borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

PPTX 46 pages 24.3 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.3 MB

File type PPTX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

powerpoint presentation 1 falsafa falb204 borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi 04 mavzu iqtisodiyot va pedagogika universiteti samarqand kampusi usmonov farrux nasirdinovich pedagogika va ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi dotsenti ma”lumotlar bazasi 1 2 reja: borliq tushunchasining mohiyati, borliq va yo`qliq dialektikasi borliq shakllarining tasnifi. substantsiya, substrat va materiyaning o`zaro aloqasi. in`ikos va uning shakllari harakat tushunchasining tasnifi, tiplari va shakllari falsafada makon va vaqt dialektikasi falsafada shakllanish, o`zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari falsafada borliq muammosi substantsiya va substrat falsafa fanining borliq haqidagi masalalarni o`rganuvchi qismi ontologiya debataladi. ontologiya so`zi yunoncha ontos (mavjudlik) va logos (ta`limot) so`zlariningbirikmasidan tashkil topgan bo`lib, «mavjudlik haqidagi ta`limot», ya`ni borliq haqidagi fan ma`nosini ifodalaydi. bu atama fan tarixida birinchi bor 1513 yil r.gokleniusning «falsafa lug`ati»da, so`ngra, x.vol`f (1679-1754)ning falsafaga oid darsligida qo`llanilgan bo`lsada, ulardan ilgari qadimgi yunon faylasuflari ham ontologiyaning mazmunini ifodalovchi turli fikrlarni ilgari surishgan. ular ontologiyani «haqiqiy borliqni nohaqiqiy borliqdan …

2 / 46

chalik esa yo`qolib ketadi, kecha yo`q bo`lgan ba`zi narsalar esa bugun paydo bo`ladi. shular asosida kishilarda mavjudlik va yo`qlik haqida tasavvurlar, qarashlar vujudga kelgan. kishilar o`zlarining ham dunyoga kelishi (tug`ilishi), yashashi va nihoyat vafot etishi (o`lishi), «yo`qlikka aylanishi» haqida o`ylay boshlashadi. shu asosda kishilarning «bu dunyo»va «u dunyo» (narigi dunyo), ya`ni odamning vafotidan so`ng uning ruhi ko`chib o`tadigan«dunyolar» haqidagi tasavvurlari paydo bo`lgan. borliqning ta`riflanishi. borliq turli kontseptsiyalarda turlicha talqin etiladi. ayrim tadqiqotchilar uni muayyan moddiy jism, moddiy borliq sifatida tushuntirishadi, boshqalar esa uni g`oyaviy, ma`naviy, ruhiy, ilohiymohiyat shaklida tushunishadi. abu nasr forobiy yagona borliqni 6 bosqichdan iborat deb hisoblagan: 1-ilk sabab (sababi-avval) - xudo; 2-sabab - (sababi- soniy) - samoviy jismlar borlig`i; 3-sabab - faol aql (al-aql al-faol); 4-sabab - jon (an-nafs); 5-sabab - shakl (as-surat); 6-sabab - modda (al-modda); bu bosqichlar bir-biri bilan sababiy bog`langan bo`lib, ular barcha mavjudlikning boshlang`ichi hisoblanadi. borliqning asosiy sohalariga tabiat, jamiyat va ong kiradi. …

3 / 46

shakllaridan biri emas, predmetlar sinfining umumiy tushunchasi ham emas, borliq – bu mavjudlikning borlig`idir. borliq - bu borliqni anglashda nima kutilayotgan va tushunilayotgan bo`lsa, o`shanig o`zidir» . bu ta`rifdan, borliqqa qaysi jihatdan yondashsak – u o`sha xususiyatni o`zida mujassamlashtiradi, nimaiki voqiy bo`lsa, borliq ularning hammasini o`ziga qamrab oladi, degan ma`no kelib chiqadi. shu jihatdan tadqiqotchilar borliqni turli shakllarga bo`lib o`rganishadi. o`rta asr sharq falsafasi namoyandalari al-kindiy, zakariyo roziy, forobiy, ibn sino, ibn rushd asarlarida substantsiya deb hamma narsaning moddiy yoki ma`naviy asosi, mohiyati tushunilgan. substantsiyaga qarama-qarshi tushuncha «aktsidentsiya» deb atalgan. aktsidentsiya (lot. accidentia - o`tkinchi, tasodifiy) narsa va hodisalarning o`tkinchi sifatlarini ifodalaydi. forobiyning yozishicha, «olamda substantsiya va aktsidentsiya hamda ularni yaratuvchi marhamatli ijodkordan boshqa hech narsa yo`qdir»; «aktsidentsiyani sezgilar oqrali his etish mumkin, substantsiyani esa faqat aql anglab etadi» ; «masalan, olma - substantsiya bo`lsa, uning qizilligi esa aktsidentsiyadir». ontologik yo`nalish bo`yicha f.bekon substantsiya borliqning eng tub asosida yotadi deb …

4 / 46

tib, «nima»ning aksi bo`lgan«hech nima»ni aks ettiradi. borliq, yuqorida qayd etganimizdek, absolyut mazmunga ega bo`lib, muayyan (konkret) narsalar shaklida va nisbatan muayyan sifatiy holda mavjud bo`lgan yaxlit ob`ektiv va sub`ektiv reallikni o`ziga qamrab oladi. yo`qlik esa nisbiy mazmundagi tushuncha bo`lib, qayerdadir yoki nimadadir, nimaningdir ayni paytda mavjud emasligini ifodalaydi. masalan, yo`qlik deb o`tmishdagi va kelajakdagi hodisalarning hozirgi zamonda (ayni shu vaqtda) yo`qligini aytishadi. borliq, mavjudlik va reallik borliq voqelikning eng umumiy, ichki va tashqi, mohiyati va mazmuniga aloqador barcha jihatlarini aks ettirsa, mavjudlik esa voqelikning tashqi, ko`zga tashlanadigan, shakliga aloqador va tajriba vositasida bilib olinadigan tomonini ifodalaydi. borliq esa voqelikning chuqur mohiyatini ham qamrab olib, aql vositasidagina bilib olinadi, deyiladi. mavjudlik so`zi lotinchada ex(s)istentia deb atalib, bu so`z lotincha - ex(s)isto dan olingan bo`lib - mavjudman degan ma`noni anglatadi. ekzistentsializm – mavjudlik falsafasi shu so`zdan olingan. reallik esa borliqning muayyan ob`ektda mavjud bo`lgan mujassamlashgan qismini ifodalaydi. reallik borliqning ayni paytdagi …

5 / 46

biliyati sifatida vujudga keldi til va ong ong nafaqat insonning mehnat faoliyati, balki odamlar o`zaro aloqasi va muloqotining universal vositasi – til bilan ham uzviy bog`liqdir. aniq, tushunarli nutqning paydo bo`lishi, nafaqat ijtimoiy munosabatlar, balki insonning o`zi, uning ongi rivojlanishining butunlay yangi va qudratli vositasiga aylandi, chunki biologik omil (irsiyat)dan tashqari odamlarda til yordamida yanada qudratliroq omil – tajriba va ijtimoiy muhim axborot berishning ijtimoiy usuli paydo bo`ldi. bu turli avlodlar va tarixiy davrlarning bilimlari, an`analari, madaniyatlarining vorisiyligini ta`minladi, so`nggi zikr etilgan hol esa, o`z navbatida, tilning yanada rivojlanishi va takomillashuviga turtki berdi va zamin hozirladi. falsafiy mulohazalar falsafiy mulohazalar borliqqa yondashuvning asosiy kontseptsiyalari monizm (yunon. monos - bitta) kontseptsiyasi vakillari dunyoning asosida bitta manba (bitta substantsiya) yotadi deb hisoblashadi. materialistik monizm tarafdorlari bu manba moddiy manbadir deb aytishsa, idealistik monizm tarafdorlari dunyoning asosida bitta g`oyaviy negiz, g`oyaviy, ma`naviy, ilohiy substantsiya yotadi deyishadi. dualizm (lot.dualis - ikkilangan) vakillarining fikricha, dunyoning …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

powerpoint presentation 1 falsafa falb204 borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi 04 mavzu iqtisodiyot va pedagogika universiteti samarqand kampusi usmonov farrux nasirdinovich pedagogika va ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi dotsenti ma”lumotlar bazasi 1 2 reja: borliq tushunchasining mohiyati, borliq va yo`qliq dialektikasi borliq shakllarining tasnifi. substantsiya, substrat va materiyaning o`zaro aloqasi. in`ikos va uning shakllari harakat tushunchasining tasnifi, tiplari va shakllari falsafada makon va vaqt dialektikasi falsafada shakllanish, o`zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari falsafada borliq muammosi substantsiya va substrat falsafa fanining borliq haqidagi masalalarni o`rganuvchi qismi ontologiya ...

This file contains 46 pages in PPTX format (24.3 MB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… PPTX 46 pages Free download Telegram