tafakkur shakllari

PDF 36 pages 3.3 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PDF

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

powerpoint 演示文稿 mavzu: o„qituvchi: kamolov d date: 2025 tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa 1. tushunchaning turlari va ular o`rtasidagi munosabatlar. 2. tushunchalar ustida bo`ladigan mantiqiy amallar. 3. hukmlarning son va sifat jihatdan bo‟linishi. 4. oddiy va murakkab hukmlar. content 1. tushunchaning turlari va ular o`rtasidagi munosabatlar. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog‟lanish usuli, uning tuzilishidir. tushuncha, hukm va xulosa chiqarish tafakkurning universal shakllari bo‟lib, uning asosiy tarkibiy elementlari hisoblanadi. tushuncha – bu predmetlarning zaruriy, muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shaklidir. mantiqda predmet tafakkur predmeti sifatida nazarda tutiladi. unga quyidagilar kiradi. buyumlar (kitob, qalam) buyumlarning xossalari (issiq, sovuq) buyumlar munosabati (yaqin, uzoq) jarayonlar (o‟qimoq, yozmoq) fikr predmetida nafaqat real mavjud bo‟lgan buyumlar, balki xossa va munosabat hamda inson ongidagi g‟oya, nazariya kabilar ham tushuniladi. predmet belgilari deb, predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir- biriga o‟xshashligini ifoda qiluvchi tomonlar, munosabatlar va xususiyatlarga aytiladi. har bir predmet olamdagi boshqa …

2 / 36

va tasodifiy zaruriy belgilar predmetning mavjudligi bilan uzviy bog’liqdir va uning yo’qolishidan predmet ham mavjud bo’lmaydi. tasodifiy belgilarning yo’qolishidan predmet o’z mohiyatini yo’qotmaydi. avtomobilning rangi tasodifiy belgi, uning dvigatelining mavjudligi zaruriy belgi. ijobiy va salbiy ma'lum xossalarning mavjud va mavjud emasligiga qarab belgilar ijobiy va salbiy belgilarga bo’linadi. masalan: talabalarni qobiliyatli(ijobiy) va qobiliyatsizlarga (salbiy) ajratish mumkin. background and signification tushuncha tafakkur shakli bo‟lganligi uchun yuqorida aytilganidek sezgi, idrok va tasavvurdan farqli o‟laroq unda predmetning yaqqol obrazi emas, balki abstrakt obrazi aks etadi. tushuncha predmetlarning muhim belgilarini in'ikos qilishi, mohiyatini aks ettirishi bilan hissiy bilish shakllariga ko‟ra borliqni chuqurroq, to‟laroq ifodalaydi. 1. taqqoslash 3. sintez 5. umumlashtirish 4. abstraktsiyalash 2. analiz tushuncha inson miyasida to‟g‟ridan-to‟g‟ri aks etmasdan, ma'lum bir mantiqiy usullardan foydalanish orqali hosil bo‟ladi. bu usullarga quyidagilar kiradi: 1 2 3 4 5 taqqoslash yordamida predmetlarni boshqalari bilan o‟zaro solishtirilib, ularning o‟xshash va umumiy belgilari hamda boshqalaridan ajratib turuvchi yakka …

3 / 36

lanadi. masalan: kitob kompyuter birlashgan millatlar tashkiloti tushuncha va so‟zning aloqadorligi tafakkur bilan tilning bog‟liqligidan kelib chiqadi. tushuncha va so‟z aynan bir xil bo‟lmasdan bir tushuncha turli xil tillarda turlicha ifodalanadi yoki ba'zi so‟zlar (bog‟lovchilar) tushunchalarni ifodalamaydi. turli fan sohalarga oid tushunchalarni tushunchalarni mazmunini aniq ifodalash uchun maxsus terminlardan foydalaniladi. 2. tushunchaning mazmuni va hajmiga ko’ra turlari tushunchaning mazmuni va hajmiga ko’ra turlari tushunchalar o‟zining mazmuni va hajmiga ega. tushunchaning mazmuni unda fikr qilinayotgan predmet va hodisalarning muhim belgilari yig‟indisini tashkil etadi. masalan: “jinoyat” tushunchasining mazmunini ijtimoiy xavfli, qonunga zid bo‟lgan hatti-harakatlar tashkil etadi, hajmiga esa o‟g‟irlik, jonga qasd qilish, ta'magirlik va hakozalar kiradi. o‟z hajmiga ko‟ra ikki yoki undan ortiq predmetlardan tashkil topgan tushunchalar mantiqiy sinf deyiladi. sinflar uni hajmini tashkil etgan kichik sinflardan va yakka predmetlarni ifodalovchi sinf elementlaridan tashkil topadi. masalan: o‟simlik – sinf daraxt – kichik sinf archa daraxti – sinf elementi tushunchaning mazmuni va hajmiga …

4 / 36

on fuqarolari siyosiy huquqlarga ega – ayiruvchi tushuncha o‟zbekiston fuqarolari tinchlik tarafdori – to‟plovchi tushuncha tushunchalar mazmuniga ko‟ra konkret va abstrakt, nisbatli va nibatsiz, ijobiy va salbiy turlarga bo‟linadi. masalan: “avtomobil” – konkret tushuncha “do‟stlik” – abstrakt tushuncha “institut” – nisbatsiz tushuncha “sabab” va “oqibat” – nisbatli tushunchalar “bilimli” – ijobiy tushuncha “bilimsiz” – salbiy tushuncha tushunchalar o‟rtasidagi munosabatlar obyektiv olamdagi barcha narsa va hodisalar o‟zaro aloqada bo‟lganligi sababli, inson ongida mana shu narsa va hodisalarni aks ettiruvchi tushunchalar ham ma'lum bir munosabatlarga kirishadi. tushunchalar avvalombor, munosabatlariga ko‟ra taqqoslanadigan va taqqoslanmaydiganga bo‟linadi. taqqoslanadigan tushunchalar mazmuni va hajmi jihatidan ma'lum umumiy o‟xshash belgiga hamda o‟zaro munosabatga ega bo‟ladi. masalan: taqqoslanadigan tushunchalar “o‟qituvchi” va “shifokor” taqqoslanmaydigan tushunchalar “daftar” va “teatr” a v taqqoslanadigan tushunchalar o‟rtasidagi munosabatlarning o‟zi hajm jihatidan sig’ishadigan va sig’ishmaydiganga bo‟linadi. sig‟ishadigan tushunchalar munosabati moslik, qisman moslik va bo’ysunish (subordinatsiya) munosabatlariga bo‟linadi. moslik munosabatidagi bitta predmet va predmetlar sinfini aks …

5 / 36

unosabatlar ham uch xil munosabatga – birga bo’ysunish, qarama-qarshilik va zidlikga bo’linadi. birga bo‟ysunish munosabati qo‟yidagi tushunchalar o‟rtasida mavjud: a-shahar. v-toshkent shahri. s-moskva shahri. v s a qarama-qarshilik munosabatidagi tushunchalarning hajmlari bir-birini istisno qiladi. ular predmetlar va predmetlar guruhining qarama-qarshi belgilarini aks ettiradi, ya'ni biri predmetning biror belgisini ifoda qilsa, ikkinchisi uni inkor qiluvchi boshqa belgisini aks ettiradi. qarama-qarshilik munosabatidagi tushunchalar o‟zlari bo‟ysunadigan tushunchaning hajmini to‟la qamrab olmaydi. masalan: a-bino v-baland bino s-past bino v v emas a zidlik munosabatidagi tushunchalardan biri predmetning birorta xususiyatini ifoda qilsa, ikkinchisi uni inkor qiladi va mazmun jihatidan noaniq bo‟lib qoladi. zidlik munosabatidagi tushunchalar, qarama-qarshilik munosabatidagi tushunchalardan farqli o‟laroq, bo‟ysundiruvchi tushunchaning hajmini to‟liq qoplaydi. masalan: a-bino v-baland bino s-baland emas bino a v s tushunchalar ustida bo‟ladigan mantiqiy amallar tushunchalarni umumlashtirish va chegaralash. tushunchalarni umumlashtirish va chegaralash tushunchalar ustida olib boriladigan mantiqiy amallardan biridir. ular tushunchaning mazmuni va hajmi o‟rtasidagi teskari miqdoriy nisbat qonuniga …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur shakllari"

powerpoint 演示文稿 mavzu: o„qituvchi: kamolov d date: 2025 tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa 1. tushunchaning turlari va ular o`rtasidagi munosabatlar. 2. tushunchalar ustida bo`ladigan mantiqiy amallar. 3. hukmlarning son va sifat jihatdan bo‟linishi. 4. oddiy va murakkab hukmlar. content 1. tushunchaning turlari va ular o`rtasidagi munosabatlar. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog‟lanish usuli, uning tuzilishidir. tushuncha, hukm va xulosa chiqarish tafakkurning universal shakllari bo‟lib, uning asosiy tarkibiy elementlari hisoblanadi. tushuncha – bu predmetlarning zaruriy, muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shaklidir. mantiqda predmet tafakkur predmeti sifatida nazarda tutiladi. unga quyidagilar kiradi. buyumlar (kitob, qalam) buyumlarni...

This file contains 36 pages in PDF format (3.3 MB). To download "tafakkur shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur shakllari PDF 36 pages Free download Telegram