tafakkur shakllari

DOCX 39 pages 129.9 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 129.9 KB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

7- mavzu. tafakkur shakllari – tushuncha, mushoda(hukm), xulosa chiqarish. reja: 1. tushunchalarning mohiyati, paydo qilish usullari va turlari. 2. mushohada – mantiqiy bilish shakli sifatida va uning asosiy turlari. 3. xulosa chiqarishning mohiyati. xulosaning tuzilishi va uning turlari. 4. sillogizm va uning tarkibi. tushuncha tafakkurning ilk shakli hisoblanadi. inson tushunchalar yordamida fikrlaydi, hamda bir-biri bilan o`zaro aloqa qiladi. uzoq tarixiy rivojlanish davomida olamni idrok va tasavvur qilish tajribalarini doimiy ravishda umumlashtirish tushunchalarning paydo bo`lishiga sabab bo`lgan. tushunchalar voqelikning inson aks etishi asosida shakllanadi. inson atrofidagi narsa va hodisalarni o`rganish jarayonida uning muhim, umumiy tomonlarini ajratib, umumlashtirib boradi, natijada turli tushunchalar hosil qilinadi. tushuncha tafakkurning murakkab shakli bo`lib, u hissiy bilishning asosiy shakllari: sezgi, idrok, tasavvurdan farq qiladi. agar biz hissiy bilishda ob’ektiv olamdagi alohida (yakka) narsa, hodisalarni ongimizda in’ikos ettirsak, tushunchalarda esa yakka belgilardan uzoqlashiladi va narsa, hodisalarning umumiy tomonlari ongimizda aks etadi. tushuncha narsa, hodisalar ularning muhim, umumiy va …

2 / 39

b’ektiv olamdagi narsa va hodisalarning obrazi ongimizda aks etadi va sezgi, idrok va tasavvurlar hosil bo`ladi. ularda predmetlarning ma’lum bir tomoni aks etadi. predmetlarning mohiyati, muhim xususiyatlarini aks ettirish, ularni so`z bilan ifodalashni talab qiladi, har qanday so`zda umumiylik bor. tushunchalar so`z va so`z birikmalari yordamida reallashadi. har bir tushuncha - bu ko`rib, eshitib, sezib, hidlab bo`lmaydigan fikr shaklidir. inson tafakkuri til bilan qanday bog`langan bo`lsa, tushuncha ham so`z bilan shunday bog`liqdir. so`zdan ajralgan hech qanday tushuncha yo`q va bo`lishi ham mumkin emas. so`z tushunchaning moddiy-material qobig`idir. tushuncha olamdagi narsa va hodisalarning asosiy belgilarini aks ettiradi, lekin uni ifodalash shakli turlicha bo`lishi mumkin. masalan, «qalam» tushunchasi turli tillarda turlicha ifodaga ega, lekin u qaysi tilda bo`lmasin, bitta predmetni ifodalaydi. tushunchalar tilda so`z yoki so`z birikmalarida ifodalanadi va «nom» deb ataladi. nom yakka yoki bir sinfga mansub predmetlarni aks ettirishi mumkin. tushuncha bilan so`z bir narsa emas. so`z - til kategoriyasi; …

3 / 39

r etadi. biz ushbu shaxslarning predmet (shkaf) haqidagi individual tasavvurlaridagi predmetning (shkafning) rangi, materiali, shakli, ulardagi polkalar soni, nimaga xizmat qilishi kabi belgilaridan chetlanib, shkaflar uchun xos umumiy belgi, ya’ni shkaf - bu kiyim, idish, kitob va boshqalarni saqlash uchun xizmat qiluvchi buyum desak, bu alohida qaysidir shkaf bo`lmay, balki hamma shkaflar uchun xos bo`lgan umumiy belgini ko`rsatadi. demak, tasavvurda individuallik, tushunchada umumiylik mavjud. tushunchalar ularda ifodalangan narsa, hodisalarning muhim belgilari asosida yuzaga keladi. bizni o`rab turgan narsa, hodisalar ko`plab belgilarga ega ekanligini ta’kidlash lozim. kishilik jamiyati tarixida tushunchani izohlashda u ifodalagan alohida narsalarning xususiy belgilari yig`indisi bilan uyg`unlashtirishga harakatlar bo`lgan. narsa va hodisalar cheksiz belgilarga ega, tushunchada esa faqat ularning mohiyatini, xususiyatini ifodalaydigan muhim belgilari nazarda tutiladi. narsa va hodisalardagi, belgilarni biz avvalo ikki guruhga, ya’ni muhim va muhim bo`lmagan belgilarga ajratamiz. muhim bo`lmagan belgilarning yo`qolishi yoki o`zgarishi fikr qilinayotgan predmetning asosiy sifatlari (yuk ko`tarishi, tezligi va hokazo) o`zgarishiga …

4 / 39

umlashtirish kabilar kiradi. kishilar qadim davrlardan ushbu mantiqiy usullardan foydalanib, tushunchalar hosil qilganlar. taqqoslash – tushuncha hosil qilishning mantiqiy usulidir. olamdagi narsa va hodisalarni bilish, tushunish dastlab taqqoslash asosida boradi. taqqoslash shunday mantiqiy usulki, uning yordamida ob’ektiv dunyodagi narsa va hodisalar orasidagi o`xshashlik yoki farqlar aniqlanadi. taqqoslash natijalari chin bo`lishi uchun quyidagilarni hisobga olish lozim: a) hamma vaqt ham haqiqatda, bor o`zaro real bog`lanishda bo`lgan buyumlarni taqqoslash lozim; b) taqqoslash chin bo`lishi uchun, qanday belgiga ko`ra taqqoslashimiz oldindan ma’lum bo`lishi shart; v) hamma vaqt ikki yoki bir necha buyumni bir umumiy belgi asosida, aynan bir nisbatda taqqoslash kerak; g) har qanday taqqoslash tasodifiy, duch kelgan belgilarga qarab emas, balki taqqoslanadigan buyumlar uchun muhim ahamiyatga ega bo`lgan belgilar asosida bo`lishi lozim. tushunchalarni hosil qilishda analiz va sintez mantiqiy usulidan foydalaniladi. tashqi olamdagi, narsa va hodisalarni bilish, ular haqida tushuncha hosil qilish, asosiy belgilarni topish ularni fikran bo`laklarga ajratishni talab qiladi. bunda …

5 / 39

i kifoya qilmaydi, chunki biz yuqorida qayd qilgan qismlarni o`zaro birlashtirib bir butun holga keltirganimizdan keyingina «mantiq» fani haqida to`liq ma’lumotga ega bo`lamiz. demak, fikrlash jarayonida analiz-sintez bilan chambarchas bog`liq keladi. sintez shunday mantiqiy usuldirki, bu usul yordamida qismlarni fikran birlashtiramiz va bir butun holga keltiramiz. abstraktsiyalash – tushunchalarni hosil qilishning mantiqiy usulidir. abstraktsiyalashda olamdagi narsa va hodisalarning ayrim muhim belgilarini fikran ajratib olamiz va hozircha zarur bo`lmagan belgilarni nazardan chetda qoldiramiz. bu jarayon abstraktsiyalash, shu jarayonning natijasi, abstraktsiya deyiladi. abstraktsiyalash jarayonida fikrimiz narsa va hodisaning aniq belgilaridan uzoqlashib, umumiy belgilari tomon to`g`ri harakat qilish natijasida predmetdan yiroqlashmaydi, balki yaqinlashib boradi, hamda abstrakt tushunchalar hosil bo`ladi. fanlarda qo`llaniladigan formatsiya, progress, regress, forma, mazmun, tovar, pul va boshqa tushunchalar mantiqiy abstratsiya orqali hosil qilingan. abstraktsiyalash umumlashtirish usuli bilan uzviy bog`liq. umumlashtirish shunday mantiqiy usuldirki, unda narsa va hodisalar biror umumiy belgiga ko`ra fikran bir mantiqiy sinfga birlashtiriladi. umumlashtirishda ayrimlikdan umumiylikka o`tiladi …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur shakllari"

7- mavzu. tafakkur shakllari – tushuncha, mushoda(hukm), xulosa chiqarish. reja: 1. tushunchalarning mohiyati, paydo qilish usullari va turlari. 2. mushohada – mantiqiy bilish shakli sifatida va uning asosiy turlari. 3. xulosa chiqarishning mohiyati. xulosaning tuzilishi va uning turlari. 4. sillogizm va uning tarkibi. tushuncha tafakkurning ilk shakli hisoblanadi. inson tushunchalar yordamida fikrlaydi, hamda bir-biri bilan o`zaro aloqa qiladi. uzoq tarixiy rivojlanish davomida olamni idrok va tasavvur qilish tajribalarini doimiy ravishda umumlashtirish tushunchalarning paydo bo`lishiga sabab bo`lgan. tushunchalar voqelikning inson aks etishi asosida shakllanadi. inson atrofidagi narsa va hodisalarni o`rganish jarayonida uning muhim, umumiy tomonlarini ajratib, umumlashtirib boradi, natij...

This file contains 39 pages in DOCX format (129.9 KB). To download "tafakkur shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur shakllari DOCX 39 pages Free download Telegram