borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi

DOCX 11 pages 38.1 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.1 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1 borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi reja: 1. borliq ta’riflanish muammosi. borliq shakllarining tasnifi. borliqning o‘zgarmas asosi (substantsiya,substrat) tushunchalarning mohiyati. 2. borliqda shakllanish,o‘zgarish,rivojlanish va taraqqiyotning o‘zaro aloqadorligi.makon,vaqt, harakat va materiya falsafa va tabiyatshunoslikning kategoriyasi sifatida. 3.qonun tushunchasi va turlari. falsafa qonunlari 4.kategoriya tushunchasi va ularning turlari.falsafa va fan kategoriyalarning tasnifi. 1.o‘quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o‘rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo‘lib, unda borliq va yo‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lekin u yunoncha o‘zaklarga ega bo‘lib (ontos – borliq, logos – so‘z, ta’limot), borliq haqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. ontologiya falsafada alohida o‘rin egallaydi. ikki yarim ming yillik faol falsafiy izlanishlar natijasida falsafiy bilim tizimida ontologiyadan tashqari falsafaning muhim falsafiy mazmun kasb etadigan gnoseologiya, aksiologiya, ijtimoiy falsafa, axloq, estetika, mantiq kabi tarkibiy qismlari paydo bo‘ldi. …

2 / 11

son o‘zligini va o‘zini qurshagan borliqni anglashga ilk urinishlaridayoq duch keladigan har qanday obyektning, borliq har qanday qismining umumiy xossasidir. inson aqlli jonzot sifatida shakllanish jarayonining ilk bosqichlaridayoq o‘z dunyoqarashining negizini tashkil etadigan muhim savollarga javob topish zaruriyati bilan to‘qnash keladi: 1. «men kimman?» 1. «meni qurshagan borliqning mohiyati nimada?» 1. «borliq qanday va qaerdan paydo bo‘lgan?» 1. «dunyoni nima yoki kim harakatlantiradi?» 1. «dunyoning rivojlanishida biron-bir maqsadga muvofiqlik, maqsad, mo‘ljal bormi?» inson bunday savollarga javob berishga kirishar ekan, uning ongi avvalo o‘zi nima bilan bevosita ish ko‘rayotganini qayd etadi. buni aniq anglamasdan, u o‘zining dunyo haqidagi mulohazalarini aniq-ravshan narsalarni qayd etishdan boshlaydi. shu tariqa inson va uning ongi o‘zini qurshagan barcha narsalar avvalo mavjud bo‘lish qobiliyatiga ega ekanligiga ishonch hosil qiladi. shunday qilib, borliq masalasi insonning dunyoni oqilona anglash yo‘lidagi ilk urinishlaridayoq duch kelgan barcha masalalarning negizi hisoblanadi. muayyan narsalar mavjudligi yoki mavjud emasligi masalasi inson falsafiy mulohaza yurita …

3 / 11

yerda faqat falsafiy tafakkur tarixiga qisqacha to‘xtalamiz va mazkur muammoni anglab etish jarayonidagi muhim bosqichlarinigina qayd etamiz. borliq va yo‘qlik dialektikasi. keltirilgan fikr amalda mavjud narsagina borliqqa ega bo‘lishi mumkin, degan xulosa chiqarish imkonini beradi. «yo‘qlik» har qanday tilda amalda mavjud bo‘lmagan narsa bilan tenglashtiriladi va boshqacha tushunilishi mumkin ham emas. boshqacha aytganda, yo‘qlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong... (ya’ni amalda mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsalar) o‘zligini yo‘qotgan holda «yo‘qlik» atamasi ayni shu ma’noda ishlatiladi va ular haqida ular «yo‘qlikka chekindi», mavjud emas, deyiladi. lekin sof falsafiy ma’noda bu fikrni to‘g‘ri deb bo‘lmaydi. borliq va yo‘qlik o‘rtasida dialektik o‘zaro aloqa mavjud. birinchidan, dunyo haqidagi hozirgi tasavvurlarga ko‘ra, biz yashayotgan olam bo‘shliqdan bino bo‘lgan. bo‘shliq materiyaning alohida holati. bo‘shliq fizik borliqning eng boy tipi, o‘ziga xos potentsial borliq sifatida namoyon bo‘ladi, zero unda mumkin bo‘lgan barcha zarralar va holatlar mavjud, biroq ayni zamonda unda aktual tarzda hech narsa …

4 / 11

asharti u dolzarb va amalda namoyon bo‘lish imkoniyatiga ega bo‘lsa, agar u potentsial, ya’ni axborot manbalarida mavjud yoki uning paydo bo‘lishi ob’ektiv rivojlanish mantig‘i bilan belgilangan bo‘lsa. amalda yo‘q bo‘lgan narsa haqida ideal obraz sifatida fikrlash mumkin. boshqacha aytganda, unga ideal obraz tarzidagi ideal borliq shakl-shamoyilini berish mumkin. o‘tmishga tatbiqan biz borliq haqida faqat shu ma’noda so‘z yuritishimiz mumkin. borliqning umumiy manzarasini yaratish zaminidan notirik tabiat o‘rin oladigan o‘ziga xos piramida hosil bo‘ladi. ya’ni borliqning shakllari notirik tabiat, tirik tabiat, ijtimoiy borliq va inson borlig‘i kabilardir. so‘nggi yillarda virtual borliq shakli haqida fikr yuritilmoqda. borliqning bu umumiy shakllari o‘ziga xos xususiyatga, o‘zining betakror mohiyatiga egadir. tabiat borlig‘i. borliq o‘z navbatida “birlamchi tabiat borlig”i (ya’ni inson va uning faoliyatidan qat’i nazar mavjud bo‘lgan narsalar va jarayonlar borlig‘i) va ikkilamchi (yoki odamlar tomonidan yaratilgan narsalar va jarayonlar borlig‘i)ga bo‘linadi. birlamchi tabiat notirik tabiat narsalari va jarayonlarining borlig‘i – bu butun tabiiy va …

5 / 11

li, boshqacha aytganda obyektiv, birlamchi borliq mujassamlashgan, boshqa tomondan esa – unda insonning mehnati, irodasi va bilimlari, uning qalbi o‘z ifodasini topgan. ikkilamchi tabiat – bu mehnat qurollari va sharoitlari, aloqa vositalari, inson ruhining ehtiyojlari, ma’rifatli borliq, moddiy va ma’naviy madaniyatni belgilovchi barcha narsalar va jarayonlardir. inson borliq. inson borlig‘ining tahlilida insonning tabiatning bir qismi sifatida jismoniy mavjudligini va alohida inson borlig‘ini farqlash o‘rinli bo‘ladi. inson tabiatning bir qismi hisoblanadi va shu ma’noda uning qonunlariga bo‘ysunadi. tananing mavjudligi inson o‘limga mahkum ekanligini belgilaydi. inson borliq va yo‘qlik dialektikasi bilan bog‘lanadi, barcha tabiat jismlari kabi vujudga kelish, shakllanish va halok bo‘lish holatlaridan o‘tadi. barcha tabiat jismlari kabi, inson tanasiga ham modda va energiyaning saqlanish qonunlari o‘z ta’sirini ko‘rsatadi, ya’ni uning tarkibiy qismlari tabiatning boshqa holatlariga o‘tadi. inson tanasi mavjud bo‘lishi uchun uni muttasil quvvatlash (ovqatlanish, sovuqdan va boshqa xavf-xatarlardan saqlash) talab etiladi. fikrlash uchun inson tanasining tirikligini ta’minlash zarur. bundan hayotni …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi"

1 borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi reja: 1. borliq ta’riflanish muammosi. borliq shakllarining tasnifi. borliqning o‘zgarmas asosi (substantsiya,substrat) tushunchalarning mohiyati. 2. borliqda shakllanish,o‘zgarish,rivojlanish va taraqqiyotning o‘zaro aloqadorligi.makon,vaqt, harakat va materiya falsafa va tabiyatshunoslikning kategoriyasi sifatida. 3.qonun tushunchasi va turlari. falsafa qonunlari 4.kategoriya tushunchasi va ularning turlari.falsafa va fan kategoriyalarning tasnifi. 1.o‘quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o‘rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo‘lib, unda borliq va yo‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo‘lgan bar...

This file contains 11 pages in DOCX format (38.1 KB). To download "borliq (ontologiya) va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq (ontologiya) va rivojlan… DOCX 11 pages Free download Telegram