biosferaning rivojlanishi

DOC 99.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425983578_60251.doc biosferaning rivojlanishi reja: 1. biosfera, uning chegaralari va tarkibi 2. atmosferaning tuzilishi 3. litosferaning tuzilishi 4. gidrosfera tuzilishi yer shariyuzasida yuqorida nomlari ta'kidlangan qattiq (litosfera), suyuq (gidrosfera) va gazsimon (atmosfera) qatlamlarda qadimdan tirik organizmlar - o'simliklar va hayvonot olami joylashgan. barcha tirik mavjudotlar majmui yoki ximiklar tili bilan aytganda tirik modda joylashshan qatlam biosfera deb yuritiladi. biosfera tushunchasining birinchi talqini j.b.lamark tomonidan berilgan. u 1800 yilda o'qigan ma'ruzasida tabiatda organizmlarning tirik tanasi tarkibida anorganik moddalarning uchrashini ta'kidlaydi. tirik organizmlar tarqalmagan erlarda minerallar deyarli uchramaydi. binobarin o'simlik va hayvonlar yer shari sathini shakllanishida faol ishtirok etishi haqidagi fikrni alohida ta'kidlaydi (j.b.lamark, 1955). biosfera haqidagi g'oyani ilm ahli orasida keng tarqalishida ayniqsa a.gumbolt ishlari muhim ahamiyat kasb etadi. a.gumbolt 1826 yilda chop qilingan «tabiat tasviri» deb nomlangan kitobida «hayot muhiti» tushunchasini birinchi bor fanga tadbiq etdi. bu tushuncha zaminida atmosfera, dengiz, qit'alar hamda organik olamda sodir bo'ladigan o'zgarishlarning barchasi bir butun …

yefremov, 1959) «geomerida» (beklemishev, 1864), «biogeosenotipik qatlam» (sukachev, 1964), «vitasfera» (tyuryukanov, aleksandrova, 1969), «biokalima» (vassoevich, 1976) va boshqa bir qator atamalarni qo'llash taklif qilindi. vernadskiy ta'biri bilan aytganda, biosfera yer sharining hayot mavjud bo'lgan tashqi qobig'i va u planetaning barcha tirik organizmlarini o'zida mujassamlantiradi. yer qurrasining o'lik qismi esa uning uchun yashash muhiti hisoblanadi. masalan, yashil o'simliklarning fotosintezi mahsuli hisoblangan kislorod - biosferaga taalluqli, tirik organizmlarning hayot holatida sodir bo'ladigan jarayonlarda faol ishtirok etadigan mineral elementlar - uglerod, vodorod,azot, fosfor, oltingugurt, kaliy, kalsiy va boshqa shu singarilar ham biosfera tarkibiga kiradi. biosferaning yuqori qismi atmosferaning azot qatlami bilan quyi qismi okean ostidagi chuqur biogen qatlamlari bilan chegaralanadi. biosfera yyer sharida kosmik nurlarni elektrik, kimyoviy, mexanik va issiqlik energiyasiga aylantiradigan transformator ya'ni yashil o'simliklar olami yashaydigan makondir. binobarin tabiiy muhit biosferani o'zida aks ettiradi. biosyaera uchta asosiy komponentdan: planetar tirik qatlami organizmlar majmui; biotik almashinuvda ishtiroki muqarrar bo'lgan mineral moddalar; organizmlarning …

itida tarqalgan. bu ma'lumotlar tur hosil bo'lishi uchun quruqlik muhiti, suv muhitiga nisbatan qulay ekanligidan dalolat beradi. shunday ekan taraqqiyot evolyusiyasida quruqlik keng imkoniyatlar mavjud bo'lgan muhit hisoblanadi degan xulosaga kelish mumkin. tirik materiya mahsuldorligi. yer sharidatarqalgan organizmlarning tur soni o'rniga ularning biologik massasi va organik moddalar mahsuldorligi nisbatiga e'tibor beradigan bo'lsak, biosfera, nazarimizda butunlay boshqacha ko'rinishda shakllanadi. . quruqlikda o'simliklar ko'plikni tashkil qilsa, okeanda esa hayvonot olami ko'plikni tashkil etadi. okeanda yashovchi organizmlar biomassasining nihoyatda kamligi kishini hayratda qoldiradi. okean quruqlik yuzasining 72 foizini egallaganligiga qaramasdan unda tarqalgan organizmlarning biomassasi planeta biomassasiga umumiy miqdoriga nisbatan faqat 0.13 foizni tashkil etadi. shunday qilib adabiyotlardagi yer planetasining umumiy massasi to'g'risida keltirilayotgan yangi ma'lumotlar (l.a.zinkevich) okean organizmlari biomassasining beqiyos darajada ko'pligi haqidagi ma'lumotlar asossiz ekanligini bildiradi. jadvalda keltirilgan ma'lumotlarga ko'ra yer planetasi tirik moddasi quruqlikda tarqalgan yashil o'simliklarda mujassamlangan va uning miqdor hamda sifat o'zgarishini belgilaydi degan xulosaga kelish mumkin. fitosintez qobiliyatiga …

i. binobarin tirik mavjudotlarning taraqqiyot jarayonida hajmi jihatidan kichik bo'lganlari murakkab tuzilish darajasida hajman ulkan organizmlarning sodda tuzilish darajasiga ega (difensiyalanish darajasi past) bo'lishi bilan xarakterlanadi. biotik almashinuv.tabiatda muntazam ravishda sodir bo'lib turadigan organik moddalar almashinuvi yer sharida gi mavjud barcha tirik organizmlarning ishtirokida ro'y beradi. odatda, buni biotik almashinuv deb yuritiladi. biotik almashinuv qonuniyatlari mag'zida hayotning uzoq vaqt davom etishi jarayoni yotadi. yer sharidamavjud bo'lgan hayot uchun zarur mineral elementlar hayotning cheksiz davom etishi uchun etarli bo'lmaydi. agar tirik materiyaga faqat mineral moddalargagina zarurat bo'lganda ozmi yoki ko'pmi vaqt o'tishi bilan hayot to'xtab qolgan bo'lur edi. hayotning cheksiz davom etishining birdan-bir xususiyati tirik materiyaning cheksizligi bilan xarakterlanadi. bu xususiyat uni yopiq zanjirda cheksiz ravishda aylanishga majbur qiladi (vilyams, 1952y, 11-bet). hayot aynan shu usulni tanlagan. yashil o'simliklar dunyosi organik moddalarni hosil qiladi, yashil bo'lmaganlari esa bu moddalarni parchalaydi. organik moddalarning parchalanishi natijasida hosil bo'lgan mineral birikmalardan yashil o'simliklar yangi …

z ravishda davom etishi parchalanish va destruksiya jarayoni bilan uzviy bog'liqligi tufayli murakkab organik moddalar parchalanadi, energiya ajraladi, tirik organizmlar tanasi uchun xos informasiya jamg'armasi yo'qoladi. parchalanish va destruktura jarayonini sodir qiladigan mikroorganizmlar faoliyati hayotning har qanday shaklini biotik almashinuvida ishtirok etishi muqarrar. shuning uchun ham ularning yordamida biosferaning tabiiy holda o'z-o'zini idora qilish sodir bo'ladi. mikroorganizmning ikki xususiyati muhim: yashash muhitining har qanday muhit sharoitiga moslanish qobiliyatining mavjudligi hamda karbonat angidrid va energiya manbai sifatida nihoyatda turli-tuman substratlardan foydalanish qobiliyati. shuning uchun ham ular faqat o'ziga xos erkin ustqurtma sifatida bir hujayralilarning mustahkam bazasida hayot kechirishi mumkin yer sharidaquyosh energiyasi ikki turdagi almashinuvni sodir qilishini taqozo qiladi. ulardan biri katta yoki geologik modda almashinuvi, ya'ni suv va atmosferada mavjud ximiyaviy elementlar almashinuvi, ikkinchisi kichik yoki biologik almashinuv abiotik almashinuv asosida uning xossalaridan foydalangan holda sodir bo'ladi. tabiatda sodir bo'ladigan katta almashinuv hayoida fiekr yuritar ekanmiz, eng avvalo suv almashinuvi, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "biosferaning rivojlanishi"

1425983578_60251.doc biosferaning rivojlanishi reja: 1. biosfera, uning chegaralari va tarkibi 2. atmosferaning tuzilishi 3. litosferaning tuzilishi 4. gidrosfera tuzilishi yer shariyuzasida yuqorida nomlari ta'kidlangan qattiq (litosfera), suyuq (gidrosfera) va gazsimon (atmosfera) qatlamlarda qadimdan tirik organizmlar - o'simliklar va hayvonot olami joylashgan. barcha tirik mavjudotlar majmui yoki ximiklar tili bilan aytganda tirik modda joylashshan qatlam biosfera deb yuritiladi. biosfera tushunchasining birinchi talqini j.b.lamark tomonidan berilgan. u 1800 yilda o'qigan ma'ruzasida tabiatda organizmlarning tirik tanasi tarkibida anorganik moddalarning uchrashini ta'kidlaydi. tirik organizmlar tarqalmagan erlarda minerallar deyarli uchramaydi. binobarin o'simlik va hayvonlar yer shari...

DOC format, 99.5 KB. To download "biosferaning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: biosferaning rivojlanishi DOC Free download Telegram