biosfera va jamiyat

DOC 18 pages 115.5 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 115.5 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

biosfera va jamiyat. biosfera va uning evolyutsiyasi reja 1. biosfera tushunchasi, uning chegaralari takibiy qismlari va funktsiyalarini. 2. biosferada biosmassaning tarqalishi, moddalarning, energiyaning davriy aylanishining moxiyati va axamiyati. 3. biogen igratsiyada qatnashuvchi asosiy guruxlarni – produtsentlar, konsumentlar, redutsentlarni. 4. biosfera evolyutsiyasining asosiy bosqichlari, biogenez, noogenez bosqichlarining farqlari, noosfera tushunchasining moxiyatini. 5. insoning biosferaga kursatadigan taosirlari (foydali va zararli) o'zbekiston sharoitida biosferaga ko'rsatilgan zararli taxsirlarini. 6. biosferaning konuniyatlarini to'g'ri tushunish va undan to'g'ri foydalanishning insoniyat uchun axamiyatini urganib olishlaringiz lozim. biosfera (yunoncha bios – xayot, sfera – shar so'zlaridan olingan) tushunchasi fanga birinchi marta avstriyalik geolog olim e.zyuss tomonidan tirik organizmlar yashaydigan er qobig'ini belgilash maqsadida kiritilgan. biosfera xaqidagi taolimotni rus akademigi v.i. vernadskiy yaratgan va rivojlantirgan. biosfera - tirik organizmlar yashaydigan va ularning taosirida tinmay o'zgaradigan er shari qobig'ining bir qismidir. erdagi xamma biogeotsenozlarning yig'indisi umumiy ekologik sistema – biosferani xosil qiladi. shunday qilib, biosferaning elementar (eng kichik) birligi biogeotsenozalar …

2 / 18

algan. biosferaning quyi chegarasi okeanlarning eng chuqur joylariga va litosferada neftp bor bo'lgan, anaerob bakteriyalar yashaydigan qismlariga tarqaladi. biosferaning o'lik tarkibiga atmosferaning, gidrosferaning va litosferaning moddalar va energiya almashinuvi jarayonida qatnashuvchi qismlari kiradi. sayyorada xayot chegaralari biosferaning chegaralarini aniqlaydi. biosfera – erning tirik organizmlar yashaydigan geologik qobiqlarining bir qismidir. biosferaning o'ziga xosligi organizmlar faoliyati tomonidan iroda qilinuvchi moddalarning davriy aylanishidir. biosfera energiyani tashqaridan – quyoshdan olgani uchun ochiq sistema xisoblanadi. tirik organizmlar moddalar davriy aylanishini iroda qilib, sayyoraning yuzasini o'zgartiruvchi kuchli geologik omil xisoblanadi. tirik moddaning funktsiyalari. tirik moddaning quyidagi asosiy biokimyoviy funktsiyalari mavjud: 1) gaz almashinishi; 2) oksidlanish qaytarilish; 3) kontsentratsiyalash, jamg'arish; 4) biokimyoviy. gaz almashinish funktsiyasi fotosintez va nafas olish jarayonlariga bog'liq. avtotrof organizmlarning organik moddalarni sintezlash jarayonida qadimgi atmosfera tarkibidagi korbonat angidrid ko'p miqdorda sarflanadi. yashil o'simliklar toboro ko'payib borishi bilan atmosferaning gaz tarkibi xam o'zgara boshlaydi. korbonat angidrid miqdori kamayib, kislorod orta boshlaydi. atmosfera tarkibidagi kislorodning …

3 / 18

biga kiritadi. jamg'arish funktsiyalari tufayli tirik organizmlar ko'p miqdorda cho'kma jinslarni, masalan, bo'r, ohak jinslarini hosil qiladi. oksidlanish–qaytarilish funktsiyasi – o'zgaruvchan valentlikka ega bo'lgan kimyoviy elementlarning temir, oltingurgut, marganets, azot va boshqalarni aylanishini taominlaydi. masalan: tuproqdagi xemosintezlovchi bakteriyalar ana shu jarayonlarini amalga oshiradi. shuning natijasida n2s , temir rudasining baozi turlari, xar xil azot oksidlari xosil buladi. biokimyoviy funktsiyalar tirik organizmlarning xayot faoliyati davomida va ularning o'limidan keyin biokimyoviy jarayonlarni taominlaydi. biokimyoviy funktsiya organizmlarning oziqlanishi, nafas olishi, ko'payishi, o'lgan organizmlarning parchalanishi, chirishi bilan bog'liqdir. biomassa, quruqlik yuzasi va okean biomassasi. biosferadagi tirik moddalarning umumiy massasi biomassa deyiladi. xozirgi davrda erda yashaydigan o'simliklarning 500 mingga yaqin turi, xayyovonlarning esa 1,5 millonga yaqin turi aniqlangan. shularning 93%i quriqlikda, 7%i esa suvda yashaydi. quyidagi jadvalda suvda xam quriqlikda yashovchi organizmlarning quruq massasi tonnalardan ifodalangan. erdagi organizmlar biomassasi quruq moddalar qitoalar okeanlar yashil o'sim- liklar xayvon- lar va mikro-organizmlar yigindisi yashil o'sim- liklar xayvon- …

4 / 18

ut emizuvchilarga to'g'ri keladi. keltirilgan mahlumotlar erda yashaydigan organizmlarning asosiy kupchiligi xali evalyutsiyada yuqori pog'onaga ko'tarilmaganligidan dalolat beradi. tirik moddaldar o'zining massasiga ko'ra o'lik moddalarning faqat 0,001 – 0,02 foizinigina xosil etsa xam, lekin biosferaning asosiy funktsiyalarini amalga oshirishda eng muxim rol o'ynaydi. tirik moddalar biosferaning eng muxim tarkibiy qismi bo'lib, geokimyoviy jarayonlar natijasida erning boshqa qobiqlariga juda katta taosir ko'rsatadi. quriqlik biomassasi. quriqlik yuzasining turli qismlarida biomassaning miqdori bir xil emas. qutblardan ekvatorgacha biomassa miqdori va organizmlar turlarining soni tobora ortib boradi. ayniqsa, tropik o'rmonlarda o'simliklar turlari juda ko'p bo'ladi, zich va bir necha yaruslarda o'sadi. hayvonlar xam xar xil yaruslarda joylashadi. ekvator biogeotsenozlarida xayot zichligi juda yuqori bo'ladi organizmlar o'rtasida yashash joyi, oziq-ovqat, yorug'lik, kislorod uchun kuchli raqobat kuzatiladi. qktblarda buning aksini kuramiz. odamning taosirida biomassa xosil bo'ladigan maydonlar keskin o'zgarishi mumkin. shuning uchun xam sanoat va qishloq xo'jalik maksadlarida tibiiy resursdan oqilona foydalanish zarur. quruqlik yuzasining asosiy …

5 / 18

valchangi yashashi mumkinligi aniqlangan. tuproqda gazlar almashinishi xam tinmasdan davom etib turadi. havo tarkibidagi kislorod o'simliklarga yutiladi va kimyoviy birikmalar tarkibiga kiradi. azot esa ayrim bakteriyalar tomonidan o'zlashtiriladi. kunduzi tuproq qiziganda undan karbonat angidrid, vodorod sulg'fid, ammiak ajraladi. shunday qilib, tuproq biogen usulida xosil buladi. u anorganik va organik moddalardan xamda tirik organizmlardan tashkil topadi. biosferadan tashqarida tuproqning hosil bo'lishi mumkin emas. tuproq tirik organizmlarning yashash muxiti bo'lib, undan o'simliklar o'ziga oziq moddalar bilan suvni oladi. tuproqda kechadigan jarayonlar moddalarning biosferada aylanishining tarkibiy qismini tashkil etadi. odamning xo'jalik faoliyati ko'pincha tuproq tarkibining tobora o'zgarishiga, undagi mikroorganizmlarning nobud bo'lishiga olib kelishi mumkin. shuning uchun xam tuprqdan oqilona foydalanish tadbirlari ishlab chiqilishi zarurdir. okean biomassasi. suv biosferaning muxim tarkibiy qismlaridan bo'lib, tirik orgnizmlarning yashashi uchun eng zarur omillardan biri hisoblanadi. suvning asosiy qismi okean, dengizlardayu okean va dengiz suvi tarkibiga 60 ga yaqin kimyoviy elementdan iborat bo'lgan mineral tuzlar kiradi. organizmlar xayoti …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biosfera va jamiyat"

biosfera va jamiyat. biosfera va uning evolyutsiyasi reja 1. biosfera tushunchasi, uning chegaralari takibiy qismlari va funktsiyalarini. 2. biosferada biosmassaning tarqalishi, moddalarning, energiyaning davriy aylanishining moxiyati va axamiyati. 3. biogen igratsiyada qatnashuvchi asosiy guruxlarni – produtsentlar, konsumentlar, redutsentlarni. 4. biosfera evolyutsiyasining asosiy bosqichlari, biogenez, noogenez bosqichlarining farqlari, noosfera tushunchasining moxiyatini. 5. insoning biosferaga kursatadigan taosirlari (foydali va zararli) o'zbekiston sharoitida biosferaga ko'rsatilgan zararli taxsirlarini. 6. biosferaning konuniyatlarini to'g'ri tushunish va undan to'g'ri foydalanishning insoniyat uchun axamiyatini urganib olishlaringiz lozim. biosfera (yunoncha bios – xayot, sfera – s...

This file contains 18 pages in DOC format (115.5 KB). To download "biosfera va jamiyat", click the Telegram button on the left.

Tags: biosfera va jamiyat DOC 18 pages Free download Telegram