egalik shakllarining ko‘chma ma’nodagi voqelanishi

DOCX 25 pages 82.9 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.9 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

kurs ishi mavzu: egalik shakllarining ko‘chma ma’noda voqealanishi mundarija kirish……………………………………………………….………….....4 i bob. o‘zbek tilida egalik shakllari 1.1 egalik shakllarining grammatik va semantik xususiyatlari……...............9 1.2 o‘z ma’noda egalik shakllarining ishlatilishi….......................................18 ii bob. egalik shakllarining ko‘chma ma’noda voqealanishi 2.1 ko‘chma ma’no tushunchasi va uning shakllanishi…………………….21 2.2 o‘z va ko‘chma ma’nolarda egalik shakllarining qiyosiy tahlili………....24 xulosa………………………………………………………………….....25 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………………..................26 kirish kurs ishining dolzarbligi: ushbu kurs ishida o‘zbek tilshunosligidagi ma'lum bir so‘zlarning denotativ, ya’ni o‘z va ko‘chma ma'nolaari haqida so‘z boradi. denotativ ma’noning nutq jarayonidagi asosiy farqlari, xususan, so‘zlarning o‘z va ko‘chma ma'nolari haqida batafsil fikr yuritilgan. o‘z va ko‘chma ma’nolari tufayli ikki yoki undan ortiq ma’noga ega bo‘lgan so‘zlar esa ko‘p ma’noli (polisemantik) so‘zlar deyiladi. masalan: etak – choponning etagi, tog‘ning etagi. nutqda so‘zlanayotgan nutq har doim bir ma’noli bo‘ladi uni keyin biz boshqa ma’nolarda ya’ni ko‘chma ma’noda qo‘llashimiz mumkin. so‘z bir ma’noni anglatsa uni biz bir ma’noli so‘z deb ataymiz masalan qalam, …

2 / 25

iriga taalluqli ekanligini anglatuvchi umumiy ma’nolar va ularni ifodalovchi shakllar tizimi egalik kategoriyasi deyiladi. tegishlilik, egalik ma’nosini ifodalash uchun xizmat qiladigan affikslar esa egalik affikslari deb yuritiladi. umumta’lim maktablari uchun darsliklarda bu mavzuda biroz sodda tildagi quyidagi qoida taqdim etiladi: “ot va otlashgan so‘zlarga qo‘shilib, asos qismda ifodalangan narsa, belgi-xususiyat, harakat-holatlarning uch shaxsdan biriga qarashliligini bildirgan shakllar tizimi egalik qo‘shimchalari hisoblanadi”. [footnoteref:1] [1: aziza, o., & sevara, s. (2023). ingliz tili me’yoriy talaffuz standartlarini o ‘qitish mezonlari. involta scientific journal, 2(1), 138-141. ] mazkur tadqiqotda egalik shakllarining o‘ziga xos xususiyatlarini ko‘rib chiqish, ularning rus tilida ifodalanish usullarini o‘rganish, o‘zga til vakillari bo‘lgan maktab o‘quvchilari orasida ushbu mavzuga bo‘lgan ko‘nikma qay darajada ekanligini aniqlash ustida ish olib borildi. “rus tilida egalik ma’nosini ifodalaydigan maxsus affikslar yo‘q. egalik ma’nosi rus tilida egalik olmoshlari orqali ifodalanadi (o‘zbek tilida bunday egalik olmoshlari yo‘q). egalik olmoshlari boshqa so‘zlar bilan birikib kelganda aniqlanmish so‘z bilan rod, …

3 / 25

ili agglyutinativ, rus tili esa flektiv tillar guruhidan o‘rin oladi. biroq ikki tilda ham predmetning qaysi shaxsga tegishli ekanligini ifodalash uchun ishlatilinadigan vositalarning borligi bizga o‘zga tilda fikrni muqobil variantda yetkazib berish imkonini beradi. “prityajatelnie mestoimeniya ukazivayut, k kakomu litsu prinadlejit predmet, i otvechayut na voprosi chey? chya? chyo? chi?’’. shu o‘rinda, umumta’lim maktablarining o‘zga tilli sinflarida ta’lim oluvchi o‘quvchilar o‘z nutqida egalik kategoriyasidan qay darajada to‘g‘ri foydalanishlariga e’tibor qaratish lozim, deb aytish mumkin. shu maqsadda, toshkent shahar olmazor tumani 42- umumiy o‘rta ta’lim maktabining 5-“d” sinfida kichik kuzatuv-tadqiqoti o‘tkazildi. dastlab quyidagi bir nechta gaplarni o‘zbek tilidan rus tiliga tarjima qilish vazifasi o‘quvchilarga topshiriq sifatida berildi va bunda o‘quvchilar o‘zbek tilidagi jumlalarni o‘z ona tilida qanday ifodalashini tekshirish maqsadi ko‘zda tutildi: 1. kecha onam uyda uzugini yo‘qotib qo‘ydi. 2. yaxshi bolalar ukalarini urmaydilar. 3. dadam mening o‘yinchog‘imni tuzatib berdilar. 4. do‘stim menga ruchkasini berib turmadi. 5. singlimning o‘yinchog‘i sinib qoldi. …

4 / 25

da g‘alizlik yuzaga keladi. yoki ko‘p bora yo‘l qo‘yilgan yana bir xato iii shaxs birlikdagi egalik ma’nosini anglatgan vositasiz to‘ldiruvchi vazifasidagi so‘zlarning rus tilida egalik olmoshlarisiz ifodalanganligi. bunda o‘quvchilar uzugini, ukalarini, ruchkasini so‘zlarini to‘g‘ridan to‘g‘ri tarjima qilishgan: koltso, bratev, ruchku kabi. ammo bu vaziyatda ushbu otlarning aynan “ona”ga, “bolalar”ga yoki “do‘st”ga tegishli ekanligi haqidagi ma’no anglashilmay qoladi va istalgan “uzuk”ni, “ukalar”ni hamda “ruchkalar”ni tasavvur qilishga imkon paydo bo‘ladi. shuning uchun bu jarayonda biz tarjimani svoyo koltso, svoix bratev, svoyu ruchku tarzida amalga oshirishimiz o‘rinli deb topiladi. yoki quyida keltiriladigan fikrlarga yondashish ham maqsadga muvofiqdir: “rus tilida iii shaxs egalik olmoshlari yo‘q, shuning uchun iii shaxsda kishilik olmoshining iii shaxs shakli (ego, eyo, ix) ishlatiladi. ego, eyo, ix aniqlanmish so‘z bilan rod, son va kelishikda moslashmaydi (azizov, 1965, 39-bet): ego rujyo — uning miltig‘i, eyo kniga — uning kitobi, ix deti — ularning bolalari kabi. yana bir o‘ziga xoslik beshinchi gapda …

5 / 25

ich kelishigidagi so‘zni talab qilmasligi ham mumkin. bunda affiks erkin birikmada bosh kelishikdagi so‘zni boshqaradi: orol dengizi, dehqonobod tumani. shuningdek, iii shaxsga qarashlilik ma’nosini emas, balki xoslik, umumdan ajratilganlik ma’nosini ifodalaydi. bunday birikmalarni rus tilida ifodalash uchun egalik olmoshlaridan foydalanilmaydi. tobe so‘z nisbiy sifat bilan ifodalangan moslashgan aniqlovchi sifatida aks ettiriladi: aralskoe more, dexkanabadskiy rayon tarzida. kishilik olmoshi bilan ifodalanmagan har qanday qaratqich kelishidagi tobe so‘z rus tilida ham qaratqich kelishigi bilan beriladi: maktabning direktori — direktor shkoli, xonaning eshigi — dver komnati. belgisiz qo‘llangan qaratqich kelishigidagi so‘z esa ko‘pincha otdan hosil qilingan nisbiy sifat bilan ifodalanadi: shahar ko‘chalari — gorodskie ulitsi, qishloq maktabi — selskaya shkola. xulosa qilib aytganda, ikki tilning turlicha morfologik tasniflanishi ularning grammatikasida ayrim xilma-xilliklarni yuzaga keltirsa-da, har ikki tilda tegishlilik ma’nosini ifodalaydigan birliklarning mavjudligi bizga tillar o‘rtasidagi ifoda tadqiqlarini amalga oshirishga imkon yaratadi. o‘zga til vakillariga esa o‘zbek tilidagi xususiyatlarni o‘z ona tillaridagi jihatlar bilan …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "egalik shakllarining ko‘chma ma’nodagi voqelanishi"

kurs ishi mavzu: egalik shakllarining ko‘chma ma’noda voqealanishi mundarija kirish……………………………………………………….………….....4 i bob. o‘zbek tilida egalik shakllari 1.1 egalik shakllarining grammatik va semantik xususiyatlari……...............9 1.2 o‘z ma’noda egalik shakllarining ishlatilishi….......................................18 ii bob. egalik shakllarining ko‘chma ma’noda voqealanishi 2.1 ko‘chma ma’no tushunchasi va uning shakllanishi…………………….21 2.2 o‘z va ko‘chma ma’nolarda egalik shakllarining qiyosiy tahlili………....24 xulosa………………………………………………………………….....25 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………………..................26 kirish kurs ishining dolzarbligi: ushbu kurs ishida o‘zbek tilshunosligidagi ma'lum bir so‘zlarning denotativ, ya’ni o‘z va ko‘chma ma'nolaari haqida so‘z boradi. denotativ...

This file contains 25 pages in DOCX format (82.9 KB). To download "egalik shakllarining ko‘chma ma’nodagi voqelanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: egalik shakllarining ko‘chma ma… DOCX 25 pages Free download Telegram