ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi

PPT 13 стр. 313,0 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 313,0 КБ

Тип файла PPT

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

lektsiya 3 * 5. ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi (2-qism). reja: 1. nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. 2. nerv markazlarining xossalari. nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. nerv markazi deb, mntning turli bo‘limlarida joylashgan va organizmning qat’iy bir vazifasini yoki reflektor aktni ro'yobga chiqishini boshqarish uchun uyg‘unlashgan neyronlar birikrnasiga aytiladi. nerv markazi tushunchasi asosida ikki moddiy tuzilma va fiziologik ma’no yotadi. tuzilishi jihatidan nerv markazi deganda nerv tizimining muayyan qism yoki bo‘limlaridagi neyronlarning to'plami tushuniladi. bunday hujayralar to‘plami odatda murakkab boimagan reflektor aktlarni bajarilishi uchun mas’uliyatlidir. masalan, tizza refleksi, nafas olish, qusish, yo‘talish kabi nerv markazlari. fiziologik jihatdan nerv markazi deganda murakkab reflektor, ya’ni turli xil periferik a’zolar faoliyatini amalga oshirish uchun mntning turli qism yoki bo‘limlaridagi neyronlar to‘plamini vazi^lari jihatidan bir-biri bilan bog‘lanishi va birlashishi, uyg‘unfoshishi tushuniladi. * * masalan, ovqatlanish nerv markazi. ma’lumki, ovqatlanishda nerv markazini deyarli mntning hamma bo‘limlarida joylashgan ko‘p a’zolar (bezlar, …

2 / 13

gliq; 2) qo'zg'alishning divergensiyasi va irradiatsiyasi. afferent nerv orqa miyaga kirgaeh, shoxlanib turli neyronlar bilan sinaptik aloqa hosil qiladi, shu sababli birdaniga afferent xabarlar mntning turli bo‘limlariga yetib boradi. ulaming sonini aniqlash qiyin. masalan, motoneyron 3 dan 160 gacha shoxlanishi aniqlangan. shuning uchun bir neyron ta’sirlanishi natijasida hosil bo‘lgan qo‘zg‘.alish mntning ko‘p neyronlariga tarqaladi. bu hodisa divergetyya deb ataladi. divergensiya va juda ko‘plab shoxlangan interiieyronlar tufayli qo‘zg‘alish bir nerv markazidan boshqa nerv markazlariga tarqaladi. bu esa irradiatsiyadan iborat. irradiatsiya natijasida. kuchli va biologik rnuhim qo‘zg‘alishlar mntning ko‘pgina neyronlariga o‘tishi sababli boshqa nerv markazi motoneyronlari ham qo‘zg‘aladi; * 3) izchil va fazoviy sumrnatsiyalar. nerv markazlari yakka, kuchsiz ta’sirotga kuchsiz, ammo takroriy kuchsiz va siyrak impulslarga kuchli javob qaytarish qobiliyatiga ega. agar yakka ta’sirot juda ham kuchsiz boisa, reflektor javob hosil bo‘lmaydi. ammo u ketma-ket, takroran ta’sir ettirilsa, ketma-ket qisqa intervalli impulslar ma’lum vaqt ichida nerv markazida jamlanadi va javob hosil bo‘ladi. …

3 / 13

bo‘ladi. okklyuziya hodisasi ikki nerv markazi afferentlarini bir vaqtda ta’sirlanishidan qo‘zg‘algan neyronlaming soni, ulaming aiohida-alohida ta’sirlanishidan qo’zg’algan neyronlarning arifmetik yig’indisidan kam bo’lishidir. bu esa kutilgan umumiy javobni kamayishiga olib keladi. masalan, markazning afferent nervi ta’sirlansa birinchi va ikkinchi qatorlardagi neyronlaming hammasida, ikkinchi nerv ta’sirlansa uchinchi va ikkinchi qatorlardagi neyronlarda pog‘ona usti qo‘zg‘alishi hosil bo‘ladi. agar bu ikkala afferent nerv birdan barobariga ta’sirlansa, faqat uchinchi qatordagi neyronlardagina pog‘ona usti qo‘zg‘alishi hosil bo’ladi. * 5) qo‘zg‘alishni kechiktirib o‘tkazilishi. refleks vaqti retseptorda qo‘zg‘aushning hosil bo‘lishi uni afferent va efferent nervlar hamda ularga bogiiq sinapslar orqalx o'tkazilishi bilan bog‘iiq bo'ladi. nerv markaziga kelgan qo‘zg‘alish sinapslar orqali uning neyronlariga sekin o‘tkaziladi. chunki mediator ajralish va jiostsinaptik membrana retseptoriga ta’sir qilib, uning qutblarini o'zgarishi (depolyarizatsiya) uchun muayyan kechiktirib o'tkaziladi; 6) ritmlar transformatsiyasi. nerv markazi hujayralari ularga keladigan impulslaming ritmini o‘zgartirish (transformntsiyalash) qobilyatiga ega. nerv markazidagi neyronlaming ba’zilarida ta’sir ritmiga monand, ba’zilarida kamroq, uchinchilarida esa ko‘proq impulslar …

4 / 13

vaqtda kelmasligi bilan tushuntiriladi. ta’sir tugagach biroz kuzatiladigan javobi kuzatgich ta’sir izi javobi deb ataladi. refleksning qo‘zg‘atgich ta’siri tugagach uzoq vaqt davomida qo‘zg‘atilishni saqlanishi javobni cho‘zilish prolongatsiyasi deb ataladi. javobning cho‘zilishini uzayishini postsinaptik potensial uzoq vaqt saqlanishi va qo‘zg‘alishni zanjir kabi bogiangan neyronlaming aylanib halqasimon tarqalishi bilan tushuntiriladi. bu hodisa axborotlar izini qayta ishlab mustahkamlash va ayniqsa, xotira uchun katta ahamiyatga ega; * 8) konvergensiya va umumiy oxirgi yo‘l. nerv markazi neyronlami bir necha ming aksonlar bilan tutashadi. bitta neyrondan aksonlaming 6 ming tarmog‘i (kollaterali) tugaydi. shuning uchun nerv markazlarida turli neyronlardan keladigan qo‘zg‘alishning yigilishi kuzatiladi. bu hodisa konvergensiya deb ataladi. nerv markazi mntning turli boiimlaridan periferik retseptorlardan va qo‘zg‘atuvchi yoki tormozlovchi sinapslardan tegishli impulslami qabul qilib oladi. masalan, orqa miyaning motor neyroni afferent nervdan, orqa miyaning boshqa tizimlaridan, yarim sharlar po‘stlog‘idan, miyaning boshqa segmentlaridan, miya yadrolaridan, retikulyar formatsiyadan impulslami qabul qilib oladi. konvergensiya sababli har xil neyronlardan kelayotgan impulslar …

5 / 13

billigi. nerv tolaiarida qo‘zg‘alish nerv markazidagina nisbatan tez hosil boiadi va tez yocqoladi. bu hoi nerv tolasiga nisbatan sinaps labilligini yuqoriligiga bogiiq. markazdagi har xil neyronlaming labilligi bir xil emas. masalan, orqa miyaning motor neyroni impulslami soniyasiga 200-300 tasini o'tkazsa, kontakt neyron esa 1000 tagacha o‘tkazadi. intemeyronlarning labilligi efferent neyronnikiga qaraganda ancha past bo’ladi: * 11) nerv markazining ishiga kimyoviy moddalarning ta ’siri. nerv markazlari qonning to‘qima suyuqligini kimyoviy tarkibidagi o'zgarishlariga nisbatan juda ham sezgir. kislorod bilan ta’minlanishning pasayishi nerv markazining qo’zg’aluvchanligmi vo qolishiga olib keladi. turli nerv markazlarining kimyoviy moddalar ta’sirmi sezish qobiliyati bir xil emas, kislorod kelishi kamaygach yoki to‘xtagach 5-6 daqiqadan so‘ng miya po‘stlog‘ining, 15-20 daqiqadan keyin miya ustunming, 20-30 daqiqa oigach, orqa miyaning nerv hujayralari halok bo’ladi. zaharli moddalar nerv markaziga turlicha ta’sir qiladi. strixnin tormozlovchi sinapslar ishini to‘xtatib, nerv markazining qo‘zg‘aluvchanligini oshiradi, xloroform esa awal qo‘zg‘aluvchanlikni oshirib, so‘ngra pasaytiradi. apomorfin qusish markazini, dobelin nafas markazini, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi"

lektsiya 3 * 5. ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi (2-qism). reja: 1. nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. 2. nerv markazlarining xossalari. nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. nerv markazi deb, mntning turli bo‘limlarida joylashgan va organizmning qat’iy bir vazifasini yoki reflektor aktni ro'yobga chiqishini boshqarish uchun uyg‘unlashgan neyronlar birikrnasiga aytiladi. nerv markazi tushunchasi asosida ikki moddiy tuzilma va fiziologik ma’no yotadi. tuzilishi jihatidan nerv markazi deganda nerv tizimining muayyan qism yoki bo‘limlaridagi neyronlarning to'plami tushuniladi. bunday hujayralar to‘plami odatda murakkab boimagan reflektor aktlarni bajarilishi uchun mas’uliyatlidir. masalan, tizza refleksi, nafas olish, qusish, yo‘talish kabi ner...

Этот файл содержит 13 стр. в формате PPT (313,0 КБ). Чтобы скачать "ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ma’ruza. markaziy nerv tizimini… PPT 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram