tsitologiya

DOCX 9 pages 49.2 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.2 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

prokariotlar va eukariotlar reja: 1. tsitologiya. xayotning xujayraviy va xujayrasiz shakllari. 2. prokariot va eukariotlar, tuzilishi, funktsiyasi. 3. xujayra organoidlari. 4. usimlik va xayvon xujayrasidagi uxshashlik va farklar. 5. xujayra evolyutsiyasi. xujayralarni urganuvchi fan tsitologiya deb atalib, yunoncha «tsitos» - xujayra, «logos» - fan degan suzlardan olingan. tsitologiya predmeti bir xujayralilar va kup xujayrali organizmlarning tarkibiy kismi xisoblanuvchi ayrim xujayralarni tadkik kiladi. tsitologiya xujayraning va uning tarkibiy kismlari tuzilishining kimyoviy tarkibini, ularning bajaradigan vazifalarini kupayishi va rivojlanishini, atrof muxit omillari bilan munosabatlarini urganadi. xozirgi davrda boshka fanlar metodlarining tsitologiyada foydalanishni urganuvchi yangi fan - xujayra biologiyasi shakllandi. bu fan tsitologiya, biokimyo, molekulyar biologiya va molekulyar genetika kabi fanlar kompleksidan iborat. xujayrani xar tomonlama urganish mikroskopning kashf etilishiga boglik. «xujayra» suzini birinchi marta ingiliz olimi robert guk 1665 yilda fanga kiritdi. xozirgi zamonda fanning xar tomonlama rivojlanishi natijasida xujayra nazariyasining asosiy koidalari kuyidagilardan iborat: 1. xujayra tiriklikning tuzilishi, funktsiyasi va rivojlanishining …

2 / 9

xam uta olmaydigan filgtrlardan uta olganligi uchun filgtrlanuvchi viruslar deyiladi. viruslarni 1892 yilda rus botanigi d.i. ivanovskiy kashf kilgan. usimliklar, xayvonlar va bakteriyalarda parazitlik kiluvchi viruslar aniklangan. viruslarni urganuvchi fan virusologiya deb ataladi. viruslar eng mayda organizmlar bulib, ularning ulchami 20-300 nm (nanometr) ga teng buladi. 1 nanometr mikrometrning 1/1000 kismiga teng. viruslar tirik organizmlarga xos bulgan xususiyatlarni fakat xujayra ichiga kirgandagina namoyon kila oladi. ular xujayra ichi parazitlari bulib xujayradan tashkarida kupaya olmaydi. chunki xujayraviy tuzilishga ega organizmlardan fark kilib, viruslarda uzining metabolizm sistemasi, shu jumladan oksil sintez sistemasiga ega emas. viruslar xujayradan tashkarida rivojlana olmaydigan avtonom genetik tuzilmalardir. xujayradan tashkarida ular kristallar shaklida buladi. virularning keilib chikishi tugrisida asosan uch xil faraz mavjud; 1) viruslar parazitizmga utu moslashish natijasida uzgargan mikroorganizmlardan kelib chikkan: 2) xujayra organoidlari – mitoxondriyalar, plastidalardan kelib chikkan: 3) viruslar normal xujayralar genomining bir kismidir. bu farazlarning kaysi biri xakikatga yakinligi xali aniklanmagan. xayotning xujaraviy …

3 / 9

ylashadi. prokariotlarda xakikiy yadro urniga membrana bilan ajratilmagan genofor yoki nukleoid bulib, u bitta xalkasimon xromosomadan iborat. xromosoma tarkibida ikki spiralli dnk molekulasi, juda oz mikdorda oksil va rnk joylashgandir. eukariotlardan farkli ularok prokariotlar xromasomasida gistonli oksillar bulmaydi. xromosoma xujayra membaranasiga birikkan buladi. bakteriyalar bulinganda dnk yoki rnk xam ikki marta kupayadi. prokariotlarda organoidlar rviojlanmagandir. ularda ichik membranalar yuk, uning urniga xujayra membranasining burmalari mavjud. bu burmalar bakteriyalarda plastidalar va mitoxondriyalar vazifasini bajarishi mumkin. prokariotlarda 5000 dan 50000 gacha ribosomalar bulib, ular eukariotlarnikidan fark kiladi. prokariotlarda mitoz kuzatilmaydi. ular ikkiga bulinishi yuli bilan kupayadi. bakteriyalarda jinsiy jarayon- konxyugatsiya kuzatiladi. bunda ikki xujayra uzaro irsiy axborot almashinadi. natijada bakteriyalarning irsiy uzgaruvchanligi ortadi. bakteriyalar juda katta axamiyatga egadir. xozirgi vaktda ulardan biotexnologiyada, genetik injeneriyada keng foydalanilmokda. bakteriyalardan spirt, sirka kislota, xar xil antibiotiklar, fermentlar, biologik aktiv moddalar, ozikbop oksillar, dori – darmonlar, gormonlar olishda keng foydalanilmokda. inson kadim zamonlardan beri sariyog, pishlok, …

4 / 9

ulgan xamma mavjudotlar eukariot organizmlarni tashkil etadi. eukariot xujayralar prokariot xujayralarga karaganda murakkab va xilma–xil tuzilgan. ularda xakikiy yadro va organoidlar mavjud. eukariot yunoncha «eu» - xakikiy, yaxshi, «karion» - yadro suzlaridan olingan. xujayralar bir – biri bilan uzaro boglik bulgan uchta tarkibiy kismdan tashkil topgan: 1) xujayra kobigi, 2)tsitoplazma, 3) yadro. eukariot xujayralarning kattaligi va shakli asosan ular bajaradigan funktsiyalarga boglik buladi. ularning urtacha diametri 10 mkm dan 100 mkm gacha buladi. tuxum xujayralar tarkibida ozik moddalar kup tuplanganligi uchun ancha yirik buladi. tuyakush tuxumining diametri 150 mm gacha boradi. xujayralarning ulchami organizmning kattaligiga boglik emas. masalan, yirik sut emizuvchilarning kizil kon tanachalarining diametri 10 mkm dan oshmaydi. axzoning yoki butun organizmning kattaligi esa xujayralar mikdoriga boglikdir. xujayra kobigi. xujayra kobigi xujayraning tashki muxit bilan va boshka xujayralar bilan uzaro munosabatlarini taxminlaydi va shunga uch xil asosiy vazifani bajaradi: 1)ximoya tusik, 2) moddalarni utkazish, 3) retseptor. xujayra kobigining asosiy …

5 / 9

iologik membranadir. uning kalinligi urtacha olganda 7-10 nm dan iborat. plazmolemmaning kimyoviy tarkibiga lipidlar, oksillar, murakkab organik molekulalar glikoproteinlar, glikolipidlar va juda kam mikdorda boshka birikmalar kiradi. plazmatik memrana muxim vazifani bajaradi. birinchidan, membarana xujayra ichki muxitini uning tashki muxitidan ajratib turuvchi tusikdir. ikkinchidan, plazmatik membrana ichki muxit bilan tashki muxit urtasida moddalarning almashinuvini taxminlaydi. xujayra membranasi yarim utkazuvchanlik xususiyatiga ega, chunki ayrim moddalar boshka moddalarga nisbatan osonrok utadi. lipidlarda yaxshi eriydigan, molekulyar massasi kichikrok moddalar membrana orkali tez va oson uta oladi. molekulyar massasi ogir moddalar membranadan deyarli utmaydi. tsitoplazma. tsitoplazma xujayraning asosiy massasi, uning ichki muxiti xisoblanadi. tsitoplazma xujayraning xamma tarkibiy kismlarini bir – birlari bilan boglab, ular orasidagi alokalarning amalga oshishida muxim rol uynaydi. tsitoplazma tashkaridan plazmaning tarkibiy kismlariga gialoplazma, organoidlar va kiritmalar kiradi. gialoplazma (yunoncha gialos – tinik, oynasimon, plazma – suyuklik suzlaridan olingan) tsitoplazmaning asosiy, rangsiz kolloid sistemasi xisoblanadi. gialoplazmaning tarkibida oksillar, xar xil fermentlar, …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tsitologiya"

prokariotlar va eukariotlar reja: 1. tsitologiya. xayotning xujayraviy va xujayrasiz shakllari. 2. prokariot va eukariotlar, tuzilishi, funktsiyasi. 3. xujayra organoidlari. 4. usimlik va xayvon xujayrasidagi uxshashlik va farklar. 5. xujayra evolyutsiyasi. xujayralarni urganuvchi fan tsitologiya deb atalib, yunoncha «tsitos» - xujayra, «logos» - fan degan suzlardan olingan. tsitologiya predmeti bir xujayralilar va kup xujayrali organizmlarning tarkibiy kismi xisoblanuvchi ayrim xujayralarni tadkik kiladi. tsitologiya xujayraning va uning tarkibiy kismlari tuzilishining kimyoviy tarkibini, ularning bajaradigan vazifalarini kupayishi va rivojlanishini, atrof muxit omillari bilan munosabatlarini urganadi. xozirgi davrda boshka fanlar metodlarining tsitologiyada foydalanishni urganuvchi yangi...

This file contains 9 pages in DOCX format (49.2 KB). To download "tsitologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: tsitologiya DOCX 9 pages Free download Telegram