдаги маданият айрим жиҳатларига кўраўрта осиёнинг жанубида, хусусан, сурхон воҳаси ва жанубий тожикистон ҳудудларида жойлашган умумий тавсифишимолий бақтриянинг илк темир даврига оид ёдгорликларини ўрганиш ўтган асрнинг 50-йилларидан, яъни қалан мир манзигоҳида олиб борилган тадқиқот ишларидан сўнг кучаяди. умумий тавсифишимолий бақтриянинг мил. ав. i минг йилликларнинг бошларига оид манзилгоҳлари сурхон ва шеробод дарёларининг ирмоқлари атрофида сополли маданиятининг инқирозидан сўнг ривожланган бўлса, сурхон ва амударёларнинг ўрта оқими, кофирнигон, вахш ва панж дарё воҳалари эса қадимги деҳқонлар томонидан мил. ав. i минг йилликнинг иккинчи чораги ва ўрталарида ўзлаштирилган. умумий тавсифишимолий бақтрияда мил. ав. i минг йилликнинг биринчи ярмида …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "жанубий туркманистоннинг илк темир даври археологияси"

1443858871_61584.doc жанубий туркманистоннинг илк темир даври археологияси режа: 1. мурғоб воҳаси 2 шимолий парфия 3. қадимги дахистон ўрта осиё ҳудудида илк темир даври археологияси яхши ўрганилган ҳудудлардан бири мурғоб воҳаси саналади. ўлкадаги дастлабки ёдгорликлар (ёздепа, аравалидепа, кўҳнедепа ва учдепа) 1903 йили америкалик тадқиқотчи олим р.помпели томонидан аниқланган бўлиб, 30-йилларда ҳам текшириш ишлари олиб борилган. археологик тадқиқот ишлари иккинчи жаҳон урушидан сўнг жанубий туркманистон археологик комплекс экспедицияси ташкил этилиши билан фаоллашиб кетади. ўтган асрнинг 50-60 – йилларида амалга оширилган кенг кўламли қазишма ишлари олиб борилиши билан тадқиқотлар жадаллашиб кетади. натижада ёздепа мажмуасининг илк темир даври хронологик устуни ишлаб чиқилади: ёз i мил....

Формат DOC, 94,0 КБ. Чтобы скачать "жанубий туркманистоннинг илк темир даври археологияси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: жанубий туркманистоннинг илк те… DOC Бесплатная загрузка Telegram