xujayra tiriklikning elementar birligi

DOCX 11 pages 28.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.5 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

xujayra tiriklikning elementar birligi xujayra tiriklikning elementar birligi reja: 1. tiriklikning hujayrasiz va hujayraviy shakllari. 2. xujayra evolyutsiyasi. 3. xujayraning shakli va ulchamlari. xujayra - tirik organizmning tuzilish asoslari, yashash jarayonlarini hamda irsiy belgilarni uzida mujassamlashtirilgan tuzilmadir. binobarin, odam yoki hayvonlar bir butun organizm holida hujayralar va hujayralararo tuzilmalar yigindisidan tarkib topgan. fiziologik holatiga kura, hujayralar shakli va tarkibi har xilligi bilan bir biridan fark kiladi, ya'ni hujayralarning vazifasi ularning shaklini belgilaydi. tarixiy biologik rivojlanish nuktai nazaridan karaydigan bulsak, hayot er yuzasidagi jonsiz materiyaning jonli materiyaga aylanishdan, anikrok kilib aytganda, hujayralar paydo bulishidan kelib chikkan. masalan, dastlab yumalok shakldagi oksilli eng sodda tanachalar paydo bulgan. sung ular tanasida moddalar almashinuvi jarayoni paydo bulgan. shu bilan ular yashashi uchun zarur moddalarni tashki muhitdan uzlashtirib, uz hayot faoliyatida hosil bulgan chikindi moddalarni ajratib turgan. bunday sodda organizmlarning yashash muhiti asta sekin uzgarishi va murakkablashi natijasida ular organizmda moddalar almashinuvi jarayonlari ham uzgarib,tabakalanib …

2 / 11

(dnk) va ribonuklein (rnk) kislotalar asosiy vazifani bajaradi. ular organizm uchun zarur bulgan oksil moddalarni sintezlaydi va uzida genetik ma'lumotlarni saklab keladi. tiriklikning hujayrasiz va hujayraviy shakllari. rang - barang organik olamda tiriklikning ikki xil: hujayrasiz va hujayraviy shakllari tafovut etiladi. xujayrasiz shaklga viruslar kiradi. xujayraviy shaklga prokaroitlar, eukaroitlar mansubdir. virusning mavjudligi 1892 yilda ilk bor botanik olim d.i. ivanovskiy tomonidan, tamaki bargining kasalini urganish natijasida topilgan. bu mavjudot uta mayda bulib, har kanday (xatto chinni)filtrdan ham utib ketadi. viruslar uz tuzilishiga kura uta sodda buladi. ularda oksil gilof (kapsid )ga uralgan bir molekula nuklein kislotasi mavjud. kupgina viruslar ustidan oksil va lipiddan iborat yana bir parda - adperkapsid bilan uralgan. viruslarning tuzilishi fakatgina elektron mikroskop orkaligina urganiladi. viruslar ikki guruhga bulinadi: dnk va rnk tutuvchi viruslar, ya'ni riboviruslarga tamaki mozaikasi virusi, dnk tutuvchi viruslar-desoksiviruslarga chechak, papilloma viruslari, adenoviruslar, bakteriofag misol buladi. (1-rasm) viruslarning etuk zarrachalari virospora (viron) larda hayot …

3 / 11

masalan: grip, polipmielit, jigar kasaligi (sarik), leykoz,turli usmalar, tayga entsefaliti, uchik toshishi va yakinda ma'lum bulgan xx asr vabosi nomini olgan, hayotda orttirilgan immun tankisligi sindrom (oits) shular jumlasidandir. bir hujayra organizmlar ham virus bilan zararlanadi.bunday viruslar 1916 yilda ergel tomonidan kashf kilinib, bakteriofag nomini olgan. bakteriofaglarning tuzilishi viruslardan farklanadi: ular tana, bosh va dum - xivchinlardan iborat bulib, nuklein kislotasi dnk dir. bakteriofaglar fakatgina bakteriyalarni emiribgina kolmasdan, ularning hususiyatini uzgartirishi ham mumkin. bu jarayon bakteriyalarning uta moslanuvchiligini va uz hususiyatini tez uzgartirishni ta'minlaydi. xujayraviy tuzilish tirik mavjudotning asosiy kismini tashkil etgan organizmlarga xos. xujayralardan tashkil topgan tirik tabiat olamining barcha organizmlari ikki yirik guruhga bulinadi. 1. prokariotlar (rro- avvalgi, karuop - yadro) bakteriyalar, kuk yashil suv utlari, yadrosiz hujayralar. ularning oziklanishi geterotrof, xem- avtotrof yoki fotoavtotrof jarayonlari bilan boradi, kupayishi - jinssiz. 2. eukaroitlar (ei- tula, karuop - yadro) bir hujayralilar zamburuglar, usimlik va hayvon hujayralari yadrolilar; ular yutish, …

4 / 11

ozginasi odam organizmiga kirib kolsa, tezda kupayib kasallik alomatlarini yuzaga keltirishini kursatadi. ba'zi hollarda bakteriyalar bir biriga uta yakin kelib, uzaro ginetik materialini almashtiradi (kon'yugatsiya). bunday ginetik rekombinattsiya natijasida yangi irsiy materialga ega bulgan bakteriya hosil buladi. bakteriyalarning organik olamdagi ahamiyati uta muhim: ular tabiat sanitari, ya'ni organik modani emiruvchi, usimlik va hayvon organizmi uchun zarur bulgan moddalarni hosil kiluvchi va ayrim xillari esa, turli kasalliklar tarkatuvchidir. odam organizmida muntazam ravishda kasallik keltirib chikarmaydigan, kupgina bakteriyalar mavjud. ular inson organizmi uchun keraklidir. masalan, yugon ichakda yashovchi ayrim bakteriyalar ishtirokdagina odam organizmi uchun uta zarur vitamin (darmondori)lar hosil buladi. xujayra evolyutsiyasi. barcha tirik organizmlarlarning jumladan, mikroorganizmlar, bir hujayralilar, zamburuglar, usimliklar, hayvonlarning tuzilishi birligining asosini hujayra tashkil etadi. xujayra evolyutsiyasi ham erda hayotning paydo bulishi bilan boglik jarayondir. erda hayotning anorganik moddalarning abiogen molekulyar evolyutsiyasi natijasida paydo bulgan. er bundan taxminan 4,5-7,0 miliard yil oldin paydo bulgan. dastlab erning harorati juda baland …

5 / 11

aydo bulgan. natijada birlamchi okean suvi, har xil organik birikmalar bilan tuyinib borgan. bunday xodisalarning tabiatda kuzatilishi mumkinligini kupgina olimlar tajribalar asosida isbotlaganlar. jumladan s.miller tajribasi bilan tanishaylik. miller kizdirilgan metan, amiak, vodorod va suv buglariga elektr uchkuni ta'sir etib asparagin, glitsin, glutamin kabi aminokislotalarni sun'iy sintezlangan. erning tarixiy rivojlanishi davom etib, monomerlardan biologik polimerlar, ya'ni polipeptodlar, polinukleotidlar paydo bulgan. oksillar va nuklein kislotalar, kuyuk jelatinasimon eritmalar hosil kilib, kotservat tomchilar yoki koatservantlarga aylangan. koatservantlar har xil moddalarni biriktiradi, keraksizlarni ajratadi. koatservantlar usib, ma'lum xajmga etganidan keyin bulinadi, ularning usti membranaga uxshash kobik bilan koplanadi. koatservantlarning tashki muhit bilan moddalar almashinuvi uzviy ortib boradi. ularda uziga xos hususiyatlar paydo bula boshlaydi. ularni protobiontlar yoki birlamchi hujayralar deb ataladi. protobiontlarni tulik hayot shakli deb aytish mumkin emas. keyinchalik ularda katalizatorlar vazifasini bajaruvchi fermentlar paydo bula boshlagan. sintez jarayonda atf-ga uxshash birikmalar paydo buladi. shunday kilib, kimyoviy evolyutsiya natijasida eng oddiy tirik …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xujayra tiriklikning elementar birligi"

xujayra tiriklikning elementar birligi xujayra tiriklikning elementar birligi reja: 1. tiriklikning hujayrasiz va hujayraviy shakllari. 2. xujayra evolyutsiyasi. 3. xujayraning shakli va ulchamlari. xujayra - tirik organizmning tuzilish asoslari, yashash jarayonlarini hamda irsiy belgilarni uzida mujassamlashtirilgan tuzilmadir. binobarin, odam yoki hayvonlar bir butun organizm holida hujayralar va hujayralararo tuzilmalar yigindisidan tarkib topgan. fiziologik holatiga kura, hujayralar shakli va tarkibi har xilligi bilan bir biridan fark kiladi, ya'ni hujayralarning vazifasi ularning shaklini belgilaydi. tarixiy biologik rivojlanish nuktai nazaridan karaydigan bulsak, hayot er yuzasidagi jonsiz materiyaning jonli materiyaga aylanishdan, anikrok kilib aytganda, hujayralar paydo bulishidan ...

This file contains 11 pages in DOCX format (28.5 KB). To download "xujayra tiriklikning elementar birligi", click the Telegram button on the left.

Tags: xujayra tiriklikning elementar … DOCX 11 pages Free download Telegram