алла - қўшиқ

DOC 68,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403260778_44208.doc алла - қўшиқ алладир ҳаётда севимли қўшиқ, оналар куйлайди юракдан жўшиб. боласин умрига умрлар тилар, аллага дилдаги ниятин қўшиб. бу қандай синоат, мен билолмадим, таърифига сўзлар топа олмадим аллалар эшитиб, ўсиб-улғайдим, дард чексам, аллани тинглаб соғайдим! бу ҳамманинг гапи, ҳамманинг дил сўзи, ҳамманинг аллага, онага иқрорномаси, таъзими. ёши улуғми, кичикми алла эшитган, алла оғушида, таъсирида ўсган, улғайган, эсини таниган, камол топган, инсон бўлган. алла халқ оғзаки ижодининг энг олий тури ҳисобланади. аллада онанинг ўйи, хаёли, эзгу нияти, порлоқ келажак учун интилиши, кураши ўз ифодасини топган бўлади. алла миллат танламайди, унинг матнини тушунмаса-да, оҳанги-куйини эшитган ҳар бир инсон бош чайқайди, бешик каби оҳиста тебранади, ором олади, ўзини-ўзи танийди, хаёли болалигига кетади, ҳаётда йўл қўйган хато ва камчиликларини тузатиб олишга интилади. эътибор беринг: тол бешикни тебратиб, она айтар қўшиғин. қўшиқ билан тебратар дунёнинг тол бешигин. бу бешикда улғаяр неча минг, миллионлар. она меҳри зиёси юракларга йўл олар. бу бешикда тинглашар майин-майин …

рини аллага қўшиб жўшиб куйлайди. бола биринчи навбатда соғлом фикрли, эл-юрт ўғлони бўлиб камол топиши керак. мана бу аллада шу ғоя яққол кўзга ташланиб туради: онасининг эркаси, ухлаб қолсин, алла-ё. бўлсин инсон сараси, обрў олсин, алла-ё, алла. инсон бирданига юқори мартабали, ўқимишли, оқ-қорани ажрата оладиган бўлмайди. бунинг учун қунт билан ўқиш, ўрганиш, илмли бўлиш керак. мана бу алла ҳам жуда жозибали чиққан: кўчаларда ўйнаб юрсин, мактабларда ўқиб юрсин. мулла-ю мударрис бўлсин, мартабаси улуғ бўлсин. чақалоқ оламга келиши билан дастлаб ота-онани танийди. сўнг оила аъзолари, жониворлар, парранда-ю даррандалар билан ошно бўлади. табиат инсонга хизмат қилади. инсон уни эҳтиёт қилиши, парваришлаши, ўстириши, кўпайтириши лозим. шу маънода инсон руҳига ўз куйи, қўшиғи билан қувонч бағишлайдиган қуш-булбулни ҳам эҳтиёт қилиши зарурлиги бир қатор аллаларнинг асосини ташкил этади: булбул сайрар ёзина, алла-ё, алла, қуллуқ қуш овозина, алла-ё, алла. берманг булбула озор, алла-ё, алла, булбул беозор қушдир, алла-ё, алла. қадимда оч-юпун ҳаёт кечирган меҳнаткаш халқ ўз …

айтади – оналар, бувилар, боболар айтишади. алла аста-секин оммавий қўшиққа айланади. қўшиқлар узоқ йиллар давом этади. айтайлик, чақалоқни биринчи бор бешикка солаётганда айтиладиган қўшиқлар. аслида бешик бир ёғоч-тахта. пахта, пар ва матолар билан бурканганда у юмшоқ, ҳар қандай мурғакка ҳузурбахш жой бўлиши ҳар бир бешик қўшиғида чиройли ифодага эга: бешиги тахта, орқаси пахта. эгаси келди, кучуги қоч. ичида ётганни баҳрини оч. чақалоқ бешикда маза қилиб ухлаб, ором олиб бўлгач, норасидани бешикдан олаётганда айтиладиган қўшиқ ҳам ниҳоятда мухтасар айтилган. аллоҳ бешикдаги чақалоққа хотиржамликни ато этганлигини, шу сабабли ҳеч қандай шарпа-душман унинг уйқусини буза олмаганлигини қуйидаги тўртликдан билиб олиш қийин эмас: тақа-туқи гавора бўлсин, душмани овора бўлсин. уйқуси бешикда қолсин, душмани эшикда қолсин. халқда чақалоқ учун хавфли кунлар ҳам борлиги алоҳида қўшиқларда таъкидланади. тўққиз кунлик бўлдими, тамом, у яшаб қолиши, эндиликда хавф-хатардан бутунлай холи бўлиб олганлиги, дўст устига дўст орттириб шу хонадоннинг ҳақиқий аъзосига айланиб қолганлиги мана бу қўшиқда тўла-тўкис ифода этилган. …

оилама-оила кўчиб юради: ўтирсин-о ўтирсин, бошини гулдан тўлдирсин. шугинани кўрган қизлар, ўзини осиб ўлдирсин! худди шунингдек, бола тетапоя қилиб биринчи бор оёқ чиқарганда айтиладиган қўшиқ ҳам жуда жозибали: адоқ-адоқ юрисин, тикон шунга кирмасин. кўзи қаттиқ бандалар кўзи шунга кирмасин. кийим-латтанинг умри қисқа, дейишади кексалар. бу гап халқ қўшиқларида ҳам ўз ифодасини топган. болага янги кийим кийдирилаётган пайтда айтиладиган қўшиқларда халқ гапнинг лўндасини айтиб қўя қолган: тепа-тепа тўздирмай, минган отим ўздирмай. сен-бир йиллик, мен-минг йиллик. ёқаси мойли бўлсин, этаги лойли бўлсин, майли, бир йилда тўзсин, ўзи-чи, минг йил кулсин! халқ қўшиқларида расм-русумлар рангба-ранг. ўаммаси ўринли, ҳаммаси зарур. масалан, қизалоқнинг сочини илк бор ювиб-тараганда сочнинг узунлиги, қалинлиги, кўрса-кўргидаклиги, катта-кичикнинг ҳавасини келтирадиган даражада кўркамлиги обдон мақталади. айрим қўшиқларда сочнинг таърифи ой-ю қуёш билан боғлаб куйланади. бақувват сочнинг узунлиги чўзса ой ва қуёшга ҳам етиб бориши қувноқ мисраларда ифодаланади: ойда - қулоч кунда – тутам. сенга – куёв, менга – палов в/к. шу зайлда …

болалар тилидан чиройли тасвирланган. қаранг, бугунги кунда тежамкорлик, иқтисод ҳақида болаларга кўп гапирамиз. юқоридаги қўшиқдан аён бўлишича, ота-боболаримиз азалдан ҳар бир нарсани тежаб-тергаб ишлатишни ўз фарзандларига қаттиқ ўргатиб келишган. энди манабу мисраларга разм солинг: жўхорилар бўлди оқ, қўнма шум қораялоқ! агар қўнсанг, урайин, бўлар оёғинг чўлоқ. ўақ, ҳувв! кўриниб турибдики, катталарнинг меҳнати билан жўхори экилган. бугунги кунда у ҳосилга кирган. агар жўхори қўриқланмайдиган бўлса, қуш-қумурсқалар еб экинни барбод қилади. бу иш кенжа авлод – болага топширилган. боланинг ғайрат-шижоати, экинни сақлаб қолиш учун уриниши ўйлаймизки, бугунги болаларга ҳам намуна бўлади. «агар қўнсанг, урайин, бўлар оёғинг чўлоқ» дейиши қайси болани катталарнинг меҳнатига кўмаклашишга даъват этмайди дейсиз! болаларнинг айтишув – оқ теракми, кўк терак қўшиқлари ҳам ҳамма замонларда катта шуҳрат қозониб келган. бу қўшиқда кўпинча ўзига хос обрў-эътиборга муяссар бўлган болалар тилга олинади. уларнинг ибратомуз жиҳатлари болалар ўртасида таъкидланиши қўшиқнинг янада жозибали чиқишини таъминлайди. айниқса, бу айтишув қўшиғи бугунги кун, бугунги болалар тўғрисида …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "алла - қўшиқ"

1403260778_44208.doc алла - қўшиқ алладир ҳаётда севимли қўшиқ, оналар куйлайди юракдан жўшиб. боласин умрига умрлар тилар, аллага дилдаги ниятин қўшиб. бу қандай синоат, мен билолмадим, таърифига сўзлар топа олмадим аллалар эшитиб, ўсиб-улғайдим, дард чексам, аллани тинглаб соғайдим! бу ҳамманинг гапи, ҳамманинг дил сўзи, ҳамманинг аллага, онага иқрорномаси, таъзими. ёши улуғми, кичикми алла эшитган, алла оғушида, таъсирида ўсган, улғайган, эсини таниган, камол топган, инсон бўлган. алла халқ оғзаки ижодининг энг олий тури ҳисобланади. аллада онанинг ўйи, хаёли, эзгу нияти, порлоқ келажак учун интилиши, кураши ўз ифодасини топган бўлади. алла миллат танламайди, унинг матнини тушунмаса-да, оҳанги-куйини эшитган ҳар бир инсон бош чайқайди, бешик каби оҳиста тебранади, ором олади, ўзини-ўзи ...

Формат DOC, 68,5 КБ. Чтобы скачать "алла - қўшиқ", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: алла - қўшиқ DOC Бесплатная загрузка Telegram