borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

ZIP 46 pages 133.4 KB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 133.4 KB

File type ZIP

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

1714563360.pptx /docprops/thumbnail.jpeg 6-maвзу: борлиқ фалсафаси. борлиқнинг яшаш усуллари ва мавжудлик шакллари borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi rеjа: 1. bоrliq tushunchаsining mоhiyati vа mа'nоsi. bоrliq hаqidаgi tаriхiy kоntsепtsiyalаr. 2. bоrliqning shаkllаri vа nаmоyon bo'lish хususiyatlаri. 3. mаtеriya tushunchаsi, uning хususiyatlаri vа nаmоyon bo'lish shаkllаri hаqidа zаmоnаviy qаrаshlаr. 4. hаrаkаt – mаtеriyaning nаmоyon bo'lish shаklidir. borliq tushunchasining mohiyati va ma'nosi. borliq haqidagi tarixiy konsepsiyalar borliq tushunchasi. ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog’lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq - ob'ektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. yo'qlik tushunchasi. hamma narsani hech narsaga aylantiruvchi, hamma narsaning ibtidosi ham, intihosi ham yo'qlikdir. bu ma'noda yo'qlik cheksizlik, nihoyasizlik va mangulik bilan birdir. yo'qlik chekingan joyda borliq paydo bo'ladi. yo'qlikni hech narsa bilan qiyoslab bo'lmaydi. fanda yo'qlik nima, degan savolga javob yo'q. markaziy osiyo tuprog’ida vujudga kelgan zardo'shtiylik ta'limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb hisoblangan. qadimgi yunon faylasufi …

2 / 46

fikricha, borliq shunday umumiylikki, u hamma narsaning asosida yotadi, demak, borliq hamma narsaning asosidir. borliq o'ziga ob'ektiv va sub'ektiv reallikni, mavjud bo'lgan va mavjud bo'ladigan olamlarni, moddiylik va ma'naviylikni, o'tmish va kelajakni, o'limni va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi bu: faqat ob'ektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog’liq bo'lmagan jismoniy mohiyatga ega bo'lgan narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma'naviy shakllari bu ta'rifdan tashqarida qoladi. 9 9 mavjudlik — borliqning hozirgi paytda namoyon bo'lib turgan qismi bo'lib, o'tgan va mavjud bo'ladigan narsa va hodisalar ham borliq tushunchasiga kiradi. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo'lgan, ular tomonidan tan olingan qismi. borliq mavjudlik va reallik tushunchalariga qaraganda ham kengroq tushunchadir. an'anaviy falsafiy qarashlarda borliqning uchta sohasi ajratib ko'rsatiladi. tabiat borlig’i jamiyat borlig’i ong borlig’i borliqning shakllari va namoyon bo'lish xususiyatlari tabiat borliqi odatda tabiatdagi narsalar (jismlar), jarayonlar, holatlar borliqi sifatida tushuniladi. u ikkiga bo'linadi: …

3 / 46

unosabatlarni ham qamrab oluvchi umumiy falsafiy tushunchadir. borliqning moddiy shakliga xos umumiylikni axtarishning uch yo’nalishi mavjud. birinchi yo'nalishi moddiy olamning asosida yotuvchi umumiy mohiyatni axtarish yo'li bo'lib, yuqorida qayd etganimizdek, substansiyani aniqlash yo'lidir. ikkinchi yo'l esa — moddiy olamning asosiy tarkibiga kiruvchi «qurilish elementlarini»- substratni axtarish yo'li. uchinchi yo'l — hamma narsaning vujudga keltiruvchi bosh sababchisini, ota moddani, ya'ni pramateriyani axtarish yo'li. materiya tushunchasi, uning xususiyatlari va namoyon bo'lish shakllari haqida zamonaviy qarashlar materiya tushunchasi moddiy unsurga nisbatan ham, atomga nisbatan ham, pramateriyaga nisbatan ham umumiyroq bo'lgan tushunchadir. materiya olamdagi barcha moddiy ob'ektlarni, butun ob'ektiv reallikni ifoda etuvchi eng umumiy tushunchadir. faylasuflar barcha moddiy ob'ektlarga xos xususiyatlarni umumiy tarzda ifodalash uchun qo'llaydigan tushuncha materiya deb ataladi. xx asrning o'rtalariga kelib, kvant mexanikasi, nisbiylik nazariyasi va hozirgi zamon kosmologiyasi sohalaridagi ilmiy yutuqlar kishilarning ob'ektiv olam haqidagi tasavvurlarini tubdan o'zgartirib yubordi. natijada, tabiatshunos olimlar sezgilarimizga bevosita ta'sir etishining imkoni bo'lmaydigan realliklar haqida …

4 / 46

siy mavjudlik usulini ifoda etuvchi xususiyati harakat hisoblanadi. chunki borliq harakatsiz o'zining strukturaviy yaxlitligini saqlay olmaydi. harakat, bir tomondan, moddiy jismlar o'rtasidagi va ularni tashkil etuvchi elementlar o'rtasidagi aloqadorliklarning natijasi, boshqa tomondan esa, ulardagi o'zgarishlar sifatida sodir bo'ladi. shu nuqtai nazardan ham falsafaning harakat bu umuman har qanday o'zgarishdir, deyilgan ta'rifi juda o'rinlidir. o'zgarishlarning shunday bir shakli borki, uni falsafada rivojlanish deb ataladi. rivojlanish bu — muayyan sistemaning muayyan vaqt va fazodagi yaxlit, kompleks, orqaga qaytmaydigan, ilgarilanma yo'nalishga ega bo'lgan, miqdoriy va sifatiy o'zgarishidir. shu jihatdan harakatning ikki xil turi bir-biridan farq qilinadi. harakatning birinchi turi jismda uning sifati va turg’unligini saqlagan holda ro'y beradigan ichki o'zgarishlarni o'z ichiga oladi. ya'ni har qanday jismda beto'xtov ichki o'zgarishlar ro'y berib turadi, lekin bu o'zgarishlar shu jismning tashqi sifatiga jiddiy ta'sir ko'rsatmaydi. atrofimizni qurshab turgan har bir jism molekulalardan, molekulalar esa atomlar va elementar zarrachalardan tashkil topgan ekan, bu jismlarning molekulyar va …

5 / 46

osqichida namoyon bo'ladi; 2) materiyaning harakat shakllari bir-biri bilan genetik jihatidan, kelib chiqishi jahatdan ketma-ket boblangan, ya'ni harakatning murakkabroq shakllari uning nisbatan soddaroq shakllaridan kelib chiqqandir; 3) harakatning yuqori shakllari tarkibidagi quyi shakllari uning yuqori shakllariga ham mansubdir, ammo harakatning yuqori shakli o'zidan quyi shakldagi harakatga mansub emasdir. materalist bo'lgan faylasuflar harakat shakllarini turkumlaganida, quyidagi mulohazalarga tayanib ish yuritadilar: 25 bu konsepsiyada harakat shakllari uchta sinfga ajratiladi notirik tabiatda — elementar zarrachalar va maydon harakati tirik tabiatda - hayotning namoyon bo'lishi jamiyatda - odamning faoliyati. borliqning asosiy yashash shakllariga fazo narsalarning ko'lamini, hajmini, o'zaro joylashish tartibini, uzlukli yoki uzluksizligini ifodalasa, vaqt hodisalarning ketma-ketligi, jarayonlarning davomiyligini ifodalaydi. fazo va vaqtning xususiyatlari. fazo va vaqt borliq miqdoriy va sifatiy jihatlarni ifodalashiga qarab, metrik va topologik xususiyatlarga ega. fazo va vaqtning metrik xususiyatlari borliqning miqdoriy munosabatlarini aks ettirib, o'lchanadigan, ko'zga tashlanadigan va nisbiy tabiatli xususiyatlaridir. ularga ko'lam, bir jinslilik, izotroplik (anizotroplik) kabi xususiyatlar …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

1714563360.pptx /docprops/thumbnail.jpeg 6-maвзу: борлиқ фалсафаси. борлиқнинг яшаш усуллари ва мавжудлик шакллари borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi rеjа: 1. bоrliq tushunchаsining mоhiyati vа mа'nоsi. bоrliq hаqidаgi tаriхiy kоntsепtsiyalаr. 2. bоrliqning shаkllаri vа nаmоyon bo'lish хususiyatlаri. 3. mаtеriya tushunchаsi, uning хususiyatlаri vа nаmоyon bo'lish shаkllаri hаqidа zаmоnаviy qаrаshlаr. 4. hаrаkаt – mаtеriyaning nаmоyon bo'lish shаklidir. borliq tushunchasining mohiyati va ma'nosi. borliq haqidagi tarixiy konsepsiyalar borliq tushunchasi. ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog’lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq - ob'ektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. yo'qlik tushunchasi. hamma narsani hech narsaga aylantir...

This file contains 46 pages in ZIP format (133.4 KB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… ZIP 46 pages Free download Telegram