tafakkur shakllari

PPTX 83 sahifa 357,3 KB Bepul yuklash

83 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 357,3 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 83

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 83

7-mavzu: tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa mavzu: tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa belgilar deb, avval aytib o‘tilganidek, predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir-biriga o‘xshashligini ifoda qiluvchi tomonlarga, xususiyatlarga aytiladi. tushuncha – predmet va hodisalarni ularning umumiy, muhim belgilari orqali aks ettiruvchi tafakkur shaklidir muhim nomuhim tushuncha, hissiy bilish shakllaridan farqli o‘laroq, inson miyasida to‘g‘ridan to‘g‘ri aks etmaydi. u ma’lum bir mantiqiy usullardan foydalangan holda hosil qilinadi. bu usullar taqqoslash, analiz, sintez, abstraksiyalash, umumlashtirishlardan iborat. taqqoslash yordamida predmetlar o‘zaro solishtirilib, ularning o‘xshash, umumiy tomonlari va bir-biridan farq qiluvchi individual belgilari aniqlanadi. taqqoslash tahlilni taqozo qiladi, chunki predmetlarni yaxlit holda solishtirib bo‘lmaydi. ular u yoki bu xossasiga ko‘ra taqqoslanishi kerak. buning uchun u xossalar ajratilishi lozim. analiz yordamida predmet fikran uni tashkil qiluvchi qismlar, tomonlarga ajratilib, har qaysisi alohida o‘rganiladi. sintez tahlilga teskari usul bo‘lib, u tahlil davomida ajratilgan qismlar, tomonlarni fikran birlashtirib, predmetni bir butun holga keltirishdan iborat. …

2 / 83

tadi. masalan, “fan” tushunchasining mazmunini fanning muhim belgilari, ya’ni uning amaliyot bilan aloqada ekanligi, predmetlarning birorta sohasiga oid tushunchalar, qonunlar, prinsiplar shaklidagi obyektiv chin (haqiqiy) bilimlar tizimidan iborat bo‘lishi, dunyoqarashning shakllanishida ishtirok qilishi va shu kabilar tashkil qiladi. hajmiga ko‘ra, yakka va umumiy tushunchalar farq qilinadi. yakka tushunchaning hajmida bitta predmet fikr qilinadi. masalan, “mars planetasi”, “o‘zmu asosiy kutubxonasi” va shu kabilar yakka tushunchalardir. umumiy tushunchalar predmetlar guruhini aks ettiradi. “planeta”, “kutubxona” tushunchalari umumiy tushunchalar hisoblanadi. umumiy tushunchalar aks ettiruvchi predmetlarning miqdori chegaralangan va chegaralanmagan bo‘lishi mumkin. masalan, “kimyoviy element” tushunchasida fikr qilinayotgan predmetlar soni chegaralangan. “yulduz” tushunchasi hajmini tashkil qiluvchi predmetlar soni esa cheksiz. fikr yuritish jarayonida ayiruvchi va to‘plovchi tushunchalarni farq qilish ham muhim ahamiyatga ega. ayiruvchi tushuncha shunday umumiy tushunchaki, u aks ettiruvchi belgilar berilgan sinfning har bir predmetiga xosdir.to‘plovchi tushuncha ham umumiy tushuncha bo‘lib, u aks ettirgan belgilar shu umumiylikni tashkil etuvchi har bir predmetga taalluqli …

3 / 83

mustaqil, alohida mavjud bo‘lgan predmetlarni aks ettiradi. “davlat”, “badiiy asar” ana shunday tushunchalardir. nisbatdosh tushunchalar esa zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo‘lishini taqozo qiladigan predmetlarni aks ettiradi. masalan, “o‘qituvchi” va “o‘quvchi”, “ijobiy qahramon” va “salbiy qahramon”, “sabab” va “oqibat” tushunchalari nisbatdosh tushunchalar qatoriga kiradi. ba’zi hollarda ijobiy va salbiy tushunchalar ham farq qilinadi. ijobiy tushunchalarning mazmunida predmet unga xos belgilar orqali fikr qilinsa, salbiy tushunchalarning mazmunida predmet unga xos bo‘lmagan belgilar orqali fikr qilinadi. masalan, “savodli kishi”, “vijdonli kishi” – ijobiy tushunchalar, “savodsiz kishi”, “vijdonsiz kishi” esa salbiy tushunchalardir. taqqoslanadigan tushunchalar umumiy belgilarga ega bo‘lgan, mazmuni va hajmi jihatidan bir-biriga yaqin turgan tushunchalardir. masalan, “paxtakor” va “dehqon” tushunchalari ana shunday taqqoslanadigan tushunchalar hisoblanadi. taqqoslanmaydigan tushunchalar esa bir-biri bilan uzoq aloqada bo‘lgan, ko‘p hollarda moddiy yoki ideal bo‘lishdan boshqa umumiy belgiga ega bo‘lmagan predmetlarni aks ettiruvchi tushunchalardir. “ijtimoiy progress” va “zuhro yulduzi”, “ideal gaz” va “go‘zallik” tushunchalari taqqoslanmaydigan tushunchalar hisoblanadi. mantiqda faqat …

4 / 83

munosabatidagi tushunchalarning hajmi qisman umumiylikka ega. masalan: a – sportchi, b – talaba. a v b a b doiralarning shtrixlangan qismi bir vaqtning o‘zida ham sportchi, ham talaba bo‘lganlarni bildiradi. bo‘ysunish munosabatida tushunchalardan birining hajmi ikkinchisining hajmiga to‘liq kirib, uni tashkil qiluvchi qism hisoblanadi. masalan: a – fan, b – mantiq. a b sig‘ishmaydigan tushunchalar hajmi jihatidan umumiylikka ega bo‘lmagan tushunchalar hisoblanib, bir sinfga kiruvchi har xil predmetlarni yoki predmetlar guruhini aks ettiradi. ularning umumiyligi faqat ana shunda. bu tushunchalar o‘rtasida ham uch xil munosabat bor: birga bo‘ysunish, qarama-qarshilik, zidlik. birga bo‘ysunish munosabati quyidagi tushunchalar o‘rtasida mavjud: a – fan, b – mantiq, c – fizika. a b c bunda “mantiq” va “fizika” tushunchalari hajmi jihatidan birgalikda “fan” tushunchasining hajmiga bo‘ysunadi. qarama-qarshilik munosabatidagi tushunchalarning hajmi bir-birini istisno qiladi. ular predmetning (predmetlar guruhining) qarama-qarshi belgilarini aks ettiradi, ya’ni biri predmetning ma’lum bir belgisini ifoda qilsa, ikkinchisi uni inkor qiluvchi boshqa belgini …

5 / 83

bilan uning xususiyati, predmetlar oʻrtasidagi munosabatlarni koʻrsatishdir. hukmlar tilda gaplar orqali ifodalanadi. hukm mantiqiy kategoriya boʻlsa, gap grammatik kategoriyadir. hukmlar asosan darak gap orqali ifodalanadi. ana shuning uchun ham u doimo tasdiq yoki inkor shakldagi fikrdan iborat boʻladi. hukmlar tushunchalarning bogʻlanish usulidir masalan, “sharipov−1-kurs talabasi” hukmida “sharipov” va “1-kurs talabasi” tushunchalarini bogʻlab, aniq shaxs va uning belgisi oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlayapmiz. “ali - valining akasi” hukmida ikki shaxs oʻrtasidagi qarindoshlik munosabatlari aks ettirilmoqda. hukmlar voqelikka mos kelish darajasiga koʻra chin, xato va noaniq (ehtimol, taxminiy) boʻladi. obyektiv voqelikka mos kelgan, uni toʻgʻri ifodalagan hukmlar chin, mos kelmaganlari xato boʻladi. ayni vaqtda chinligini ham, xatoligini ham aniqlab boʻlmaydigan hukmlar – noaniq hukmlardir. subyekt va predikat, bogʻlovchi predmet va uning belgisi oʻrtasidagi bogʻliqlik toʻgʻrisidagi hukm 2 tushuncha - hukm terminlari subyekt s (lot. subjektum) va predikat p (lot. rredicatum)dan tashkil topadi. subyekt - fikrimiz qaratilgan predmetni, predikat esa fikrimiz qaratilgan predmetning belgisini aks …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 83 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"tafakkur shakllari" haqida

7-mavzu: tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa mavzu: tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa belgilar deb, avval aytib o‘tilganidek, predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir-biriga o‘xshashligini ifoda qiluvchi tomonlarga, xususiyatlarga aytiladi. tushuncha – predmet va hodisalarni ularning umumiy, muhim belgilari orqali aks ettiruvchi tafakkur shaklidir muhim nomuhim tushuncha, hissiy bilish shakllaridan farqli o‘laroq, inson miyasida to‘g‘ridan to‘g‘ri aks etmaydi. u ma’lum bir mantiqiy usullardan foydalangan holda hosil qilinadi. bu usullar taqqoslash, analiz, sintez, abstraksiyalash, umumlashtirishlardan iborat. taqqoslash yordamida predmetlar o‘zaro solishtirilib, ularning o‘xshash, umumiy tomonlari va bir-biridan farq qiluvchi individual belgilari aniq...

Bu fayl PPTX formatida 83 sahifadan iborat (357,3 KB). "tafakkur shakllari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: tafakkur shakllari PPTX 83 sahifa Bepul yuklash Telegram