болалар фольклори. халқ оғзаки бадиий ижоди – болалар адабиёти сарчашмаси

DOC 212.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1664822982.doc болалар фольклори. халқ оғзаки бадиий ижоди – болалар адабиёти сарчашмаси режа: 1. болалар фольклори табиати. 2. болалар фольклорининг жанрий таснифи. 3. алланинг жанрий хусусиятлари. 4. болалар қўшиқларининг жанрий таркиби ва мавзувий мундарижаси. 5. мақоллар ва уларнинг этнопедагогик аҳамияти. 6. эртаклар ва уларнинг жанрий таснифи. таянч тушунчалар: айтим-олқиш, эркалама, алла, тақвим, маиший, этнопедагогик, поэтика, тизим, овутмачоқ, қизиқмачоқ, қайтармачоқ, этнографик, декламация, монотон, репертуар, кумулятив, анимистик, тотемистик, ялинчоқ, ҳукмлагич, чеклашмачоқ, вербал, қиқиллама, тегишмачоқ, узв, диалог, монолог, гулдур-гуп, чандиш, арсенал, аллитерация, ритм, табу, мақол, масал, машойих, оқин, ҳукм, паремик, паремиография, паремиология, синтактик, сажъ, фетишистик, галлюцинация, инонч, версия, миф, афсона, ривоят, уйдирма, тугун, сажия, мотив, сайёр, аллегория, антропоморфизм, фольклоризм, стилизация, табдил. болалар фольклори табиати. халқ оғзаки бадиий ижодиёти хилма-хил адабий тур ва жанрларда намоён бўлган ҳодиса сифатида кишилик жамияти тарихида кўп вазифали ижтимоий-эстетик моҳиятга эга сўз санъати ҳисобланади. у ҳамма замонларда ҳам ўз ижодкори бўлган халқнинг орзуармонларини ифодалаб келди, қолаверса, халқнинг ўз-ўзинигина эмас, балки …

болалар учун ҳам эзгуликни қадрлаш ва ёвузликдан нафратланиш сабоғи бўлиб, авлоддан авлодга ўтгани сайин муттасил тўлишиб, мукаммалашиб, оғиздан-оғизга кўчгани сайин тобора сайқалланиб, халқ миллий руҳини теранроқ акс эттирган ҳолда асрлар давомида авлодлар маънавий-ахлоқий ворислигини таъминлаб келди, жамоа ижоди намунаси сифатида халқ заковатини, истеъдодини ва тил бойлигини намойиш этди, халқ учун ўзлигини англаш, ўз тарихини севиш воситасига айланиб қолди, энг муҳими, ёзма адабиётнинг бунёдга келишида генетик асос вазифасини бажарди. бу силсилада болаларнинг ўз фольклори ҳам муайян рол ўйнади. бинобарин, болалар фольклори – кичкинтойлар олами билан катталар дунёсининг ўзаро уйғунлашуви натижасида юзага келган ўйинлар, қўшиқлар ва мусиқий поэтик жанрларнинг яхлит тизимига айланган халқ оғзаки ижодиётининг ўзига хос тармоғидир. бироқ, ўзбек болалар фольклори намуналарини тўплаш, нашр этиш ва илмий-эстетик қимматини ўрганишга узоқ замонлар эътибор берилмай келинди. хх асрнинг дастлабки чораги охирларида бу ишга киришилган бўлсада, у узлуксиз жараёнга айланмади. элбек тўплаб, тартиб бериб, 1937 йилда чоп эттирган “болалар қўшиғи” тўпламидан о.сафаров тартиб берган …

чеклаш, ё тамоман инкор этиш ҳоллари ҳам мавжуд. тўғри, маросимларни катталар уюштирганлар. уларнинг ўтказилиш тартибларини ҳам, расм-русумлари ва қўшиқларини ҳам катталар ижод этганлари тайин. лекин унутмаслик лозимки, шу маросимларнинг бирортаси ҳам болалар иштирокисиз ўтмаган; ҳеч бўлмаганда, болалар томошабин сифатида унга қатнашганлар ва катталар бажарган ишларни кўргач, ўша маросимни кейинроқ ўйинда муқаллид қилиб ўзлари бажарганлар, шу муқаллидларига яраша қўшиқларни тўқиганлари ҳам айни ҳақиқат. бинобарин, болаларнинг ҳам ўз маросим ва мавсум қўшиқлари юзага кела бошлаган. бу жараён давр ўтиши, турмуш шароитининг ўзгариши, янгича ижтимоий муносабатларнинг туғила бориши туфайли у ёки бу маросимнинг тамоман йўқолиши ёки катталар ўртасида нуфузини йўқотиши натижасида ўша маросим болалар ўйини ёки ижрочилигида яшаш шаклига ўтиши билан янада чуқурлаша борган. бундай ҳолатни “бойчечак”, “читтигул”, “бинафша”, “оппоқижон” каби мавсум қўшиқлари мисолида яққолроқ кўриш мумкин. ўзбек болалар фольклори намуналари табиатидан келиб чиқиб, генетик асосларига кўра уни уч қисмдан таркиб топган ҳодиса сифатида кузатиш мумкин: и. катталар ҳамиша ўз фарзандларини ўйлаб яшаганлар …

р юзага келган. уларда эркалаш лейтмотив бўлган. шу сабабли халқ оғзаки поэзиясининг ушбу намуналарини эркалаш поэзияси тарзида умумлаштириш ва характерлаш асослидир. эркалаш поэзияси намуналари ижро мақсади, ўрни ва бола ёшига муносабатига кўра икки гуруҳга ажралади. биринчи гуруҳга мансуб қўшиқлар боланинг бешикдалиги даври билан чамбарчас боғлиқ, шу важдан улар бешик қўшиқлари дейилади. аллалар ва этнографик мазмундаги айтим-олқишлар ана шундай характерга эга. бешик қўшиқлари чақалоқ уч ёшни тўлдиргунигача айтилса, иккинчи гуруҳга мансуб қўшиқлар бола туғилганидан 6-7 ёшга тўлгунигача ижро этилсада, аслида, улар бешикка алоқасиз ва оналик меҳри тароватидан битилган бадиҳалардир. булар суйиш қўшиқлари бўлиб, эркаламалар, овутмачоқлар, қизиқмачоқлар ва қайтармачоқлардан таркиб топган. ии.катталар болаларнинг табиатга муносабатини шакллантиришда ҳам фаол иштирок этадилар. бунинг натижасида болалар тақвими ва уни ифода этувчи маросим қўшиқлари юзага келган. баҳор, ёз, куз, қиш мавсумлари билан боғлиқ бундай қўшиқларнинг бир қисми ижтимоийсиёсий тараққиёт тақозосига кўра катталар репертуаридаги мавқеини йўқота бориб, ё тамоман сўниб кетган, ё трансформацияга учраб, болалар репертуарига кўчиб …

нда, илк бор чўмилтирилганда, бешикка илк бор ва ҳар гал боғланганда, яна қайта очиб олинганда, илк бор тиш ёриганида, биринчи марта мустақил ўтирганида, илк бор оёғида тикка турганида, биринчи марта одимлаганида, той-тойлаганида, ҳар гал янги кийим кийгизилганда, илк бор овқат еганида, қизалоқ сочини илк бор ювганда-тараганда, ўғил бола сочи илк бор олинганда, чақалоқ тирноғи илк бор қирқилганда, болалар шаънига ҳар гал исириқ тутатилганда, хуллас, урфиятга айланган ва эътиқод билан амал қилинадиган шу хилдаги расм-русумлардан ҳар бирининг мазмунига яраша айтим-олқишлар мавжуд. айтайлик, чақалоқ 7-9 ойлигида илк бор қадам ташлаб мустақил юришга интила бошлайди. шунда унинг қадами қутлуғ ва равон бўлиши учун оёғи чигилини эчиш русумини бажариш анъанага айланган. даставвал, болакайнинг оёқларига ипак чилвир солиб тушовлаганлар, сўнгра у юра бошлаганда бошида бир жуфт кулча ушатила туриб, орқа тарафидан бола оёғидаги чилвирни қайчилаб кеса туриб: адоқ-адоқ юрисин, тикан шунга кирмасин. кўзи қаттиқ бандалар, кўзи шунга тегмасин,- дея алқаганлар. эҳтиёт чораси сифатида дарҳол ис …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "болалар фольклори. халқ оғзаки бадиий ижоди – болалар адабиёти сарчашмаси"

1664822982.doc болалар фольклори. халқ оғзаки бадиий ижоди – болалар адабиёти сарчашмаси режа: 1. болалар фольклори табиати. 2. болалар фольклорининг жанрий таснифи. 3. алланинг жанрий хусусиятлари. 4. болалар қўшиқларининг жанрий таркиби ва мавзувий мундарижаси. 5. мақоллар ва уларнинг этнопедагогик аҳамияти. 6. эртаклар ва уларнинг жанрий таснифи. таянч тушунчалар: айтим-олқиш, эркалама, алла, тақвим, маиший, этнопедагогик, поэтика, тизим, овутмачоқ, қизиқмачоқ, қайтармачоқ, этнографик, декламация, монотон, репертуар, кумулятив, анимистик, тотемистик, ялинчоқ, ҳукмлагич, чеклашмачоқ, вербал, қиқиллама, тегишмачоқ, узв, диалог, монолог, гулдур-гуп, чандиш, арсенал, аллитерация, ритм, табу, мақол, масал, машойих, оқин, ҳукм, паремик, паремиография, паремиология, синтактик, сажъ, фетишистик...

DOC format, 212.5 KB. To download "болалар фольклори. халқ оғзаки бадиий ижоди – болалар адабиёти сарчашмаси", click the Telegram button on the left.

Tags: болалар фольклори. халқ оғзаки … DOC Free download Telegram