фольклоршунослик ва этнографиянинг фан сифатида шаклланиш тарихи

DOC 70,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405059979_55380.doc фольклоршунослик ва этнографиянинг фан сифатида шаклланиш тарихи. режа: 1. мустақилликка эришганимиздан буён ўтган қисқи муддатда аждодларимиз томонидан яратилган барча тарихи 2. фольклор-жамоавий ижод 3. фольклор-оғзаки ижод 4. анъанавийлик 5. вариантлилик мустақилликка эришганимиздан буён ўтган қисқи муддатда аждодларимиз томонидан яратилган барча тарихий, маданий, адабий, санъат ёдгорликлари ва халқ оғзаки ижодини чуқур ўрганиш, таҳлил қилиш, улардаги умумбашарий ва миллий ғояларнинг замонга хизмат қилдирган ҳолда ўзбекона, шарқона тафаккурни, ғурурни шакллантириш ва камолга етказиш доимий эътиборда бўлди. юртбошимиз и.а.каримов айтганидек, истиқлол туфайли «республикани ҳақиқатдан ҳам, унинг миллий манфаатларидан келиб чиққан ҳолда халқнинг азалий турмуш тарзи, анъаналари, урф-одатлари, кўникмаларини, мавжуд беқиёс табиий бойликларини ҳар томонлама ҳисобга олиб юксалтириш амалда мумкин бўлиб қолди. юртбошимиз халқнинг миллий қадриятларини, халқ оғзаки ижоди намуналарини, гўзал урф-одатларини тиклаш учун унинг узоқ асрлар давомида шаклланган бой халқ оғзаки ижодига, эзгулик, меҳр-муҳаббат билан йўғрилган байрамларига диққат эътибор қаратиш зарурлигини мустақилликнинг дастлабки кунлариданоқ уқтириб келинди. истиқлол халқ оғзаки поэтик ижодини ривожлантиришга, халқ …

аларига бугунги тамойиллар нуқтаи назаридан қаратилган бўлиб, комил инсон тарбиясида халқ донишмандлигининг манбаи ҳисобланган халқ оғзаки ижоди қадриятлари энг муҳим маънавий бойлик ҳисобланади. бадиий суз санъати маданиятининг энг қадимги ва узоқ тарихга эга бўлган соҳаси фольклордир. фольклоршуносликда «халқ ижоди» атамасининг моҳияти ва бу тушунчанинг маъноси хақида турли хил фикрлар билдирилган бўлса-да, халқ ижодиётининг ўзига хос табиати ва етакчи хоссалари тўла очиб берилган эмас. меҳнат жараёнида инсоннинг тажрибасини ортиши, онгининг ривожланиши, табиат ва жамият ҳақидаги фикр-тушунчаларни образли сўзлар орқали тасвирлашга интилиш оғзаки ижод шаклини пайдо бўлишига туртки бўлди. халк оғзаки ижоди- меҳнаткаш халк ижоди. халк бадиий фаолиятининг таркибий қисми, халк санъатининг бошқа турларидан ( мусиқа, театр, рақс, тасвирий ва амалий санъат хамда бошқалардан) ўзига хос хусусиятлари билан ажралиб турадиган оғзаки сўз санъатидир. у оғиздан оғизга, авлоддан авлодга, даврдан даврга ўтиб, халқнинг истеъдодли вакиллари ижросида сайқал топиб, ўзбек халқ поэтик ижодини ташкил этди. бироқ, у дастлаб қандай яратилган бўлса, ўша ҳолича сақланиб …

тасвирий ва амалий санъат шунингдек, ирим-сирим, ишонч- эътиқод ва урф-одатлар шу термин билан аталади. ўзбек фольклоршунослигида «фольклор» термини 1932 йилларда ҳоди зариф киритди ва олий уқув юрти талабалари учун мўлжалланган биринчи китобларини «ўзбек фольклори» деб аталади. унгача «фольклор» термини ўрнига «эл адабиёти», «оғзаки адабиёт», «ўзбекларда оғзаки адабиёт» каби атамалар қўлланиб келинарди. бу термин ўрнига «фольклор» термини мустаҳкам ўрнашиб қолди. ўзбек халқ оғзаки ижодида эса «фольклор» деганда асосан халқ поэтик ижоди тушунилади. халқ санъатининг бошқа турлари, масалан, мусиқа учун «мусиқа фольклори» термини қўлланилади. фольклор асарларида мусиқа, рақс, театр санъати элементлари қўшилиб кетганлиги сабабли фольклор синкретик санъат дейишимиз мумкин. айни пайтда фольклор асарлари санъатнинг бошқа турларидан ўзига хос томонлари билан фарқланади. фольклорда сўз, куй ва ижро бирлиги доимо сақланади. шунинг учун халқ ижодини ўрганувчи, текширувчи фан фольклоршунослик деб юритилади. фольклоршунослик асослари қадимги дунё эстетик тафаккурига бориб тақалади. қадимги дунё сайёҳлари ва тарихчиларининг афсона ва ривоятлар, турли урф-одат ва маросимлар ҳақидаги ёзма ва …

яратилиб, оғиздан оғизга, авлоддан авлодга, устоздан шогирдга ўтиб келган жамоа ижоди маҳсулидир. чунки фольклор асарлари бир киши томонидан эмас, балки бутун бир жамоа нинг ижодий тажрибаси асосида вужудга келади ва жамоа томонидан ижро этилади. баъзи фольклор асарлар эса истеъдодли кишилар томонидан яратилиб, ўз кабиласи ва уруглариодатлари, эътикоди, орзу истаклари, табиат билан бўлган муносабатлари ҳикоя қилинган. қабила ва уруғ аъзоларга маъқул тушган бу асарлар оғиздан оғизга ўтиб, жамоа ижодига айланган. асарлар шу тариқа жамоа орасида такомиллашиб, халқ мулкига айланади. халқ куйчиси (достончи, эртакчи, қўшиқчи, латифагуй, аскиячилар) жамоа томонидан яратилган асарларни айнан сўзма-сўз ижро этмай унга ижодий ёндошади. шунинг учун ҳам у ижро этаётган асарларни ҳамиша «халкники» деб тан олинади. якка ижодкор қанчалик истеъдодли бўлмасин жамоа ижодининг анъаналарига бўйсунган, халқ ҳаёти, халқ диди ва талабига мослашишга ҳаракат қилаган. фольклор-оғзаки ижод халқ поэтик ижоди ёзув пайдо бўлмасдан илгари юзага келган. унинг яратилиши ва кишилар ўртасида тарқалиши жонли оғзаки анъана билан боғликдир. оғзакилик хусусияти …

баъзи бир намуналари ўрин олган. маҳмуд қошғарий эса ўзининг машҳур лингивистик «девону луготит турк»ида қадимги ҳушиқ, лирик шеър ва моқоллардан турли намуналар беради. маълумки, айрим тарихий фактларнинг тўлиқ эсда қолмаслиги, замон тақозоси билан унутилиши натижасида, уларни асарларидан тушиб қолиши, ўзгариши, қориштирилиб, талқин этилиши учраб туради. шунинг учун ҳам тарихий воқеа ва ҳодисалар ҳам фольклорда айнан акс этмайди. баъзан эса достонларда мавжуд булган шеърий парчаларни унутилиши, мазкур жанрларни эртак шаклига келтириб қўйиши ҳам мумкин ёки аксинча эртакни достонга айлантириши мумкин. фольклорда юз берадиган бу каби ҳодисалар унинг ғоявий-бадиий, эстетик қийматини камайтирмайди. анъанавийлик анъанавийлик жамоа ижоди маҳсулидир. бу ўзининг тарихий манбаларига эга. фольклор асарларининг дастлабки намуналари ибтидоий жамият даврида яратилган. шу сабаб фольклор асарларининг сюжети, тимсоллар мотивларида ибтидоий турмуш шарт-шароитлари, урф-одатлари ва дунёқарашларининг инъикоси сифатида юзага келган фольклор асарларининг оғзаки яратилиши ва оғзаки ижро этилиши уларнинг ўзгармас барқарор шакллари- анъанавийликни юзага келтирган. масалан, қаҳрамонлик типидаги эртаклар ва достонлар жанрларда маълум даражада тафовут …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "фольклоршунослик ва этнографиянинг фан сифатида шаклланиш тарихи"

1405059979_55380.doc фольклоршунослик ва этнографиянинг фан сифатида шаклланиш тарихи. режа: 1. мустақилликка эришганимиздан буён ўтган қисқи муддатда аждодларимиз томонидан яратилган барча тарихи 2. фольклор-жамоавий ижод 3. фольклор-оғзаки ижод 4. анъанавийлик 5. вариантлилик мустақилликка эришганимиздан буён ўтган қисқи муддатда аждодларимиз томонидан яратилган барча тарихий, маданий, адабий, санъат ёдгорликлари ва халқ оғзаки ижодини чуқур ўрганиш, таҳлил қилиш, улардаги умумбашарий ва миллий ғояларнинг замонга хизмат қилдирган ҳолда ўзбекона, шарқона тафаккурни, ғурурни шакллантириш ва камолга етказиш доимий эътиборда бўлди. юртбошимиз и.а.каримов айтганидек, истиқлол туфайли «республикани ҳақиқатдан ҳам, унинг миллий манфаатларидан келиб чиққан ҳолда халқнинг азалий турмуш тарзи, анъ...

Формат DOC, 70,0 КБ. Чтобы скачать "фольклоршунослик ва этнографиянинг фан сифатида шаклланиш тарихи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: фольклоршунослик ва этнографиян… DOC Бесплатная загрузка Telegram