zamin va poydevor tushunchalari

DOC 16 pages 121.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 121.5 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

kirish gruntlar haqida asosiy ma`lumotlar reja: 1. zamin va poydevor tushunchalari. poydevorsozlik sohasi rivojlanishining qisqacha tarixi 2.gruntlarning tabiati va turlari 3.gruntlarning qattiq zarrachalari va donadorlik tarkibi 4.gruntdagi suv va gazning turlari hamda xossalari 5.gruntlarning tuzilishi zamin va poydevor tushunchalari. poydevorsozlik sohasi rivojlanishining qisqacha tarixi inshootdan uzatiladigan bosimni o`ziga qabul qiladigan grunt qatlami zamin deyiladi. bunda tabiiy va sun`iy zaminlar bir-biridan farqlanadi. agar poydevor ta`sir zonasidagi gruntdan uning tabiiy tuzilishini o`zgartirmasdan foydalanilsa, u tabiiy zamin bo`ladi. sun`iy zaminda esa grunt turli usullar bilan zichlanadi yoki qotiriladi. ma`lumki, inshootni juda kamdan-kam holda yer sirti bo`ylab joylashtirish mumkin. chunki, yer yuzasidagi gruntlar namlik, harorat, shamol, o`simlik dunyosi, inson faoliyati natijalari va shunga o`xshash omillar ta`sirida o`zlarining shakli va tuzilishini doimiy ravishda o`zgartirib turadi, natijada ularning yuk ko`tarish qobiliyati ko`pincha unchalik yetarli bo`lmaydi. bundan tashqari yer sirti bo`ylab quriladigan inshootning ustivorligi ham birmuncha kam bo`ladi. yuqorida bayon etilgan omillar inshootni yer sathidan biroz quyiroqda …

2 / 16

osim uzatuvchi xeops piramidasini keltirish mumkin. zamin va poydevor turlarini tanlash hamda ularni qurish haqidagi ma`lumotlar eramizdan bir asr ilgari yashab o`tgan rimlik me`mor vitruviyning «arxitektura haqida o`nta kitob» asarida ham yozib qoldirilgan. agar tarixga nazar tashlasak, o`zbekiston hududida yashagan xalqlar ham qadimdan ishonchli poydevorlarni qurish bo`yicha katta tajriba va bilimlarga ega bo`lganligiga guvox bo`lamiz. bobokolonimiz abu rayxon beruniy o`zining geologiya va qurilishga oid asarlarida zamin tayyorlash ishlariga jiddiy e`tibor bilan yondoshish zarurligini alohida ta`kidlab o`tgan. ajdodlarimizning poydevorsozlik bo`yicha bilim va tajribalari darajasini amir temur, zahiriddin muhammad bobur va ulardan keyingi davrlarda qurilgan inshootlar misolida ham ko`rish mumkin. zamin va poydevorlarning birgalikda ishlashini ta`minlash ayniqsa yirik gidrotexnika inshootlari uchun juda muhimdir, chunki suvga to`yingan yoki suv ta`sirida bo`lgan gruntlarning xossalari, quruq holdagi gruntlarnikidan keskin farq qiladi. ajdodlarimizning gidrotexnika inshootlarini qurish sohasida ham katta tajribaga ega bo`lganligini x-asrda forish tumani hududida qurilgan xon tug`oni yoki xvi-asrda barpo etilgan abdullaxon tug`onlarining konstruktsiyalari …

3 / 16

mol, suv va boshqalar), kimyoviy va qisman biologik ta`sirlar natijasida o`z tuzilishini o`zgartirib (emirilib) boradi, bu esa xilma-xil gruntlarning hosil bo`lishiga olib kelgan. odatda gruntlar qattiq mineral zarrachalardan, suyuqlikdan (suvdan) va gazdan (asosan havodan) tashkil topgan uch fazali tizim sifatida qaraladi. ba`zi hollarda grunt tarkibida o`simlik va hayvonot dunyosi qoldiqlari ham bo`ladi va ularning nisbatan kam miqdorlari ham grunt xossalarini keskin o`zgartirishi mumkin. amaldagi qurilish me`yorlari bo`yicha gruntlar ikkita sinfga bo`linadi: 1) qattiq zarrachalari o`zaro bikr bog`langan qoya gruntlari; 2) qattiq zarrachalari kuchsiz bog`langan gruntlar. qoya gruntlari. yuqori harorat ostida suyuq holda yer qa`ridan otilib chiqib, so`ng qotgan (magmatik) yoki yerda sodir bo`lgan o`zgarishlar natijasida chuqur qatlamlarga tushib qolib, yuqori harorat, bosim va kimyoviy jarayonlar natijasida qattiq zarrachalari o`zaro jipslashib qolgan (metamorfik) tog` jinslari qoya gruntlarining asosiy turlari hisoblanadi. granit, sienit, bazalt, diabaz, porfir va shunga o`xshashlar magmatik jinslarga, marmar, slanets, gneys va h.k. metamorfik tog` jinslariga misol bo`la oladi. …

4 / 16

n va yaxlit grunt qismlari zichliklarining nisbati). gidrotexnika inshootlari qurilishida bundan tashqari qoya gruntdagi yoriqlarning solishtirma hajmini (g`ovakligini), gruntning suv o`tkazuvchanligini baholovchi filtratsiya koeffitsientini, grunt yaxlit qismining elastiklik modulini va gruntning suvda erish darajasini ham bilish lozim. siqilishga vaqtinchalik qarshiligi (rc, mpa) bo`yicha o`ta mustahkam (rc >120 ), mustahkam (120 > rc > 50), o`rtacha mustahkam (50 > rc > 15), kam mustahkam (15 > rc > 5) va yarim qoya (rc 0,75) va yumshaladigan (ksaf kb > 0,9); yemirilgan (0.9 > kb > 0.8) va kuchli yemirilgan (kb 200 mm); qayroqtosh yoki qirrali tosh (d = 200...40 mm); shag`al va chaqirtosh (d = 40...2 mm); qum (d = 2...0,05 mm); chang (d = 0,05...0,001 mm); gil ( d < 0,001 mm). qattiq zarrachalarni yuqoridagi o`lchamlar bo`yicha farqlash faqat bir xil nomli zarrachalardan tashkil topgan gruntlarning o`ziga xos tomonlari va xossalari mavjudligiga asoslangan. masalan, tarkibi faqat tosh yoki shag`aldan tashkil …

5 / 16

keladi. qumli gruntlar tarkibining asosiy qismini yirikligi 2...0,05 mm oraliqda bo`lgan qum zarrachalari tashkil etadi. bu zarrachalarning shakli ko`pincha yumaloqroq bo`lib, ular boshlang`ich tog` jinslarining fizikaviy yemirilishidan hosil bo`lgan. qumli gruntlarning tarkibida ko`pincha tosh, chang va gil zarrachalari ham mavjud bo`ladi. changsimon zarrachalar aslida dastlabki tog` jinslarining yemirilish jarayonida qum bilan birga paydo bo`lganligi uchun ularning mineralogik tarkibi va boshqa xususiyatlari o`xshashdir. gil zarrachalarining nisbiy miqdori qumli gruntlarda 3% gacha bo`lishi mumkin. tarkibiga ko`ra qumli gruntlar quyidagi turlarga bo`linadi graviyli qum (o`lchamlari 2 mm dan yirik zarrachalar massasi bo`yicha 25% dan ko`p bo`lsa; yirik qum (o`lchamlari 0,5 mm dan yirik zarrachalar massasi bo`yicha 50% dan ko`p bo`lsa); o`rta yiriklikdagi qum (o`lchamlari 0,25 mm dan yirik zarrachalar massasi bo`yicha 75% va undan ko`p bo`lsa); mayda zarrachali qum (o`lchamlari 0,1 mm dan yirik zarrachalar massasi bo`yicha 75% va undan g`altakq bo`lsa); changsimon qum (o`lchamlari 0,1 mm dan yirik zarrachalar massasi bo`yicha 75% …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamin va poydevor tushunchalari"

kirish gruntlar haqida asosiy ma`lumotlar reja: 1. zamin va poydevor tushunchalari. poydevorsozlik sohasi rivojlanishining qisqacha tarixi 2.gruntlarning tabiati va turlari 3.gruntlarning qattiq zarrachalari va donadorlik tarkibi 4.gruntdagi suv va gazning turlari hamda xossalari 5.gruntlarning tuzilishi zamin va poydevor tushunchalari. poydevorsozlik sohasi rivojlanishining qisqacha tarixi inshootdan uzatiladigan bosimni o`ziga qabul qiladigan grunt qatlami zamin deyiladi. bunda tabiiy va sun`iy zaminlar bir-biridan farqlanadi. agar poydevor ta`sir zonasidagi gruntdan uning tabiiy tuzilishini o`zgartirmasdan foydalanilsa, u tabiiy zamin bo`ladi. sun`iy zaminda esa grunt turli usullar bilan zichlanadi yoki qotiriladi. ma`lumki, inshootni juda kamdan-kam holda yer sirti bo`ylab joylashtiris...

This file contains 16 pages in DOC format (121.5 KB). To download "zamin va poydevor tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: zamin va poydevor tushunchalari DOC 16 pages Free download Telegram