borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

PPTX 36 pages 3.4 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

prezentatsiya powerpoint 1 falsafa falb204 borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi 04 mavzu iqtisodiyot va pedagogika universiteti samarqand kampusi usmonov farrux nasirdinovich pedagogika va ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi dotsenti ma”lumotlar bazasi 1 reja: 1. borliq tushunchasi va uning turlari. 2. substantsiya va materiya, ularning o’zaro aloqadorligi. 4. harakat va rivojlanish tushunchasi. harakatning asosiy shakllari. 3. borliqning fazo va vaqtda mavjudligi. 5. tabiat - borliqning ajralmas qismi. «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi ta’limot degan manoni anglatadi, ilmiy kategoriyasi sifatida falsafada xvii asrdan beri qo‘llanilmoqda. “borliq - tushunishni talab qiladigan va tushunish asosida yuzaga chiqadigan, shakllanadigan narsa. borliq — bu predmetlaming ko'rinishi yoki shakllaridan biri emas, predmetlar sinfining umumiy tushunchasi ham emas, borliq — bu mavjudlikning borlig'idir. borliq - bu borliqni anglashda nima kutilayotgan va tushunilayotgan bo‘lsa, o‘shaning o'zidir” faylasuflar barcha zamonlarda quyidagi savollarga javob topish zaruriyati bilan to‘qnash kelganlar: falsafiy kategoriya sifatidagi «borliq» nima? bu atama …

2 / 36

ma narsa sondir» yer sharsimon parmenid birinchi bo‘lib borliqni kategoriya sifatida tavsifladi va maxsus falsafiy tahlil predmetiga aylantirdi geraklit olov demokrit va levkipp atom ksenofan yer va suv platon g‘oya sharq mutafakkirlarini fikricha, borliq forobiyning fikricha “vujudi vojib” barcha mavjud yoki paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsalarning birinchi sababi “vujudi mumkin” esa doimo o‘zgarishda, ziddiyatli munosabatlarda bo‘lib, unda barcha narsalar oddiydan murakkabga, tartibsizlikdan tartiblilikka qarab harakat qiladi ibn sino fikricha borliqning asosi “vujudi vojib” ya’ni ollohdir. vujudi vojib bu birinchi mohiyat. uning mavjudligi sababini boshqa narsalardan qidirish noo‘rin. chunki birinchi sabab uning natijasi bo‘lgan xilma xil jarayonlarning mohiyatiga bog‘liq bo‘la olmaydi modda (al-modda) shakl (as-surat); jon (an-nafs); faol aql (al-aql al-faol); (sababi - soniy) - samoviy jismlar borlig'i; (sababi-avval) - xudo; 6-sabab 5-sabab 4-sabab 3-sabab 2-sabab 1-ilk sabab abu nasr forobiy yagona borliqni 6 bosqichdan iborat deb hisoblagan: substansiyaning o‘ziga xos xususiyatlari o‘z-o‘zining sababchisi hisoblanadi, uni yaratib va yo‘q qilib bo‘lmaydi …

3 / 36

ari) materialistik monizm monizm-dunyo yagona va uzviy, u azaldan moddiy, dunyoning birligi zamirida ayni shu moddiylik yotadi idealistik monizm materiya har qanday borliqning boqiy mavjudligi, yo‘q bo‘lmasligi va birinchi asosiga ega bo‘lgan qandaydir ideal narsa moddiy ma’naviy moddiy nomoddiy borliqning namoyon bo‘lishi tabiat borlig‘i jamiyat borlig‘i inson borlig‘i obyektivlashgan individuallashgan asl tabiiy borliq inson tomonidan yaratilgan tabiiy borliq virtual borliq sekundiga 300 mingdan oshsa borliqning asosiy shakllari: moddiy borliq – tabiat va atrof olamdagi moddiy (masofa, massa, hajm, zichlikka ega bo‘lgan) jismlar, narsalar, hodisalarning mavjudligi ideal borliq – idealning mustaqil reallik sifatida individuallashgan ruhiy borliq va ob’ektivlashgan (individdan tashqaridagi) ruhiy borliq ko‘rinishida mavjudligi ijtimoiy borliq – insonning jamiyatda borligi va jamiyatning borligi (hayotning mavjudligi, rivojlanishi) inson borlig‘i – insonning moddiy va ruhiy (ideal) birligi sifatida mavjudligi, insonning o‘z-o‘zicha borligi va uning moddiy dunyoda borligi noumenal borliq (“noumen” – so‘zi, “o‘z-o‘zicha”) – uni tashqaridan kim kuzatayotganoigi anglashidan qat’iy nazar real mavjud …

4 / 36

oiy ko‘rinishda (odamlar – jamiyat a’zolari) 03 tirik tabiat ko‘rinishida (tirik organizmlar, jonli xujayralar, viruslar, bakteriyalar, o‘simliklar, qushlar, hayvonlar); 02 notirik tabiat ko‘rinishida (jonsiz jismlar, minerallar, moddalar); 01 materiya ko‘rinishlari makon, vaqt, harakat materiya mavjudligining asosiy shakllari dunyo muqarrar tarzda faqat makon va vaqtda mavjud materiya kabi, mustaqil holda mavjud bo‘la olmaydi materiya mavjudligining atributlari makon makon narsalarning ko‘lamini, o‘zaro joylashish tartibini, uzlukli yoki uzluksizligini ifodalaydi makonning ko‘p o‘lchovliligi nisbiylik nazariyasini rivojlantiruvchi va kuchli, kuchsiz, elektromagnit va gravitatsion o‘zaro ta’sirlarga nisbatan yaxlit yondashuvchi hozirgi tabiiy-ilmiy konsepsiyalar makonning uch o‘lchovliligi va vaqtning bir o‘lchovliligi (u o‘tmishdan kelajakka qarab oqishi)ni moddiy jismlar borlig‘ining ehtimol tutilgan hollaridan biri sifatida talqin qiladi va bizning metagalaktikamiz bilan bir qatorda o‘zga dunyolar ham mavjudligini faraz qilib, makon va vaqtning ko‘p o‘lchovliligi g‘oyasini ilgari suradi. boshqa olamlarda makon va vaqt butunlay o‘zgacha tuzilish, ko‘lamlilik va shakllarga ega bo‘lishi mumkinligi taxmin qilinadi. makonning uch o‘lchovliligi hanuzgacha ilmiy-nazariy jihatdan …

5 / 36

mukammal va tugallangan bo‘lib, aynan 3 soni shunday xususiyatga ega ekanligini qayd etgan. makonning uch o‘lchovliligi joy makon chegarasi va u qamrab oluvchi muayyan hajmning birligi bir joyning boshqa joylarga nisbatan koordinatsiyasi obyekt mavjudligining davomiyligi va saqlanishidir. u voqea-hodisalarning sinxroniya yoki diaxroniya munosabatlari bilan tavsiflanishi mumkin davomlilikning parchalab bo‘lmaydigan atomi, davomlilik kvanti. davomlilik chegaraga solingan lahzalar majmui makon va vaqtning metrik xossalari ko‘lamlilik o‘rin davomlilik lahza makon va vaqtning topologik xossalari vaqt tartibi makon va vaqtning bog‘liqligi sifat ko‘rsatkichlari makon va vaqtning uzluksizligi vaqtning o‘lchamliligi vaqt yo‘nalishi vaqt vaqt hodisalarning ketma-ketligi, jarayonlarning davomiyligini ifodalaydi vaqt tartibi va yo‘nalishi o‘tmish hozir kelajak makon va vaqtga oid konsepsiyalar dinamik konsepsiya statik konsepsiya vaqt jarayonlarining, shu jumladan vaqt oqimining obyektiv borligʻini, yaʼni oʻtmish, hozir va kelajak voqealari oʻrtasida real fizik farqlar mavjudligini tan oladi. obyektiv vaqt jarayonlari mavjudligini inkor etmagan holda, vaqtning oʻtmish, hozir va kelajakka boʻlinishini rad etadi. gravitatsion (kvantlar-gravitonlar) elektromagnit (kvantlar …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

prezentatsiya powerpoint 1 falsafa falb204 borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi 04 mavzu iqtisodiyot va pedagogika universiteti samarqand kampusi usmonov farrux nasirdinovich pedagogika va ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi dotsenti ma”lumotlar bazasi 1 reja: 1. borliq tushunchasi va uning turlari. 2. substantsiya va materiya, ularning o’zaro aloqadorligi. 4. harakat va rivojlanish tushunchasi. harakatning asosiy shakllari. 3. borliqning fazo va vaqtda mavjudligi. 5. tabiat - borliqning ajralmas qismi. «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi ta’limot degan manoni anglatadi, ilmiy kategoriyasi sifatida falsafada xvii asrdan beri qo‘llanilmoqda. “borliq - tushunishni talab qiladigan va tushunish asosida yuzaga chiqadigan, shakllanadigan...

This file contains 36 pages in PPTX format (3.4 MB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… PPTX 36 pages Free download Telegram