aromatik halqalar

DOCX 11 pages 605.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 605.6 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

aromatik halqa hosil qilish va xossalari ma’ruza rejasi: 1. aromatlik halqada tushuncha. 2. fizik va kimyoviy xossalari 3. muhim vakillari 4. ko’pyadroli aromatik birikmalar aromatlik halqalar haqida tushuncha. aromatik birikmalar deganda o’ta to’yinmagan bo’lishiga qaramasdan, birikish reaksiyalariga qiyinchilik bilan, almashinish reaksiyalariga osonlik bilan kirisha oladigan, tuzilishida benzol halqasi bo’lgan birikmalar tushuniladi. bundan tashqari aromatik birikmalar jumlasiga juda ko’p besh va olti a’zoli geterotsiklik birikmalar, ferrotsen, siklopropenil ioni va boshqalar mansubdir. aromatik birikmalar uchun juda ko’p reaksiyalarning oson borishi, oksidolvchilar ta’siriga chidamliligi, qo’shbog’ uzilishi hisobiga boradigan reaksiyalarning qiyin, vodorodni turli elektrofil agentlarga oson almashinishi kabi hususiyatlar xosdir. organik birimalar aromatik bo’lishlari uchun xyukkel qoidasi 4n+2 (n=0,1,2,3…) ni qoniqtirishi shart, ya’ni molekuladagi -elektronlar soni 2,6,10 va xokoza bo’lganda molekula aromatik bo’lishi mumkin. fizik xususiyatlari. aromatik uglevodorodlar asosan suyuqliklar bo’lib, kam holatlarda qattiq holda mavjud bo’ladilar. o’tkir xidga ega. qaynash harorati tegishli to’yingan uglevodorodlarnikiga qaraganda yuqori. masalan, benzol 80,10c da, geksan esa 68,80c …

2 / 11

0,8610 etilbenzol -95 136,1 0,8669 1,2,3-trimetilbenzol -25,4 176,1 0,944 propilbenzol -99,5 159,0 0,9618 1-metil-4-izopropilbenzol -67,2 177,2 0,8579 kimyoviy xossalari. aromatik uglevodorodlar birikish jarayonlariga qiyinchilik bilan, almashinish jarayonlariga oson kirishadilar, benzol halqasi oksidlovchilar ta’siriga o’ta chidamli. birikish reaksiyalari. aromatik uglevodorodlarga vodorod yuqori haroratda (3000c), bosim (200-300 atm) va ni, pt, yoki pd katalizatorlari ishtirokida birikib, tegishli sikloalkanlarni hosil qiladi: ultrabinafsha nur ta’sirida benzol 3 molekula xlor yoki bromni biriktirib olib, geksagalogen benzolni hosil qiladi. geksagalogen benzol qizdirilganda simmetrik trigalogenbenzolga aylanadi: to’yinmagan birikmalarga o’xshash benzol ham ozon bilan ozonidlarni hosil qiladi. hosil bo’lgan triozonidga suv bilan ta’sir etirilganda 3 molekula glioksalga parchalanadi: yuqoridagi uchta reaksiya benzolning to’yinmagan birikma ekanligini isbotlaydi. almashinish reaksiyalari. benzol va uning gamologlari galogenlash, nitrolash, sulfolash, alkillash, atsillash, kabi reaksiyalarga oson kirisha oladilar. bu reaksiyalar katalizatorlar ishtirokida elektorfil almashinish mexanizmi orqali uch bosqichda sodir bo’ladi. galogenlash. benzolga temir-(iii)-xlorid katalizatori ishtirokida xlor yoki brom bilan ta’sir etilganda benzoldagi vodorodlar ketma-ket …

3 / 11

oxirgi bosqichda -kompleksdan proton h+ ko’rinishida ajralib chiqadi va oxirgi mahsulot hosil bo’ladi: nitrolash. benzol va uning gomologlariga 50-600c da konsentrlangan nitrat va sulfat kislotalar aralashmasi bilan ta’sir etilganda aromatik nitrobirikmlar hosil bo’ladi: sulfolash reaksiyasi. aromatik uglevodorodlarga massa ulushi 65% dan yuqori bo’lgan sulfat kislota bilan ta’sir etilganda tegishli sulfokislotalar hosil bo’ladi: yuqoridagi uchta reaksiya aromatik uglevodorodlarning qolgan sinf birikmalaridan farqlaydi. oksidlanish reaksiyasi. benzol halqasi oksidlovchilar ta’siriga o’ta chidamli. oddiy sharoitda benzolga kaliypermanganat, vodorod peroksid, xrom aralashmasi kabi oksidlovchilar ta’sir etmaydi. benzol katalizator ishtirokida yuqori haroratda havo kislorodi bilan oksidlanganda malein angidiridini hosil qiladi: benzolning gomologlari oson oksidlanadilar. masalan, toluol kaliy permanganatning suvdagi eritmasi bilan qo’shib qizdirilganda benzoy kislota hosil qiladi: agar benzol halqasida normal tuzilishga ega bo’lgan uzun radikal bo’lsa, bunday moddani oksidlash natijasida oxirgi mahsulot sifatida faqat benzoy kislota hosil bo’ladi: benzol halqasida bir necha radikal bo’lsa, bunday moddalarni oksidlash natijasida tegishli ko’p asosli kislotalar hosil bo’ladi: agar …

4 / 11

da ishlatiladi. ksilollar. ksilollar asosan neft tarkibidan ajratib olinadi. ftal kislotalar va ular asosida lak-bo’yoqlar, sintetik tolalar (lavsan) olishda ishlatiladi. etilbenzol 136,10c da qaynaydigan suyuqlik. sanoatda benzolni suvli alyuminiy xlorid ishtirokida etilen bilan alkillab olinadi va asosan vinilbenzol (stirol) olish uchun ishlatiladi. yon zanjirda to’yinmagan radikal tutgan aromatik uglevodorodlar. yon zanjirda to’yinmagan radikal tutgan aromatik uglevodorodlarning eng oddiy vakili vinilbenzol (stirol)dir. stirol 1460c da qaynaydigan suyuqlik. sanoatda stirolni asosan quyidagi sxema bo’yicha olinadi: stirol uzoq saqlanganda yoki katalizatorlar ta’sirida qattiq shaffof massa (polistirol) hosil qilib polimerlanadi. n-ning miqdori 5000 gacha bo’ladi. stirolga turli molekulalar markovnikov qoidasiga muvofiq ravishda birikadi: fenil guruhi ta’sirida qo’shbog’ning nukleofil hususiyati ortadi. shuning uchun stirolga spirtlar va boshqa molekulalar alkenlarga qaraganda oson birikadi. stirol sanoatda asosan plastik massalar, kauchuk va boshqalar olishda ishlatiladi. n-divinilbenzol qimmatli monomer bo’lib, undan olinadigan to’rsimon polimerlar ion almashtiruvchi moddalar ishlab chiqarishda ishlatiladi. fenilatsetilen c6h5 – c ch, o’ziga xos hidga ega …

5 / 11

alari. naftalin 800c da suyuqlanadigan kristall modda, uchuvchan. kimyoviy xossalari. naftalin benzol kabi almashinish va birikish reaksiyalariga kirishadi. almashish reaksiyalari. naftalin almashish reaksiyalariga birikish reaksiyalariga qaraganda oson kirishadi. past haroratda (60-800c) -holatdagi, yuqori haroratda (160-1800c) esa -holatdagi vodorodlar almashinadi. 1. naftalinga galogenlar bilan ta’sir ettirilganda -galogennaftalin hosil bo’ladi. bunda 5% atrofida -izomer hosil bo’ladi: 2. naftalin 800c nitrolanganda -nitronaftalin, 1600c da -nitronaftalin hosil bo’ladi: 3. naftalinga sulfat kislota bilan ta’sir etilganda 800c da -naftalin sulfokislota, 1800c da esa –naftalin sulfokislota hosil bo’ladi. –naftalin sulfokislota 1600c da qizdirilganda sulfoguruh -holatdan -holatga ko’chadi (nigratsiyalanadi): naftalin sulfokislota muhim buyoqlar olish uchun qimmatli xom ashyo bo’lib xizmat qiladi. birikish reaksiyalari. naftalin benzolga qaraganda kam to’yinmagan birikmadir. uni benzoldan farqli vodorod bilan ajralib chiqish vaqtida gidrogenlash mumkin. naftalinga amil spirti va natriy bilan ta’sir ettirilganda, dastlab 1,4-digidronaftalin hosil bo’ladi, hosil bo’lgan 1,4-digidronaftalin juda oson 1,2-digidronaftalinga izomerlanadi: naftalinni katalizatorlar ishtirokida bosim ostida gidrogenlanganda tetralin va dekalin …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aromatik halqalar"

aromatik halqa hosil qilish va xossalari ma’ruza rejasi: 1. aromatlik halqada tushuncha. 2. fizik va kimyoviy xossalari 3. muhim vakillari 4. ko’pyadroli aromatik birikmalar aromatlik halqalar haqida tushuncha. aromatik birikmalar deganda o’ta to’yinmagan bo’lishiga qaramasdan, birikish reaksiyalariga qiyinchilik bilan, almashinish reaksiyalariga osonlik bilan kirisha oladigan, tuzilishida benzol halqasi bo’lgan birikmalar tushuniladi. bundan tashqari aromatik birikmalar jumlasiga juda ko’p besh va olti a’zoli geterotsiklik birikmalar, ferrotsen, siklopropenil ioni va boshqalar mansubdir. aromatik birikmalar uchun juda ko’p reaksiyalarning oson borishi, oksidolvchilar ta’siriga chidamliligi, qo’shbog’ uzilishi hisobiga boradigan reaksiyalarning qiyin, vodorodni turli elektrofil agentlarga ...

This file contains 11 pages in DOCX format (605.6 KB). To download "aromatik halqalar", click the Telegram button on the left.

Tags: aromatik halqalar DOCX 11 pages Free download Telegram