borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

PPT 22 pages 906.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 906.0 KB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

falsafaning predmeti, mazmun va mohiyati, jamiyatdagi roli * 2-mavzu: borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi reja: 1. falsafa va tabiiy ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati. 2. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. 3. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. * hozirgi zamon falsafiy adabiyotlarida “borliq” tushunchasini tor va keng ma'noda qo'llash hollariga duch kelamiz. tor ma'noda “borliq” ongga bog'liq bo'lmagan ob'ektiv olam, keng ma'noda - bu barcha mavjud narsalardir. borliq to'g'risidagi dastlabki tasavvurlar qadimgi dostonlarda, ertaklarda, diniy madhiyalarda uchraydi. bu masalada qadimgi hind, xitoy, yunon yodgorliklari katta material berishi mumkin. * qo'hna hindistonda yaratilgan qadimgi diniy madhiyalarda, xususan “maxabharata”, “rigveda”, “ramayana”, “upanishad”larda odamning yaratilishi xususida gap borganda, “yo'qlik” va “borliq” haqida ma'lumotlar beriladi. “rigveda”da aytilishicha, olamning paydo bo'lishida “asat”deb ataluvchi ibtido bosh rolni o'ynagan. “asat” imkoniy borliq, ya'ni “yo'qlik” demakdir. “asat” asta-sekin “sat”(”mavjudlik”)ka aylangan. * demak, borliq keng ma'noda mavjudlik to'g'risidagi eng umumiy tushunchadir. borliq va reallik g'oyat keng tushunchalar - sinonimlardir. borliq …

2 / 22

lanishi, u yoki bu o'simliklar, hayvonlar, insonlar go'yo yo'qlikdan kelib chiqqandek bo'ladi, (ular xuddi shunday tarzda hech qachon bo'lmagan), borliqqa aylanadi. narsalarning borlig'i qanchalik uzoq vaqt davom etmasin, nihoyasiga etadi va konkret sifat tarzi (deylik, shaxsan shu inson)da yo'qlikka ketadi. * falsafiy adabiyotlarda borliqning quyidagi shakllari mavjudligi e'tirof etiladi: narsalar, tabiiy jarayonlar borlig'i. tabiiy borliqning birinchi ko'rinishi insonga qadar, inson va uning ongidan tashqarida, unga bog'liq bo'lmagan moddiy borliq hisoblanadi. moddiy borliq - bu narsalar, ularning xossalari, munosabatlari, jarayonlari borlig'idir. aslida, borliq keng falsafiy tushuncha bo'lib o'ziga butun mavjudlikni, uning o'tmishi, hozir va kelajagini ham qamrab oladi. faylasuflar borliqni tushuntirish uchun yo'qlik tushunchasini unga antipod qilib olishgan va shu asosda borliqning zaruriy mohiyatini ochishga intilganlar. borliq o'ziga ob'ektiv va sub'ektiv reallikni, mavjud bo'lgan va mavjud bo'ladigan olamlarni, moddiylik va ma'naviylikni, o'tmish va kelajakni, o'limni va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g'oyalar, …

3 / 22

ntiradilar. tabiiy borliqning bu shakli inson faoliyatining dastlabki sharti sifatida mavjud bo'lgan tabiiy narsa-hodisalar va jarayonlardir. inson paydo bo'lgach, ularga ta'sir eta boshlaydi, bu jarayonning uzoq va muntazam ravishda amal qilishi oqibatida inson qo'li bilan yaratilgan narsa-hodisalar va jarayonlar yuzaga keladi. bularni oldingilardan farqlash maqsadida “ikkinchi tabiat” deb ataydilar. * inson borlig'i. alohida odam borlig'i hamda insoniyat borlig'i o'ziga xos hodisadir. shuningdek, ularning har ikkalasiga xos bo'lgan umumiylik ham bor. inson tanasi tabiatniki, shu ma'noda u jismlar ichidagi jismdir. uning tabiatga tegishli bo'lgan jismi o'tkinchi. inson mehnat sohibi sifatida ishlab chiqarish bilan bog'liq. odam, uning tabiiy ehtiyoji va ishlab chiqarish o'rtasida o'zaro aloqadorlik mavjud. demak, tabiiy tana bilan ijtimoiy borliq o'rtasida o'zaro uzviy birlik bor. * inson borlig'ining o'ziga xos xususiyatlari uch muhim o'lchov-meyorga ega. birinchidan, alohida odam-fikrlovchi va his etuvchi jism. ikkinchi o'lchov inson - aqlli mohiyat. uchinchidan, inson - ijtimoiy-tarixiy mavjudot. demak, inson tabiiylik, ma'naviylik, individuallik, shaxsiylik va …

4 / 22

ikrlari, xayollari, qarashlari, g'oyalari, ong osti va ongsizlik jarayonlari va x k. * individuallashgan ma'naviy borliqning quyidagi xususiyatlari mavjud: * ijtimoiy borliq. ijtimoiy borliq individual, yakka shaxs va jamiyat borlig'ining birligini bildiradi. “ijtimoiy borliq deyilganda, individual yakka shaxs va jamiyat hayotining hamma tomonlari emas, balki faqat ularning moddiy hayoti tushuniladi”. * borliq mavjudligining asosiy struktural shakllariga fazo va vaqt kiradi. fazo va vaqt deganda nima nazarda tutiladi? biz kundalik amaliyotimizda mazkur masalaga aloqador ko'p tushunchalarga duch kelamiz: “joy”, “ko'lam”, “masofa”, “tekislik”, “chuqurlik”, “uzunlik”, “kenglik”, “uzoqlik”, “yaqinlik”, “torlik”, “bu er”, “u er”, “balandlik”, “pastlik”, “o'ng”, “chap”, “oldin”, “avval”, “hozir”, “keyin”, “erta”, “yaqinda”, “uzoq”, “lahzada”, “butun”, “kecha”, “ertaga”, “hozirda”, “o'tmish”, “kelajak”, “shu payt” va x.k. * xulosa qilib aytganda, endilikda erda hayotning saqlanib qolishi insonlarning o'z qo'lidadir. erda hayotning saqlab qolishning birinchi navbatdagi sharti yadroviy urushning oldini olishdir. tiriklikni barham etuvchi boshqa manbalari ham mavjud bo'lib, ular insonlarning turli faoliyatlari bilan bog'liqdir. …

5 / 22

y omil hisoblanadi. noosfera biosfera ustidan hukmronlik qiluvchi, erni o'rab olgan aql-idrok qavati. qonunlar * qonunlar borliqdagi narsa va hodisalarning aloqa va bog'lanishlari ifodasidir. taraqqiyot * taraqqiyot - borliqni, undagi narsa va hodisalarni quyidan yuqori holatga tomon harakat qilish jarayoni bo'lib, buning natijasida eski sifat o'rniga yangi sifat vujudga keladi. taraqqiyotning ibtidosi bo'lganidek, intihosi ham bo'ladi. biror davrning tugashi yangi davrning ibtidosini boshlab beradi. * e'tiboringiz uchun raxmat!

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

falsafaning predmeti, mazmun va mohiyati, jamiyatdagi roli * 2-mavzu: borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi reja: 1. falsafa va tabiiy ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati. 2. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. 3. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. * hozirgi zamon falsafiy adabiyotlarida “borliq” tushunchasini tor va keng ma'noda qo'llash hollariga duch kelamiz. tor ma'noda “borliq” ongga bog'liq bo'lmagan ob'ektiv olam, keng ma'noda - bu barcha mavjud narsalardir. borliq to'g'risidagi dastlabki tasavvurlar qadimgi dostonlarda, ertaklarda, diniy madhiyalarda uchraydi. bu masalada qadimgi hind, xitoy, yunon yodgorliklari katta material berishi mumkin. * qo'hna hindistonda yaratilgan qadimgi diniy madhiyalarda, xususan “maxabharata”, “rigveda”, “rama...

This file contains 22 pages in PPT format (906.0 KB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… PPT 22 pages Free download Telegram