tiriklikning paydo bulishi

DOCX 8 pages 21.6 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.6 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

tiriklikning paydo bulishi. tiriklik evolyutsiyasining asosiy belgilari va boskichlari reja: 1. «evolyutsiya nazariyasi» kursida tiriklik evolyutsiyasini urganish zarurligi va axamiyati. 2. tiriklikning asosiy xususiyatlari. 3. kimyoviy evolyutsiyani biologik evolyutsiyaga utishi. 4. tiriklik evolyutsiyasini asosiy boskichlari va belgilari. evolyutsiya nazariyasi kursida kuriladigan bosh masala – tiriklik moxiyatini va mazmunini tushunish, uning kelib chikish sabablarini va shart-sharoitlarini anglashdan iborat. tiriklik – materiyaning aloxida xolati va kurinishi bulganligidan, anikrogi, materiya xarakatining maxsus shakli ekanligidan, uning mazmuni va evolyutsiyasini bilish mazkur xususiyatlarni urganish bilan boglik. tabiatdagi mavjud borlik, atrof-muxit tirik (jonli) mavjudotlarni xamda tirik bulmagan (jonsiz) jinslarni uz ichiga kamrab olgan. bu 2 xil materiya sifat jixatidan xamda xususiyatlariga kura bir-biridan keskin fark kiladi. tirik materiya jonsiz jinslardan birinchi galda uzining tuxtovsiz ravishda yangila olishi bilan ajrab turadi. bu jarayon asosan uning tarkibidagi kismlarni kurinishi bilan boglik bulib, bunda organizm ichidagi «eskirgan» joylarini yangi kismlar bilan tuldiradi. jonsiz tabiatda bu xildagi jarayonlar bajarilmaydi. tiriklikning …

2 / 8

lik deb ifodalayotgan xolat materiya xarakatining oliy kurinishi va sifatidir. mazkur karash-tiriklikning falsafiy tushuntirishdan boshka fikr emas. shunga karamasdan, bu xildagi yondashish mazkur masalaning echimini topishda tabiiy fanlar nuktai nazaridan yondashishga yul ochadi. umuman olganda, tiriklik – erdagi abadiy davom etuvchi evolyutsion jarayonning maxsuli deb karalishi kerak. er yuzida tiriklik paydo bulgangacha bulgan evolyutsion jarayon (erning ichki katlamlaridagi radiatsiya, turli parchalanish va sintezlanishga olib keluvchi reaktsiyalar va xokazo), jonsiz jinmlarning evolyutsiyasini ta'minlagan; buni umumiylashtirgan xolda kimyoviy evolyutsiya deb atash mumkin. (kimyoviy evolyutsiya erda tiriklik paydo bulgandan keyin xam davom ettirilmokda; extimol uning sur'atlari ilgarigi davrlarda bulganidek tiriklik xosil bulmay turgan paytlardagidek yuksak faolligini yukotgandir). nixoyat, uzok davom etgan kimyoviy evolyutsiya asta sekinlik bilan biologik evolyutsiyani keltirib chikaradi. tiriklikning paydo bulishi kimyoviy evolyutsiyani biologik evolyutsiya bilan almashish boskichiga tugri keladi. biologik evolyutsiya boshlanishi bilanok, kimyoviy evolyutsiya uz chukkiga etganda rivojlangan tirik modda «maromi»ga etaboshlaydi, takomillashadi va okibatda birlamchi tirik mavjudotlarni keltirib …

3 / 8

lar ichida sodir buluvchi yangilanish jarayonlarini tasavvur etish ancha kiyin. misol uchun, biz kup kavatli gishtli uyning kismlarini (xar bir gisht xujayra sifat narsa deb faraz kilinsa) imoratning butunligi saklanib turgan bir xolatda uz-uzidan yangilanib turishini tasavvur etaolmaymiz. (masalan, uning butun bir devorini asta-sekinlik bilan yangi gishtli devor bilan almashishi sodir bulsa). bu xildagi xodisa bizga garoyib bir narsa bulib tuyuladi. tirik tuzilmalar – organizmlarda esa yangilanish jarayoni yashashning asosiy garovidir. mobodo, biz birorta xayvon tarkibidan gusht parchasini ajratib olsak, u tezda emirilib buzila boshlaydi. muzlatkich yordamida uning parchalanishini biroz sekinlashtirib, 3-4 kun davomida ovkatga istexmol kilsa buladi. nima sababdan xayvondan ajratilgan gushtning emirilishi boshlanadi? buning boisi, yangilanish (uz-uzini kayta kurish) jarayonining mazkur gusht parchasida tuxtab kolganligidadir. agarda, gusht parchasi tirik organizm tarkibida bulganda edi (undan ajratilmay turganda), u organizm tizimi tarkibida xamisha yangilanib borib, emirilishga duchor bulmas edi. tiriklik evolyutsiyasining mexanizmini tasavvur etish uchun, kimyoviy va biologik evolyutsiyalarning chegarasidagi …

4 / 8

evolyutsiyasining sabablari va omillari xam tulik oydinlashadi. er sayyorasining tarixida kimyoviy evolyutsiyani biologik evolyutsiyaga aylanishi uchun etarli shart-sharoitlar bulgan deb ishonch bilan taxmin kilish mumkin. erning ichki chukur katlamlarida, aslida yadro kismida boshlangan radiaktiv parchalanish natijasida, kolaversa kuchli vulkanik va magmatik jarayonlarning faollashishi natijasida, erning yuzasiga okib chikkan chug shaklidagi metallarni, ayniksa ularning uglerod bilan xosil kilgan birikmalarini suv tarkibidagi vodorod bilan birlashishini ta'minlagan. 'osil bulgan uglevodorod, ammiak, sof xoldagi vodorod gazlarining aralashmasi suv buglari bilan birgalikda chakmoklarning kuchli elektr razryadlari ta'sirida murakkab birikmalarni – aminokislotalarni xosil kilgan bulishi xakikatdan xoli emas. erning yuzasi yaxlit suv bilan koplangan va kuruklik xali shakllanmay turgan bir paytda (atmosfera xosil bulishidan ancha ilgari) oksillar asosini tashkil kilgan modda – aminokislotalarni sintezlanishi uchun sharoitlar mavjud bulgan deb uylash mumkin. bu taxminni xakikatga yakin ekanligini amerikalik olim millerning tajribalari isbotlaydi. miller shishadan retortasimon asbob tayyorlab, unda su'niy yul bilan bir necha xil aminokislotalarni (valin, asparagin …

5 / 8

a kura, xayot erda dastlab birlamchi «shurva» (bulgon)dagi oksil tomchilar (koatservatlar) shaklida bulgan, birlamchi «shurva» - bu dunyo okeani, erni koplab olgan suv. koatservatlar shakllana boshlagan paytda, erning ayrim joylarida kuruklik paydo bula boshlaydi. u balchik, yoki undan kattikrok strukturadagi tuzilishda bulgan. katta yoki kichik koatservat tomchilari bir yoki bir necha xil aminokislotalarni uz ichiga kamrab olgan. bu tomchilar suv betida tarkok, yoki bir nechtasi birlashgan xolda joylashgan bulgan. ularning suv yuzasida joylashishini kaynab turgan shurvadagi yog tomchilarining tarkalishi bilan takkoslash mumkin. koatservat tomchilari asta sekinlik bilan kattalashib borgan. bu ularni boshka tomchilar bilan kushilishi xisobiga amalga oshgan. ma'lum kattalikka etib borgach, tomchi bulina boshlagan; 2 bulakka teng bulinishi kamdan-kam bulib, kupincha bu xildagi bulinishda kattaligi teng bulmagan tomchilar xosil bular edi. akademik a.oparinning kursatishicha birlamchi tirik zarracha shaklidagi koatservatlar ilk tiriklik xususiyatlariga ega bulgan; bu birinchi navbatda modda almashish (uning xisobiga yiriklashish), kupayish kabi xususiyatlar edi. koatservatlar – birlamchi …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tiriklikning paydo bulishi"

tiriklikning paydo bulishi. tiriklik evolyutsiyasining asosiy belgilari va boskichlari reja: 1. «evolyutsiya nazariyasi» kursida tiriklik evolyutsiyasini urganish zarurligi va axamiyati. 2. tiriklikning asosiy xususiyatlari. 3. kimyoviy evolyutsiyani biologik evolyutsiyaga utishi. 4. tiriklik evolyutsiyasini asosiy boskichlari va belgilari. evolyutsiya nazariyasi kursida kuriladigan bosh masala – tiriklik moxiyatini va mazmunini tushunish, uning kelib chikish sabablarini va shart-sharoitlarini anglashdan iborat. tiriklik – materiyaning aloxida xolati va kurinishi bulganligidan, anikrogi, materiya xarakatining maxsus shakli ekanligidan, uning mazmuni va evolyutsiyasini bilish mazkur xususiyatlarni urganish bilan boglik. tabiatdagi mavjud borlik, atrof-muxit tirik (jonli) mavjudotlarni xamda...

This file contains 8 pages in DOCX format (21.6 KB). To download "tiriklikning paydo bulishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tiriklikning paydo bulishi DOCX 8 pages Free download Telegram