borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

PPTX 38 pages 242.0 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 242.0 KB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

3 ma'ruza:ontologiya-borliq falsafasi borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi 1 ma'ruza rejasi: 1. borliq tushunchasining tahlili. falsafada substantsiya muammosi. 2. borliqning atributlari. 3. tabiat borlig'i. inson borlig'ining o'ziga xos xususiyatlari. 4. metod va metodologiya tushunchalari. falsafa metodlari. 5. rivojlanish, o'zgarish va taraqqiyot tushunchalari. qonun tushunchasi. 6. falsafaning asosiy qonunlari va kategoriyalari. borliq tushunchasi atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g'oyalar, o'y-xayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo'lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. borliq shakllari turlichadir: tabiat borlig'i, ijtimoiy borliq, inson borlig'i, ma'naviy borliq, virtual borliq va x.k. falsafaning borliq haqidagi ta'limotni izohlaydigan qismi — ontologiya deb ataladi. (bu tushunchani falsafada birinchi bor x. volf qo'llagan). substantsiya – muayyan narsalar, xodisalar, voqealar va jarayonlarning xilma-xil ko'rinishlari ichki birligini ifoda etuvchi va ular orqali namoyon bo'luvchi mohiyatdir. substantsiya masalasi monizm (yunoncha monos, ya'ni yakka ma'nosini anglatadi) — olamning asosi yakkayu-yagona sababga, bitta asosga ega deb ta'lim …

2 / 38

riy qiziqish predmetiga aylangan bo'lsada, dunyo haqida odamlar ancha oldinroq fikr yurita boshlaganlar va bu tasavvurlar ko'p sonli afsonalar va miflarda bizgacha etib kelgan. borliq muammosini falsafiy anglab etishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va qadimgi xitoy falsafalaridayoq kuzatiladi. borliq xaqidagi qarashlar ayniqsa yunon falsafasida rivojlandi. 7 borliq haqidagi ta'limotlar faylasuflar borliq haqida turli g'oyalarni ilgari surishgan. zardo'shtiylik ta'limotida alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakkina bor bo'ladi, insonning bilimi qancha keng bo'lsa, shuncha keng borliqni qamrab oladi. 9 yunon olimlarining fikricha borliq yunon olimi falesningfikricha borliqning asosini suv tashkil qiladi pifagor«hamma narsa sondir», degan xulosaga keladi va erning sharsimon ekanligini birinchi bo'lib ta'kidlaydi parmenid birinchi bo'lib borliqni kategoriya sifatida tavsifladi va maxsus falsafiy tahlil predmetiga aylantirdi yunon olimi anaksimenning fikriga ko'ra hamma narsani havo boshqaradi ksenofan hamma …

3 / 38

o'ziga ob'ektiv va sub'ektiv reallikni, mavjud bo'lgan va mavjud bo'ladigan olamlarni, moddiylik va ma'naviylikni, o'tmish va kelajakni, o'limni va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi falsafiy tushunchadir. atribut tushunchasi olamdagi narsa va hodisalarning tub ajralmas xususiyatlariga atribut deyiladi. borliqning ham bir qancha atributlari mavjuddir. bular: harakat, fazo, vaqt, in'ikos, ong va boshqalar. borliqning atributlari ichida uning asosiy mavjudlik usulini ifoda etuvchi xususiyati harakat hisoblanadi. chunki borliq harakatsiz o'zining strukturaviy yaxlitligini saqlay olmaydi. harakat tushunchasi olamdagi har qanday o'zgarishga harakat deb aytiladi. harakatning quyidagi shakllari mavjud: mexanik harakat fizikaviy harakat ximiyaviy harakat biologik harakat ijtimoiy harakat fazo, vaqt, in'ikos, ong tushunchalari fazo (makon) narsalarning ko'lamini, hajmini, o'zaro joylashish tartibini, uzlukli yoki uzluksizligini ifodalaydi. vaqt (zamon) hodisalarning ketma-ketligi, jarayonlarning davomiyligini ifodalaydi. har qanday predmetning boshqa predmetning ta'sirini muayyan tarzda aks ettirish xossasiga in'ikos deyiladi. in'ikosning oliy shakli - ongdir. tabiat borlig'i tabiat borlig'i ikkiga bo'linadi: azaliy tabiat borlig'i (yoki tabiiy tabiat borlig'i, …

4 / 38

er, uning tabiiy yo'ldoshi oy va boshqa sayyoralar quyosh atrofida harakatlanadi. bu sistemaning va umuman butun koinotning strukturaviy yaxlitligi esa gravitatsion o'zaro ta'sirlari tufayli saqlanadi. gravitatsion o'zaro ta'sirlari biriktirib turgan dunyo — megadunyo deb ataladi. inson borlig'i yunon donishmandi suqrotning asosiy g'oyasi – “o'z-o'zingni angla”. ulug' mutasavvuf abdulxoliq g'ijduvoniy insonni «kichik olam» deb hisoblagan. inson - o'zida biologik, ijtimoiy va psixik xususiyatlarni mujassamlashtirgan ongli mavjudot. inson borlig'i insonning biologik xususiyatlariga ovqatlanish, himoyalanish, zurriyot qoldirish, sharoitga moslashish kabilar xos. ijtimoiy xususiyatlari - til, muomala, bilim, ong, mahsulot ishlab chiqarish, taqsimlash, iste'mol qilish, boshqarish, o'z-o'zini idora etish, badiiy ijod, axloq, nutq, tafakkur, qadriyatlar shular jumlasidandir. inson borlig'i insonning psixik xususiyatlariga ruhiy kechinmalar, hayratlanish, g'am-tashvish, qayg'u, iztirob chekish, zavqlanish, kayfiyat kabilar kiradi. inson shu xususiyatlari orqali yaxlit bir tizimni tashkil etadi. u yaxlit mavjudot sifatida o'z ehtiyojlarini qondiradi. metod va metodologiya tushunchalari metod (yunon. metods — usul) keng ma'noda yo'l, ijodiy faoliyatning har …

5 / 38

hda ularning muayyan vaqt davomida nisbatan o'zgarmasdan, alohida turgan holatiga diqqatni ko'proq qaratadigan usuldir. falsafa metodlari sofistika iborasi yunon tilidagi "sopism" so'zi asosida, ya'ni ataylab xilma-xil ma'noga ega bo'lgan tushunchalarni ishlatish orqali kerakli, ammo haqiqatga to'g'ri kelmaydigan, ko'chma ma'no-mazmunga erishish usuli, deb ta'kidlanadi. bu usul qo'llanilganda fikrning mazmuni ko'chma ma'noda bayon qilinadi, ya'ni "qizim, senga aytaman, kelinim, sen eshit ", deganga o'xshash holat nazarda tutiladi. falsafa metodlari eklektika hech qanday bilim faoliyati bilan bog'lanmagan, bir-biriga zid dalillarga asoslanadi va olamni buzib yolg'on aks ettiradi. u bilim tizimi rivojidagi yo'nalish, u hech qanday yagona nazariy asosga ega emas va ba'zida ob'ektni o'rganishning ziddiyatli jihatlarini xarakterlovchi bilim elementlaridir. falsafa metodlari hozirgi zamon fanida sinergetika metodi keng qo'llanilmokda. sinergetika so'zi yunoncha ("sinergena") bo'lib, kelishuv, hamkorlik, o'zaro ta'sir kabi ma'nolarni anglatadi. german xakenning fikricha, sinergetika ko'p qismlardan iborat bo'lgan, o'zaro murakkab aloqadorlikdagi komponentlar tizimini o'rganadi. falsafa metodlari sinergetika — olamning o'z-o'zini tashkil etishi, makon …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

3 ma'ruza:ontologiya-borliq falsafasi borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi 1 ma'ruza rejasi: 1. borliq tushunchasining tahlili. falsafada substantsiya muammosi. 2. borliqning atributlari. 3. tabiat borlig'i. inson borlig'ining o'ziga xos xususiyatlari. 4. metod va metodologiya tushunchalari. falsafa metodlari. 5. rivojlanish, o'zgarish va taraqqiyot tushunchalari. qonun tushunchasi. 6. falsafaning asosiy qonunlari va kategoriyalari. borliq tushunchasi atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g'oyalar, o'y-xayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo'lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. borliq shakllari turlichadir: tabiat borlig'i, ijtimoiy borliq, inson borlig'i, ma'naviy borliq, virtual bo...

This file contains 38 pages in PPTX format (242.0 KB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… PPTX 38 pages Free download Telegram