borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

PPTX 23 pages 1.8 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

презентация powerpoint 4-mavzu. borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi (2 soat) ma’ruza o‘zbekiston respublikasi oliy tа’lim, fаn vа innаvаtsiyalаr vаzirligi ma’ruzachi: fal. f. d., prof dilrabo tursunovna amridinova reja 1. borliqni ta’riflash muammosi. 2. makon, vaqt va harakat tushunchalari. 3. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. 4. falsafaning asosiy qonunlari. 5. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. 6. o‘zbekistonda “yashil makon” umummilliy dasturining atrof-muhitni saqlab qolishdagi ahamiyati. 1 2 asosiy adabiyotlar: 1. madaeva sh.o. va boshqalar. falsafa. –toshkent.: mumtoz so‘z, -b. 101-138 2. q.nazarov [va boshq.]. falsafa asoslari [matn]: o‘quv qo‘llanma o‘quv qo‘llanma / - toshkent: o‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2018. - 380 b. -b. 63. 3. 100 мумтоз файласуф. тошкент: янги аср авлоди. isbn: 978-9943-27-366-5. 2019. - 372 б. -b. 30-40 tayanch so’z va iboralar: fales, anaksimandr, anaksimen matyeriya gnostiklar. patristika sxolastika realizm eley falsafiy maktabi suqrot pifagor, aflotun, arastu «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi talimot …

2 / 23

cha, barcha konkret belgilaridan xoli ko‘rinishda olingan mavjudlik. amalda biz yo‘qlik haqida hatto fikrlay ham olmaymiz, chunki agar biz u haqda o‘ylasak, u bizning fikrimizda mavjud bo‘ladi, yani borliq sifatida fikrlanadi. parmenid (miloddan avvalgi vi asr) borliq tushunchasidan yo‘qlikning mavjud emasligi kelib chiqishini isbotlashga uringan. binobarin, yo‘qlikni tasavvur qilish ham mumkin emas, bu esa uning mavjud emasligini anglatadi. ammo yo‘qlik bo‘lmasa, hech narsa paydo bo‘lishi ham, yo‘q bo‘lishi ham mumkin emas. i sof borliq g‘oyasi. falsafa tarixida borliq muammosi. “avesto”da, borliq harakatdagi dunyo, butun jonli va jonsiz narsalarning uyg‘unligidagi mavjudlik deb ifodalanadi. vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va (ularga diniy-falsafiy sharhlar) –upanishadalarda yaxlit manaviy substansiya, o‘lmas jon haqidagi g‘oyalar, shuningdek dunyo haqidagi tasavvurlar o‘z aksini topgan. qadimgi xitoy falsafasi avvalo ijtimoiy muammolarga qarab mo‘ljal olgan, unda inson borlig‘iga, shuningdek ijtimoiy borliqqa ko‘proq etibor berilgan. suv (fales) yoki havo (anaksimen) deb, dam hamma narsani boshqaradigan boqiy va cheksiz asos – …

3 / 23

mavjudlik deb ifodalanadi. qadimgi xitoy falsafasi avvalo ijtimoiy muammolarga qarab mo‘ljal olgan, unda inson borlig‘iga, shuningdek ijtimoiy borliqqa ko‘proq etibor berilgan. ksenofan (yeramizdan avvalgi yi — v asr) shoir va faylasuf bo‘lgan. tabiat - o‘zgarmas va harakatsizdir, «hamma narsa yerdan unib chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi». biz hammamiz yerdan tug‘ilganmiz va yerga aylanamiz». birinchi bo‘lib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki bo‘ldi. falsafa tarixida borliq muammosi. borliqning birinchi sababini mavjud voqelikning o‘zidan izlaganlar, uni dam suv (fales) yoki havo (anaksimen) deb, dam hamma narsani boshqaradigan boqiy va cheksiz asos – «apeyron»(anaksimandr taxminan mil. av. 611-545 yillar) deb tavsiflaganlar. parmenid (mil. av. 540-480-yillar) faylasuflar orasida birinchi bo‘lib borliqni kategoriya sifatida tavsiflagan va uni maxsus falsafiy tahlil predmetiga aylantirgan. u haqiqiy borliq mohiyatining o‘zgarmasligi haqidagi g‘oyani ilgari suradi. ksenofan (mil. av. 580-490 yillar) ham ilgari suradi. u hamma narsa yer va suvdan vujudga keladi va …

4 / 23

chalar borlig‘ini ham ko‘rsatib o‘tdi va shu tariqa ilk bor «borliq» tushunchasiga amalda mavjud bo‘lgan barcha narsalarni kiritdi. aristotel (miloddan avvalgi 322-384 yillar). «borliq nima?» degan savol qo‘ygan, tafakkur va borliqning bir xilligi g‘oyasini ilgari surgan. aristotelning fikricha, «borliq kategorial so‘zlash shakllari orqali ifodalanuvchi barcha narsalarga o‘z-o‘zidan bog‘lanadi. 01 02 03 04 qadimgi yunon falsafasida borliq muammosi demokrit yondashuvi borliqni turli tarzda namoyon bo‘lishi va ongda aks etishi (diskret situativ-empirik) ko‘rinishida tushunishni nazarda tutadi hamda naturalizm sifatida namoyon bo‘ladi. demokrit— moddiy dunyo, abadiy va poyonsiz, cheksiz-chegarasiz reallikdir, olam mayda moddiy zarrachalardan, ya’ni atomlardan va bo‘shliqdan iborat deya ta’lim byeradi. demokrit tasodifiyatni inkor etgan. u «na tabiatda na jamiyatda xech bir narsa tasodifan paydo bo‘lmaydi», deb yozgan. demokritning falsafiy qarashlarida axloqiy ta’limot muhim o‘rin tutadi. atomlar va bo‘shliq o‘zaro yaxlit abadiy ibtidodir. atomlar — bo‘linmas va o‘zgarmas, sifat jihatdan bir xil, uning miqdori shakli singari behisobdir. harakat, degan edi demokrit, atomlardan …

5 / 23

i. bunda materiya imkoniyat sifatida, shakl esa – voqelik sifatida qaraladi. 01 02 03 04 o‘rta asrlar g‘arb va sharq falsafasida materiya shaklsiz mavjud bo‘lmaydi, shakl esa oliy shaklga yoki «shakllarning shakli» - xudoga bog‘liqdir. xudo esa sof manaviy mavjudot. shaklning materiya bilan birikuvi moddiy dunyo uchungina zarur. forobiy borliq muammosini hal qilishda “vujudi vojib” va “vujudi mumkin”ning o‘zaro nisbatiga murojaat qiladi. uning fikricha “vujudi vojib” barcha mavjud yoki paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsalarning birinchi sababi. forobiy dunyoning rang-barangligini tushuntirish uchun aristotelning shakl va materiya haqidagi talimotidan foydalangan. forobiy borliqning birinchi sababi va harakat manbai sifatida xudo mavjud deb hisoblagan bo‘lsa-da, falsafasi bilish va borliqning murakkab masalalarini echishga intilishgan. 1. birinchi holatdagi sabab. 2. ikkinchi holatdagi sabab. 3. uchinchi holatdagi aqli faol. 4. to‘rtinchi holatdagi instinkt. 5. beshinchi holatdagi shakl. 6. oltinchi holatdagi materiya. 01 02 03 04 sharqning buyuk mutafakkiri forobiy faylasuf borliqning holatlarini, uning shakllarini: oddiy elementlar – …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

презентация powerpoint 4-mavzu. borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi (2 soat) ma’ruza o‘zbekiston respublikasi oliy tа’lim, fаn vа innаvаtsiyalаr vаzirligi ma’ruzachi: fal. f. d., prof dilrabo tursunovna amridinova reja 1. borliqni ta’riflash muammosi. 2. makon, vaqt va harakat tushunchalari. 3. qonun tushunchasi. qonunlarning turlari. 4. falsafaning asosiy qonunlari. 5. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. 6. o‘zbekistonda “yashil makon” umummilliy dasturining atrof-muhitni saqlab qolishdagi ahamiyati. 1 2 asosiy adabiyotlar: 1. madaeva sh.o. va boshqalar. falsafa. –toshkent.: mumtoz so‘z, -b. 101-138 2. q.nazarov [va boshq.]. falsafa asoslari [matn]: o‘quv qo‘llanma o‘quv qo‘llanma / - toshkent: o‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2018. - 380 b. -b. 63. 3. 100 мумтоз...

This file contains 23 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… PPTX 23 pages Free download Telegram