o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari

PPTX 12 sahifa 72,5 KB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 72,5 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

powerpoint presentation o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari abdurashidova sevinch 1. fe'llar shakli xususiyatlari 2. diyalektlardagi fe'l o‘zgarishlari 3. zamon va mayl shakllari xususiyatlari reja: qashqadaryo viloyatining ba'zi qishloqlarida 70% ga yaqin gapda fe'l gap oxirida keladi, bu esa fe'lning gapdagi vazifasini boshqa shevalarga nisbatan biroz o'zgartiradi. fargʻona vodiysidagi 5 ta shevada fe'lning asosiy o'rnini aniqlashda, gapning 2-o'rnini egallagan fe'llar soni 30% ga yetganligi kuzatildi, bu esa gap tuzilmasining o'ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi. xorazm va buxoro shevalarida qo'shimcha fe'llar bilan murakkab fe'l birikmalarining, ayniqsa 3-shaxs birlikdagi fe'llar bilan, 15% ko'proq qo'llanilishi aniqlangan. bu esa boshqa hududlardagi shevalardan farq qiladi. fe'lning sintaksisdagi o'rni yordamchi fe'llar va ularning dialektal xususiyatlari тошкент вилоятининг чўл ҳудудларидаги диалектларда "кетмоқ" феъли ёрдамчи феъл вазифасида 5 тадан ортиқ грамматик маънони ифодалайди, бу адабий тилдан сезиларли фарқ қилади. хоразм диалектида "бўлмоқ" феълининг ёрдамчи феъл сифатида ишлатилишида 2-3та шаклнинг қўлланилиши кўп учрайди, бу …

2 / 12

d viloyati shevalarida fe'lning buyruq maylidagi o'zgarmas shakllari, standart tildagi 2 ta shakldan farqli o'laroq, qo'shimcha fonetik o'zgarishlar bilan 3 ta variantda qo'llanishi mumkin. qashqadaryo viloyati shevalarida fe'lning o'zgarmas shakllaridan biri bo'lgan "-ip/-ib" qo'shimchasining 2 ta variantda qo'llanishi (masalan, "borib" va "borip") kuzatiladi, bu esa fonetik o'zgarishlarni aks ettiradi. xorazm viloyatining ayrim hududlarida fe'lning o'zgarmas shakllarida, xususan, "-gan/-kan" qo'shimchasining qo'llanish chastotasi 30% ga yuqori bo'lib, standart adabiy tildan farq qiladi. fe'lning mayli shakllari тошкент шевасида феълнинг мажҳул майли шаклларида -ил/-илган қўшимчаларидан ташқари, -ин/-инган қўшимчалари ҳам кенг қўлланилади, бу эса 10 дан ортиқ мисол билан исботланиши мумкин. хоразм шевасида феълнинг 2-шахс бирлик майлида “-санг”, “-санглар” қўшимчалари, масалан, “борсанг”, “келсанглар” каби шакллар 3-шахс кўплик майли шаклларига ўхшашлиги кузатилади. фарғона водийси шеваларида феълнинг буйруқ майли 2-шахс кўплик шаклларида -инглар/-инглардек қўшимчалар учрайди, бу шаклларни анъанавий адабий тилдан ажратиб туради. fe'lning zamon shakllari xorazm shevasida fe'lning orttirilgan zamon shakli, adabiy tilda bo'lgani kabi "-ib", "-up" …

3 / 12

даги 5 та диалектдаги тадқиқотлар -ib/-ub шахс қўшимчаларининг ўрнига -ip/-up қўшимчаларининг кенг тарқалганини кўрсатди. хоразм диалектидаги феълларнинг -ар/-ор қўшимчалари 3-шахс кўпликда -ar/-or шаклида эмас, балки -ir/-ir шаклида ишлатилиши кузатилади, масалан, "келирлар" ўрнига "келир" дейилади. fe'l bilan bog'liq qo'shimchalar баъзи жанубий диалектларда, масалан, қашқадарё вилоятида, келаси замон феълларига -ади, -яди каби 3-шахс кўплик қўшимчалари ўрнига -ар, -ёр қўшимчалари ишлатилади. фe'лнинг шахс-сон қўшимчалари 1-шахс бирликда тошкент шевасида “-ман”, хоразмда эса “-мен” шаклида учрайди, бу 2та шева ўртасидаги фонетик фарқни кўрсатади. бухоро вилоятининг айрим ҳудудларида феълларнинг ўтган замон -ди қўшимчаси ўрнига -ди, -ду каби вариантлар ҳам учрайди, бундай ҳолат 5-6 та қишлоқда кузатилган. fe'lning shaxs-son qo'shimchalari фe'лнинг 1-shaxs birlik va 2-shaxs ko‘plik qo‘shimchalari samarqand shevasida ba’zi hollarda -m va -siz shakllarida uchraydi, bu esa adabiy tildagi -man va -sizlar shakllaridan farq qiladi. toshkent viloyati shevalarida fe'lning 2-shaxs birlik shaxs qo‘shimchasiga -san/-singiz kabi qo‘shimchalar qo‘shilishi kuzatiladi, bu esa adabiy tildagi -san shakliga nisbatan qo‘shimcha …

4 / 12

o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari - Page 4

5 / 12

o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari" haqida

powerpoint presentation o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari abdurashidova sevinch 1. fe'llar shakli xususiyatlari 2. diyalektlardagi fe'l o‘zgarishlari 3. zamon va mayl shakllari xususiyatlari reja: qashqadaryo viloyatining ba'zi qishloqlarida 70% ga yaqin gapda fe'l gap oxirida keladi, bu esa fe'lning gapdagi vazifasini boshqa shevalarga nisbatan biroz o'zgartiradi. fargʻona vodiysidagi 5 ta shevada fe'lning asosiy o'rnini aniqlashda, gapning 2-o'rnini egallagan fe'llar soni 30% ga yetganligi kuzatildi, bu esa gap tuzilmasining o'ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi. xorazm va buxoro shevalarida qo'shimcha fe'llar bilan murakkab fe'l birikmalarining, ayniqsa 3-shaxs birlikdagi fe'llar bilan, 15% ko'proq qo'llanilishi aniqlangan. bu e...

Bu fayl PPTX formatida 12 sahifadan iborat (72,5 KB). "o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z turkumiga oid grammatik shakllarning o‘ziga xos xususiyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek shevalarida fe‘l so‘z tu… PPTX 12 sahifa Bepul yuklash Telegram