махмуд қошгарий- фольклоршунос ва этнограф сифатида

DOC 76,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404809280_54662.doc махмуд қошгарий- фольклоршунос ва этнограф сифатида. режа: 1. меҳнат қўшиқлари 2. қаҳрамонлик қўшиқлари 3. маросим қўшиқлари 4. мавсум қўшиқлари мустақиллигимизнинг дастлабки 15 йиллиги мамлакатимиз ҳаётида ҳам, ҳалқимизнинг турмуш тарзи, дунё қарашида ҳам кескин бурилиш ясади. халқимиз ўз аждодлари тарихига ўтмишига эътибор билан қараб, миллий қадриятларни тиклашга ҳаракат қила бошладилар. республикамиз президенти и. каримов «буюк келажагимизнинг ҳуқуқий кафолати» номли рисоласида ўзбек миллати азалдан ўз фикри-зикри ўз истиқлоли учун курашиб яшаган.бунга мозий гувоҳ. миллатимиз тарихи ҳақидаги ҳақиқат, юртимизнинг фидоий фарзандларига очилиши лозим. билишимиз шарт бўлган тарих саҳифаларини қунт билан варақлаш ҳаммамиз учун ҳам фарз, ҳам қарз. истиқлол туфайли биз ўзимизни англадик. биз бутун маънавий бисотидан жудо қилинаётган халқ эдик. ўз миллий тилимиз, адабиётимиздан узоқлашиб бораётган эдик. истиқлолнинг асосий қадриятларидан бири- халқимизнинг утмиш тарихи, халқ оғзаки ижодини урганиш ҳиссини кучайтиришдан иборат бўлди. собиқ шўролар даврида асрлар мобайнида тилдан-тилга ўтиб , авлодлар давомийлиги ва ворисийлигини сақлашга олтин халқа бўлиб келган афсоналар, ривоятлар, халқ …

инг «девону луғотит турк» асари устида 15 йил тинимсиз ишлади, узоқ йиллар юртма-юрт кезиб манба тўплади.. юқори чиндан бошлаб то моварауннаҳр, хоразм, фарғона, бухорога қадар чўзилган ҳудудни бирма-бир кезиб чиқди. бу ҳудудда яшаган уруғ ва қабилалар, халқнинг яшаш тарзи, касб-кори, турар жойлари, урф-одатларини, уларни тилларини синчиклаб ўрганди. натижада, у шунча катта ҳудудда яшаган барча қабилаларни ва уларнинг тилларини жуда пухта ўрганди, мукаммал аниқлашга муваффақ бўлди. девон ёзиш устидаги ҳаракатларини шундай изоҳлайди: «мен турклар, туркманлар, ўғизлар, чигиллар, яғмолар, қирғизларнинг шаҳарларини, қишлоқ ва яйловларини кўп йиллар кезиб чиқдим, луғатларини тўпладим, турли хил тил хусусиятларини ўргандим, аниқладим. мен бу ишларни тил билмаганимдан эмас, балки бу ишлардаги барча кичик фарқларни ҳам аниқлаш учун қилдим. бўлмаса мен тилда уларнинг етукларидан, энг катта мутахассислардан хушфаҳмлардан, эски қабилалардан, жанг ишларида уста найзаларидан эдим». м.кошғарий тўплаган манбаалар ўша давр тилини ҳар томонлама ёритишга имконият туғдирган бўлса, иккинчидан,пухта илмий хулосалар чиқаришга ҳам йўл очган эди. хi асрларда бир қанча …

овқатлари номи, дорилар номига алоҳида тўхтайди ва изоҳлайди, улар ўрнига туркий тилда қайси сўзларни қўллаш мумкинлигини кўрсатиб ўтади. халқ оғзаки ижодидаги-эртаклар, афсоналар, мақоллар, ҳикматли сўзларни тўплар экан уруғ, қабила масаласига алоҳида тўхталиб ўтади. девонда берилган меҳнат қўшиқларида меҳнат билан боғлиқ бўлган ўйинлар, кишиларни меҳнатга бўлган муносабати, меҳнат машаққатларини енгиллаштиришга, ҳордиқ чиқаришга, ёшларни меҳнатга кўниктиришга ва ўргатишга ёрдам бераётганлиги ифодаланган. меҳнат қўшиқлари ов ҳақидаги қўшиқларда қадимги кишиларни овчилик санъатини, ов меҳнатига бўлган муносабати тасвирланади. чағру бериб қушлату, тойғон изиб тишлату. тилки,тўнғиз тошлату, ардам билан ўклалим. мазмуни: йигитларга чағри (ов қуши) бериб қуш овлайлик. ов итини(қушларни) изидан солиб тишлатайлик, тулки, туғизларни тош билан урайлик. ютуқларимиз билан мақтанайлик. ов ҳақидаги бир тўртликда овчининг овдаги фаолияти, отда юриб, овчи итлар ёрдамида кийик тутиш ва ов маҳсулотини кўпайтиришга имнтилиши ифодаланган. овчиларни бўриларга қарши кураши шундай тасвирланади: кеча туруб юрир эрдим, қара-қизил бўри кўрдим. қатиғи ёни кура кўрдим, қоя кўриб бақў оғди. мазмуни: кечаси туриб кезиб …

жанг эпизоди тасвирланади. ҳужум қилувчи томон иккинчи томонни ғафлатда қолдириб, қўққисдан ҳужум бошлайди. тунла билан кучалим, яшар сувин качалим, тарнчун сувин ичалим, юқға яғи ўкулсин. такра олиб акуралим, аттин тушиб юкаралим, арсланлаю кукаралим, куча анин кавилсун. мазмуни: туни билан кўчайлик, ямар сувидан ўтайлик. чашма сувидан ичайлик, қочаётган душман тор-мор бўлсин. (душманни) атрофини ўраб қамал қиламиз, отдан тушуб югирамиз, арслондек наъра тортамиз, уни кучини қуритамиз. бундай қўшиқлар баҳодирнинг қаҳрамонлиги, ҳарбий қуроллардан моҳирлик билан фойдаланиш ҳамда айрим жанг эпизодлари кўпгина баҳодирлар тилидан куйланади. жанг тугагач ғолиб лар тантанага йиғилади. баҳодирлар тақдирланади. ҳамма «қочди сақинч савналим» («қайғулар кетдт, энди севинайлик»)- деб ғалаба ва шодлик таронасини бошлайди. маросим қўшиқлари девонда маросим қўшиқларининг марсия жанридан парчалар келтирилади. бу марсияларда жанг майдонида баҳодирларча курашиб ҳалок бўлган қаҳрамонларга бағишланади. уларда бу баҳодирликнинг мардлиги, жасорати, фидокорлиги ва бошқк фазилатлари мақталади, жудолик ҳасратлари, мотам қайғулари ифодаланади. алп эр тўнгага бағишланган марсия шулар жумласидандир, бу қаҳрамон эрон тилларида сўзлашувчи халқлардва …

шиларнинг табиат ҳодисалари ҳақидаги тушунчаси ва бу ҳодисаларга муносабатини ифодалайди. уларнинг табиат ҳодисмаларини яхши ва ёмон руҳлар билан боғлаш каби қарашлари йил фасллари ҳақидаги тушунчаларида ҳам яққол кўринади. йилнинг бир фасли уларни шодлантирса иккинчи фасли ғоят ғам-ғуссага солади. қиш фасли учун етарли озиқ -овқат, ем-хашак жамғара олмаганлар, қаттиқ қишда қийинчиликка дуч келса, ёз фаслига ижобий қараб, қишга нисбатан салбий муносабатда бўлганлар ва ёз фаслини қувонч билан қарши олсалар, қишни даҳшат ва мусибат келтирувчи фасл деб ҳисоблаганлар. натижада қиш ва ёз фасли қўшиқларда бир-бирига қарама-қарши қўйилган. қиш ёй билан тўқишди, қинир кўзунуғ бақишти. тутиш қали яқишти, ўтғолимат ўғрашур. мазмуни: қиш билан ёз тўқнашди. қинғир кўз билан бир-бирига қарашди. (бир-бирини) тутиб олишга интилишди. (бир-бирини)ютишга тиришар эдилар. қиш билан ёз мунозаралашиб, улардан ҳар бири ўз фазилатлари билан мақтаниб, иккинчи томонни камситади. масалан: қиш ёзга айтади. қиш ёйғиру сувланур, эр ат манин явруюр, иклар ема савриюр, атйин тақи тагришур. мазмуни:қиш ёзга қарши бақириб-чақириб сўз …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "махмуд қошгарий- фольклоршунос ва этнограф сифатида"

1404809280_54662.doc махмуд қошгарий- фольклоршунос ва этнограф сифатида. режа: 1. меҳнат қўшиқлари 2. қаҳрамонлик қўшиқлари 3. маросим қўшиқлари 4. мавсум қўшиқлари мустақиллигимизнинг дастлабки 15 йиллиги мамлакатимиз ҳаётида ҳам, ҳалқимизнинг турмуш тарзи, дунё қарашида ҳам кескин бурилиш ясади. халқимиз ўз аждодлари тарихига ўтмишига эътибор билан қараб, миллий қадриятларни тиклашга ҳаракат қила бошладилар. республикамиз президенти и. каримов «буюк келажагимизнинг ҳуқуқий кафолати» номли рисоласида ўзбек миллати азалдан ўз фикри-зикри ўз истиқлоли учун курашиб яшаган.бунга мозий гувоҳ. миллатимиз тарихи ҳақидаги ҳақиқат, юртимизнинг фидоий фарзандларига очилиши лозим. билишимиз шарт бўлган тарих саҳифаларини қунт билан варақлаш ҳаммамиз учун ҳам фарз, ҳам қарз. истиқлол туфайли биз ўзи...

Формат DOC, 76,0 КБ. Чтобы скачать "махмуд қошгарий- фольклоршунос ва этнограф сифатида", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: махмуд қошгарий- фольклоршунос … DOC Бесплатная загрузка Telegram