o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari

PPTX 15 sahifa 2,5 MB Bepul yuklash

15 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,5 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 15

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 15

powerpoint presentation o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari abdurashidova sevinch 1. fe'l qo'shimchalari va ularning dialektal o'zgarishlari 2. zamon va mayl shakllarining dialektal farqlari 3. fe'llar shakllarining dialektal xususiyatlari reja: хоразмдаги 3-shaxs koʻplik fe'l shakllarida -lar qoʻshimchasi baʼzi soʻzlarda -lar/-ler variantlari bilan qoʻllanishi kuzatiladi, masalan, "boralar" va "borler" kabi. buxoro viloyatining baʼzi qishloqlarida 1-shaxs koʻplik fe'l shakllarida -miz qoʻshimchasining -biz bilan qoʻllanishi, masalan, "bor-biz" kabi variantlar uchraydi. fargʻona vodiysining ayrim hududlarida, 2-shaxs koʻplik fe'llarning -sizlar qoʻshimchasi oʻrniga -lar qoʻshimchasi ishlatilishi keng tarqalgan. koʻplik fe'llarining dialektal xususiyatlari fe'lning ma'noli qoʻshimchalari farg‘ona vodiysidagi ba’zi qishloqlarda fe’lning orttirilgan zamon qo‘shimchalari (masalan, "-gan/-kan", "-ib/-ip" qo‘shimchalari) bir-biriga yaqin talaffuzda, ya’ni 5 ta undosh tovush farqi bilan ishlatiladi. samarqand shevasida fe’lning 1-shaxs ko‘plikdagi "-dik" qo‘shimchasining 2-shaxs ko‘plik "-dingiz" bilan fonetik o‘xshashligi, ba’zi hollarda 3-shaxs ko‘plik "-dilar" bilan aralashuvi kuzatiladi. xorazm viloyatining ayrim hududlarida fe’lning ma'noli qo‘shimchalari, masalan, kelasi zamon "-ar/-ur" qo‘shimchalari, …

2 / 15

иши ҳолатлари кузатилади. fe'lning vositali va vositasiz shakllari qashqadaryo viloyatining ayrim hududlarida fe'lning vositasiz shaklining 3-shaxs ko'plikdagi "-dilar" qo'shimchasi o'rniga "-di" yoki "-tdi" qo'shimchalari ishlatilishi kuzatiladi, bu 1-shaxs ko'plik shakliga yaqinlashishni ko'rsatadi. toshkent viloyati shevalarining ba'zilarida fe'lning vositali shaklining 1-shaxs birlikdagi "-ay" qo'shimchasi, jumladan, 5 ta tovushdan iborat bo'lgan fe'llar uchun ham "-gim" qo'shimchasiga o'xshash shakllar bilan almashinishi mumkin. farg'ona vodiysidagi ba'zi shevalarda fe'lning vositali shakli 2-shaxs birlikda "-ging" qo'shimchasi bilan, vositasiz shakli esa "-ding" qo'shimchasi bilan ifodalanadi, bu esa buxoro shevasidan farq qiladi. fe'l shakllarining dialektal oʻzgarishlari хоразм диалектидаги феълнинг 2 шахс, кўплик сон, ўтган замон шаклида “-dingiz” қўшимчаси “-dinglar” шаклида ишлатилиши кузатилади, бу стандарт адабий тилдан фарқ қилади. фарғона водийсининг айрим ҳудудларида, хусусан, 5-6 та қишлоқда феълнинг келаси замон шаклида “-ar” қўшимчаси ўрнига “-ay” қўшимчасининг қўлланилиши маълум. тошкент вилоятининг баъзи туманларида 1-шахс, бирлик сон, ўтган замон феъл шаклларида “-dim” ўрнига “-ganman” ёки “-dimman” каби шакллар ҳам учрайди. mayl-ravish …

3 / 15

n "-apti" yoki "-aptu" kabi qoʻshimchalar bilan ifodalanadi. qashqadaryo viloyatining ayrim shevalarida "bo'lmoq" fe'lining 3-shaxs birlikdagi oʻtgan zamon shakli "boldi" yoki "bolgan" koʻrinishida uchraydi, bu esa standart adabiy tildagi "boʻldi"dan farq qiladi. xorazm va buxoro viloyatlarining ba'zi hududlarida yordamchi fe'l sifatida "qilmoq" fe'lining qoʻllanishi, standart tilda "boʻlmoq" fe'li bilan ifodalanadigan 5-6 ta grammatik vazifani oʻz zimmasiga oladi. fe'lning qaytishli shakllari toshkent shevasida ba'zi qaytishli fe'llar, masalan, "o‘zini yuv-" fe'lining 3-shaxs ko‘plikdagi shakli, "o‘zlarini yuvib" o‘rniga "o‘zlarini yuvdilar" shaklida 60% hollarda qo‘llanilishi kuzatiladi. farg'ona vodiysi shevalarida qaytishli fe'llar 2-shaxs ko‘plikda "-inglar" qo‘shimchasini kam qo‘llab, buning o‘rniga "-ylar" qo‘shimchasini taxminan 75% hollarda ishlatish kuzatiladi. qaytishli fe'llar samarqand shevasida 1-shaxs birlikdagi "-in-" qo‘shimchasini 2-shaxs birlikdagi "-in-" qo‘shimchasiga nisbatan tez-tez qo‘llaydi, bu esa boshqa hududlardagi, masalan, xorazm shevalaridan farq qiladi. xulosa va takliflar samarqand va buxoro shevalarida fe’lning 1-shaxs ko‘plik son shakli 2 ta variantda – “-(i)miz” va “-(i)yk” qo‘shimchalari bilan qo‘llanishi kuzatiladi, bu …

4 / 15

нисбатан 2-3 та фарқли хусусиятга эга. хоразм диалектидаги феълнинг 3-шахс кўплик сонидаги -лар яллиғининг тошкент диалектидаги -дилар шакли билан фарқланиши, фонетик ва морфологик жиҳатдан ўрганилиши мумкин. фарғона водийси диалектидаги "бормоқ" феълининг ўтган замон 1-шахс бирлик шакли "бордим" шаклида бўлиб, бухоро вилояти диалектидаги "борганман" шаклидан фарқ қилади. sifatdosh va ravishdosh shakllarining dialektal xususiyatlari хоразмдаги баъзи шеваларда сифатдош -иш/-иб, -ган/-кан қўшимчаларининг ўрнига -увчи/-увган шакллари учрайди, масалан, "келувчи", "келувган" каби (тахминан 20 та аҳоли пунктида кузатилган). тошкент вилоятининг баъзи қишлоқларида (тахминан 15 та) сифатдош ва равишдош шаклларида келишик қўшимчаларининг қўлланилишида 2-3 та фонетик ўзгаришлар кузатилади, бу эса стандарт тилдан фарқ қилади. фарғона водийсининг айрим ҳудудларида, хусусан 3-4 та туманларда, равишдош шаклларида -иб/-ип қўшимчаларининг ўрнига -иб/-иб туриб шакллари ишлатилиши кузатилади, бу 2-3 та овузларда мавжуд. fe'l kesimlarining dialektal ifodalanishi тошкент атрофидаги диалектларда, айниқса, 3-шахс бирлик феълнинг ўтган замон шаклларида, стандарт тилдан фарқли равишда, 2 та ҳар хил вариант, масалан, "-di" ва "-gan" қўшимчалари кузатилади. …

5 / 15

o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 15 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari" haqida

powerpoint presentation o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari abdurashidova sevinch 1. fe'l qo'shimchalari va ularning dialektal o'zgarishlari 2. zamon va mayl shakllarining dialektal farqlari 3. fe'llar shakllarining dialektal xususiyatlari reja: хоразмдаги 3-shaxs koʻplik fe'l shakllarida -lar qoʻshimchasi baʼzi soʻzlarda -lar/-ler variantlari bilan qoʻllanishi kuzatiladi, masalan, "boralar" va "borler" kabi. buxoro viloyatining baʼzi qishloqlarida 1-shaxs koʻplik fe'l shakllarida -miz qoʻshimchasining -biz bilan qoʻllanishi, masalan, "bor-biz" kabi variantlar uchraydi. fargʻona vodiysining ayrim hududlarida, 2-shaxs koʻplik fe'llarning -sizlar qoʻshimchasi oʻrniga -lar qoʻshimchasi ishlatilishi keng tarqalgan. koʻplik fe'llarining dia...

Bu fayl PPTX formatida 15 sahifadan iborat (2,5 MB). "o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z tu… PPTX 15 sahifa Bepul yuklash Telegram