grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi

DOCX 22 pages 172.7 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 172.7 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi zaripova shaxrizodaning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi topshirdi: zaripova shaxrizoda qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi mundarija: kirish .3 i bob. grammatik shakllarning ma’naviy turlari va ularning til tizimidagi o‘rni .7 1.1. grammatik shakl tushunchasi va ularning turlari .7 1.2. grammatik shakllarning semantik imkoniyatlari va ularning ko‘chma ma’noda ishlatilish sabablari 10 ii bob. ko‘chma ma’noda qo‘llanilgan grammatik shakllarning tilda namoyon bo‘lishi 13 2.1. ko‘chma ma’noli grammatik shakllarning leksik va stilistik funksiyalari 13 2.2. zamonaviy o‘zbek tilida grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanishiga misollar va ularning tahlili 16 xulosa 19 foydalanilgan adabiyotlar 22 kirish kurs ishining dolzarbligi: til – inson tafakkurining eng muhim ifodasi, xalqning ruhiyati, madaniyati va tarixining mujassam ko‘rinishidir. har qanday millatning ma’naviy …

2 / 22

vosita grammatik vazifasi bilan cheklanib qolmay, ko‘chma ma’noda qo‘llanib, nutqning badiiy, ta’sirchan va obrazli bo‘lishiga xizmat qiladi. shu bois grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda ishlatilishi masalasi o‘zbek tilshunosligida alohida ilmiy tahlilni talab etadi[footnoteref:1]. [1: rahmatullayev sh. o‘zbek tili semantikasi va stilistikasi. – toshkent: o‘qituvchi, 1984.] grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi — bu ularning o‘z asosiy grammatik ma’nosidan tashqariga chiqib, qo‘shimcha yoki obrazli, majoziy ma’no kasb etish jarayonidir. bu hodisa ko‘pincha badiiy matnlarda, aforizmlarda, maqollarda, xalq og‘zaki ijodida, adabiy nutqda va hatto kundalik so‘zlashuv tili darajasida ham uchraydi. masalan, “ko‘z yumdi” birikmasi bevosita “ko‘zini yopdi” degan grammatik ma’nodan tashqari, “vafot etdi” ma’nosini ham anglatadi. shu o‘rinda grammatik shaklning sintaktik va semantik imkoniyatlari o‘zaro uyg‘unlashib, yangi ma’no qatlami hosil qiladi. ko‘chma ma’noda ishlatilgan grammatik shakllar tilning estetik imkoniyatlarini kengaytiradi. ular orqali insonning ichki kechinmalari, hissiyotlari, holatlari yanada ifodaliroq, badiiyroq va ta’sirchanroq ko‘rinishda ifodalanadi. bu holat o‘zbek tili grammatikasi va stilistikasida “semantik siljish”, “majoziy …

3 / 22

. shu bois ushbu mavzu grammatik semantika va stilistika yo‘nalishlari kesishgan nuqtada joylashadi. ko‘chma ma’noli grammatik shakllarni o‘rganish tildagi obrazlilikning grammatik asoslarini ochishga yordam beradi. bu jarayonda shakl va mazmunning o‘zaro aloqasi, ularning nutqdagi kontekstual moslashuvi, hamda sintaktik qurilishdagi roli o‘rganiladi. grammatik shaklning o‘zgaruvchan semantik tabiati, shuningdek, uning tildagi metaforik ishlanmalarda tutgan o‘rni, nutqning emotsional va estetik qiymatini aniqlashga xizmat qiladi. shu nuqtai nazardan, bunday shakllarni tahlil qilish nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatga ham ega, chunki u til madaniyatini, badiiy ifoda usullarini va yozuvchi uslubini chuqurroq anglash imkonini beradi. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilida grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanishini nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilish, ularning nutqdagi funksional imkoniyatlarini aniqlash va stilistik vazifasini ko‘rsatishdan iborat. shu maqsaddan kelib chiqib, ishda quyidagi vazifalar belgilab olindi: kurs ishining vazifalari: · grammatik shaklning mohiyatini, ularning tildagi o‘rni va vazifasini tahlil qilish; · grammatik shakllarning semantik kengayish sabablarini o‘rganish; · ko‘chma ma’noda qo‘llanilgan …

4 / 22

mantika va ma’no tahliliga oid qarashlari kurs ishining nazariy tayanchini tashkil etadi. ishning ilmiy-amaliy ahamiyati shundaki, grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanishini o‘rganish tildagi semantik boylikni, ma’no o‘zgarish mexanizmlarini va badiiy ifodaning grammatik asoslarini ochib beradi. bunday tahlillar natijasida tildagi obrazlilikning faqat leksik emas, balki grammatik darajadagi manbalarini ham aniqlash mumkin bo‘ladi. bu esa o‘z navbatida tildan samarali foydalanish, nutq madaniyatini yuksaltirish, adabiy ijodda grammatik imkoniyatlardan ongli foydalanish uchun muhim nazariy zamin yaratadi. grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi tildagi eng murakkab, ammo eng ifodali jarayonlardan biridir. u so‘zning semantik kengayishiga, ma’nolar orasidagi bog‘lanishning kuchayishiga, badiiy nutqning estetik jozibasiga xizmat qiladi. shu bois bu hodisani o‘rganish o‘zbek tilshunosligining dolzarb va istiqbolli yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. kurs ishining tuzilishi kirish, ikki bob, har bobda ikki bo‘lim, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. har bir bobda mavzuga oid nazariy qarashlar, tahliliy misollar, o‘zbek tilidan dalillar asosida yoritilgan. i bob. grammatik shakllarning ma’naviy turlari va …

5 / 22

qni ta’minlaydi hamda tildagi grammatik munosabatlarning ifodasi hisoblanadi[footnoteref:2]. [2: qodirov a. hozirgi o‘zbek tili: leksikologiya asoslari. – toshkent: universitet, 2014.] grammatik shakllar o‘zbek tilida, avvalo, morfologik va sintaktik shakllarga ajratiladi. morfologik shakllar so‘zning ichki tuzilmasida qo‘shimchalar yordamida hosil qilinadi va ularning o‘zgarishidan grammatik ma’no kelib chiqadi. masalan, otlarda son (-lar), egalik (-im, -ing, -i) va kelishik (-ni, -da, -dan) shakllari mavjud. fe’llarda esa shaxs-son (-man, -san, -di), zamon (-di, -moqda, -ar), mayl (-sin, -ay, -sa) va nisbat (–ish, –dir, –il) shakllari faol qo‘llanadi. bu shakllar grammatik kategoriya ma’nolarini ifodalaydi va so‘zning tildagi o‘rnini aniqlaydi. shuning uchun morfologik shakl tildagi eng asosiy grammatik birliklardan biri sanaladi. sintaktik shakllar esa so‘zlarning gap tarkibida o‘zaro munosabatga kirishishi natijasida yuzaga keladi. ular so‘zlarning tartibi, intonatsiya, bog‘lovchilar, yuklamalar orqali ifodalanadi. masalan, “u ketdi”, “u ketdimi?”, “u ketdi-ku!”, “u ketdi-da, qaytmadi” kabi gaplarda so‘zlarning shakli bir xil, ammo sintaktik vositalar orqali grammatik ma’no o‘zgaradi. sintaktik shakllar …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi zaripova shaxrizodaning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi topshirdi: zaripova shaxrizoda qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi mundarija: kirish .3 i bob. grammatik shakllarning ma’naviy turlari va ularning til tizimidagi o‘rni .7 1.1. grammatik shakl tushunchasi va ularning turlari .7 1.2. grammatik shakllarning semantik imkoniyatlari va ularning ko‘chma ma’noda ishlatilish sabablari 10 ii bob. ko‘chma ma’noda qo‘llanilgan grammatik shakllarning tilda namoyon b...

This file contains 22 pages in DOCX format (172.7 KB). To download "grammatik shakllarning ko‘chma ma’noda qo‘llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatik shakllarning ko‘chma … DOCX 22 pages Free download Telegram