biologik sistemalar termodinamikasi

PPTX 41 pages 1.8 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

termodinamika biologicheskix sistem mavzu: biologik sistemalar termodinamikasi dots. radjabova g.g'. reja: 1.termodinamik sistemalar, termodinamik parametrlar, termodinamik funktsiyalar. 2. termodinamikaning 1-2-qonunlari. 3. gess qonuni. prigojin teoremasi. 4.statsionar holat. onzager aloqadorligi. 5. sinergetika kontseptsiyasi. biologik jarayonlarda termodi-namik qonunlarini qo'llanilishini ko'rib chiqadi. biologik holatlardagi qaytmas jarayonlarning tahlili termodina-mikaning qo'llanilish natija-larini muhokama etadi. termodinamika nimani o'rganadi? erkin energiyaning miqdoriy kamayishi yoki ko'payishini; energiyaning o'zgarishini, ya'ni energiya transformatsiyasini; biologik sistemalar va jarayonlar hamda atrof-muhit o'rtasi-dagi energetik balans o'zgarishini; tirik sistemalarda energiya almashinuvining umumiy qonuniyat-larni; kimyoviy jarayonlar asosida energiyaning foydali ishga aylanti-rilish holatlarini; xulosa qilib aytganda, organizmda moddalar almashinuvi ener-giyaning bir turdan ikkinchi turga o'tishini o'rganadi. termodinamikada sistema termini ko'p qo'llaniladi. sistema atrofdagi fazodan shartli ravishda ajratib qo'yilgan jism va jismlar yig'indisidir va sistemaning tashkil etuvchi jismlari orasidagi energiya almashishi mumkin. termodinamik sistemaning holati uning fizik va kimyoviy xossalariga bog'liqdir va ushbu xossalar o'zgargan holatda sharoitda sistema holati ham o'zgaradi. sistemalarga misol: biomakromolekula, mitoxon-driya, hujayra, yurak, …

2 / 41

shinuvi sodir bo'lmaydi. bunday sistemalarning massasi doimiy bo'ladi, energiyasi esa o'zgarib turadi. ayrim chekinishlarni inobatga olgan holda, bu sistemaga erni misol qilib ko'rsatsak bo'ladi, ya'ni er quyoshdan doimo energiya olib turadi. ( olovni ustida qaynab turgan idishdagi suv) ochiq sistema –tashqi muhit bilan ham energiya va ham modda almashinuvi sodir bo'ladi. natijada ularning massasi va ichki energiyasi o'zgarib turadi. termodinamika nuqtai-nazaridan tirik organizmlarga, hujayralarga, to'qimalarga ochiq sistemalar deb qarash mumkin. energiya- bu materiyaning asosiy harakat shakli hisoblanadi va sistemaning ish bajarish qobiliyatini o'zida aks ettiradi. shartli ravishda energiyani intensiv faktorni ekstensiv faktorga ko'paytirish orqali ifodalash mumkin. masalan, pv (p-bosim, v-hajm), ts (t-ha-rorat, t+273ºc, s-’entropiya), m-m (m-kimyoviy potentsial, m-massa) va h.z. xar kanday sistemaning holati uning parametrlari yig'indisi bilan belgilanadi va parametrlardan birortasining o'zgarishi, sistema holatining o'zgarishiga sabab buladi. sistemani tashkil etgan zarrachalar massasi va miqdoriga bog'lik bo'lgan parametrlar-ekstensiv parametrlar deb ataladi. ularga massa, xajm, issiklik sigimi, kulonlarda ifodalangan zaryad mikdori, …

3 / 41

nda amalga oshadi. izoxorik jarayon- bu ko'rinishdagi jarayon termodinamik sistema hajm v=const holat yuzaga kelganda amalga oshadi. izobarik jarayon- bunday jarayonlar o'zgarmas bosimda p=const holat yuzaga kelganda amalga oshadi. termodinamik funktsiyalar nima? termodinamik sistemaning parametrlari orqali tavsiflanadigan xossalar termodinamik funktsiyalar deb ataladi. asosiy termodinamik funktsiyalar soni beshta bo'lib, ular quyidagilardan iborat: ichki energiya - ( du=dq-da), entalpiya – ( dh= du +pdv), entropiya – ( ds> dq/t), gibss energiyasi – (g=u+pv-ts), gelmgolts energiyasi - (f= u-ts). termodinamikaning birinchi qonuni termodinamikaning birinchi qonuni umumiy holatda energiya saqlanishi, issiqlik aylanishi jarayonlarini tushuntiradi. bu qonuni energiya saqlanishi va bir turdan ikkinchi turga aylanishi to'g'risidagi qonundir, ya'ni energiya yo'qdan bor bo'lmaydi va yo'qolib ketmaydi, u faqat bir turdan ikkinchi turga aylanishi mumkin. sistemaning ichki energiyasi deb, qarab chiqilayotgan sistemadagi energiyaning hamma turlari yig'indisiga aytiladi va u moddalarning massasi, tabiati va tashqi sharoitlarga bog'liq bo'ladi. termodinamikaning birinchi qonuniga asosan sistemada tashqi muhitdan yutilgan issiqlik (dq), …

4 / 41

glatadi. gess qonuni 1840 y. g.i.gess tomonidan kashf qilingan qonun yordamida termodinamik sistemalarda murakkab biokimyoviy jarayonlarning boshlang'ich va oxirgi hosil bo'lgan mahsulotlar energiyasi aniq bo'lgan sharoitda ajralib chiqqan issiq-lik miqdorini hisoblash imkonini beradi. gess qonuni oziq-ovqat mahsulotlari-ning quvvatini (kaloriyasini) aniqlashda qo'llaniladi. oddiy moddalardan bir mol birikma hosil bo'lganda ajralib chiqadigan yoki yutiladigan issiqlik miqdori shu birikmaning hosil bo'lish issiqligi deb ataladi. bir mol to'liq yonganda ajralib chiqadigan issiqlik miqdori esa, moddaning yonish issiqligi deb ataladi. reaktsiyaning issiqlik effekti jarayonning qanday usulda olib borilishiga bog'liq emas, balki reaktsiyada ishtirok etayotgan dastlabki va oxirgi holatiga bog'liq. kimyoviy reaktsiyaning issiqlik effektini hisoblash uchun reaktsiya mahsulotlarining hosil bo'lish issiqliklari yig'indisidan, reaktsiya uchun olingan dastlabki moddaning hosil bo'lish issiqliklari yig'indisini ayirib tashlash kerak: dh= σdhmahs.– σdhdastl.modda dh- reaktsiyaning issiqlik effekti; σdh–reaktsiya mahsulotlarining hosil bo'lish issiqliklari yig'indisi. σdh-dastlabki moddalarning hosil bo'lish issiqliklari yig'indisi. odam organizmi ustida o'tkazilgan tajri-balarda ham td 1-qonuni tasdiqlangan. mas-n, sutka davomida qabul …

5 / 41

t) qiymatida yutilgan yoki ajralib chiqqan issiqlik miqdori. entropiya o'zgarishlari sistema tomonidan yutilgan umumiy issiqlik qiymati q/t ga bog'liq. sistemada kechuvchi jarayonlarning qaytar va qaytmas ko'rinishda kechishiga bog'liq holatda quyidagi tenglik keltiriladi: ds> q/t izolirlangan sistemalarda muvozanatlangan jarayonlarda bu qiymat o'zgarmas va muvozanat-siz jarayonlarda esa o'suvchi qo'rinishda aks etadi. demak, entropiya modda yoki sistemada yuz berishi mumkin bo'lgan va uzluksiz o'zgarib turadigan holatlarni xarakterlovchi juda muhim funktsiya hisoblanadi. “entropiya” yunoncha so'zdan olingan bo'lib, “o'zgarish” degan ma'noni anglatadi (s). bu termin rudolf klauzius tomonidan 1865 yilda fanga kiritilgan. l.boltsman nazariyasiga muvofiq mikroholatlar soni bilan entropiya orasida quyidagicha bog'lanish mavjud: s=r/nlnw yoki s=kb lnw bu erda:n-avogardro soni, r-universal gaz doimiysi, k-boltsman doimiysi- (k-1,3806۰10-23 j/k). w-mikroholatlar soni yoki termodinamik ehtimollik d-di. modda yoki sistema tartibli holatdan tartibsiz holatga o'tganda entropiyasi ortadi va bu holat quyidagicha ifodalanadi: ds= r ln w (2-holatdagi tartibsizlik /1-holatdagi tartibsizlik) entropiyaning o'zgarishi modda va sistemaning tartibsizlik darajasiga proportsional hisoblanadi. …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologik sistemalar termodinamikasi"

termodinamika biologicheskix sistem mavzu: biologik sistemalar termodinamikasi dots. radjabova g.g'. reja: 1.termodinamik sistemalar, termodinamik parametrlar, termodinamik funktsiyalar. 2. termodinamikaning 1-2-qonunlari. 3. gess qonuni. prigojin teoremasi. 4.statsionar holat. onzager aloqadorligi. 5. sinergetika kontseptsiyasi. biologik jarayonlarda termodi-namik qonunlarini qo'llanilishini ko'rib chiqadi. biologik holatlardagi qaytmas jarayonlarning tahlili termodina-mikaning qo'llanilish natija-larini muhokama etadi. termodinamika nimani o'rganadi? erkin energiyaning miqdoriy kamayishi yoki ko'payishini; energiyaning o'zgarishini, ya'ni energiya transformatsiyasini; biologik sistemalar va jarayonlar hamda atrof-muhit o'rtasi-dagi energetik balans o'zgarishini; tirik sistemalarda energi...

This file contains 41 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "biologik sistemalar termodinamikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik sistemalar termodinami… PPTX 41 pages Free download Telegram