gnoseologiya

PPTX 26 pages 141.4 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 141.4 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

5 mavzu: bilish nazariyasi, yo'nalishlari va asosiy muammolari bilish nazariyasi (gnoseologiya) reja: bilishning mazmun va mohiyati. bilimning asosiy turlari va shakllari. bilishda sub'ekt va ob'ektning o'zaro aloqasi. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o'zaro aloqasi va farqi. haqiqat – bilish mezoni. haqiqatning asosiy shakllari va kontseptsiyalari. haqiqat, amaliyot va faoliyatning mutanosibligi. bilish metodologiyasi. metodlarning tasnifi. hozirgi zamon metodologiyasi. mavzuga oid tayanch iboralar: bilish nazariy bilish bilim haqiqat gnoseologiya ob'ektiv haqiqat epistemologiya mutloq haqiqat optimizim nisbiy haqiqat agnostitsizm konkret (real) haqiqat ratsionalizm abstrakt haqiqat skeptisizm muammo empirizm gipoteza gnostitsizm nazariya hissiy bilish paradigma mantiqiy bilish intuitsiya i. bilish nazariyasining predmeti va o'ziga xos hususiyatlari insonning o'zini qurshagan dunyoga bo'lgan munosabatlardan biri bilishdir. inson o'z hayoti davomida faqat tashqi dunyoni, ya'ni tabiat va jamiyatnigina bilib qolmasdan, balki o'zini, o'zining ruhiy-ma'naviy dunyosini ham bilib boradi. falsafa boshqa fanlardan farqli ravishda inson bilishining tabiati va mohiyatini nima tashkil qiladi, uning eng muhim …

2 / 26

a haqiqatga erishish mumkin. aristotel – yunon faylasufi (mil.av. 384-322 yillar) tabiat – bilish va his qilish manbai. sezgi – ayrim narsalarni his etadi, tafakkur narsalarning umumiy tomonlarini idrok etadi. abu nasr farobiy (873-950 yillar) inson barcha bilimlarni tashqi olamdan oladi, u idrok, sezgi, xotira va mantiqiy tafakkur orqali voqelikni biladi. frensis bekon – ingliz faylasufi (1561-1626 yy) olamni bilish mumkin. bilish sezgidan boshlanadi. bilish manbai – tajriba. olim bilishning induktiv metodini ishlab chiqqan. rene dekart – frantsuz faylasufi (1596-1650 yillar) bilishning birdan-bir manbai – tafakkur. olim bilishda ratsionalizm g'oyasini ilgari surgan david yum – ingliz faylasufi (1711-1776 yillar) inson real voqelikni bila olmaydi. u faqat o'z sezgilarini bila oladi. immanuel kant – nemis faylasufi, tabiatshunos olim (1724-1804 yillar) u inson bilishi mumkin bo'lgan hodisalar olamini “narsa biz uchun” deya nomlaydi. “narsa o'zida”ni inson bila olmaydi, deb hisoblaydi. gnoseologiya – sof falsafiy kategoriya bo'lib, yunoncha gnosis” – bilim, ilm va …

3 / 26

agi vazifalari ong orqali insonni idrok etish qobiliyatini shakllantirish ongning moddiy narsa va hodisalar dunyosi bilan o'zaro aloqalarini aniqlash inson ongini o'z muhokama va tadqiqot ob'ekti hamda predmetiga aylantirishdan iborat 10 gnoseologiyaning asosiy muammosi bizning barcha bilimlarimiz tajribada sinalganmi yoki yo'qmi? degan masalani echishda ikki hil yondashuv; ratsionalizm empirizm gnoseologiya insonda tug'ma g'oyalar, adolat, insoniylik, uyg'unlik g'oyalari va tajribadan olinishi mumkin bo'lmagan boshqa g'oyalar mavjudligidan kelib chiqadi inson, insoniyat shaxsiy yoki ijtimoiy tajribaga ega bo'lgunga qadar biron-bir g'oya mavjud bo'linishni inkor etadilar bilimlarimizning tajribada sinalganini, tajribaga asoslangan bilimlargina haqiqiy bilim ekanligini qayd etuvchi empirizm (lot. empirius – his, tajriba). vakillari f.bekon, lokk, gobbs, yum, feeyerbax 2. bilim va g'oyalar faqat inson aqliga, tafakkuriga xos bo'lib, aqlda tafakkur va mushohada yuritish jarayonidagina tug'ilishini ta'kidlaydigan ratsionalizm (lot. ratsionalius – aql, tafakkur) oqimi vakillari bir biridan farqli g'oyalarni ilgari surishgan. masalan: platon, avgustin, leybnits, volf va baumgarten singari faylasuf olimlarning g'oyalari ratsionalizm asosida …

4 / 26

tiklar - inson dunyoni bila olmaydi, bilishga qodir emas, degan g'oyani ilgari suradi. (agnostitsizm – yun. bilishni inkor qilish.) skeptiklar insonning dunyoni va o'zini bilishiga, bilimning haqiqiyligiga shubha bilan qaraydilar, inson dunyoni to'liq bila olmaydi, deyishib, insonning bilishini cheklaydi (skeptitsizm - yun: shubhalanaman) 14 bilish dunyoning ob'ekt va sub'ektga bo'linishini nazarda tutadi bilish qobiliyatiga ega bo'lgan individ mikroguruh, ijtimoiy guruh sinf, jamiyat hamdir bu sub'ektning bilish faoliyati qaratilgan narsa yoki hodisa. sub'ekt ob'ekt 15 bilish inson qo'lga kiritadigan axborotning eng oliy darajasi izchil va ijodiy faoliyatining ijtimoiy jarayoni itellektual manbaga tayanishni talab qiladi bilish jarayonini til yordamida amalga oshiriladi bu ob'ektiv, moddiy olamning inson ongida in'ikos, aks etish jarayonidir yangi, ilgari noma'lum bo'lgan narsani yaratishga yo'nalgandir 16 bilim shakllari ijtimoiy bilim o'yin vositasidagi bilim diniy bilim falsafiy bilim mifologik bilim ilmiy bilim kundalik bilim badiiy bilim shaxsiy bilim 17 bilishning asosiy darajalari va ularning o'zaro aloqadorligi hissiy darajadagi bilim mantiqiy …

5 / 26

lari. kuzatish – bilish ob'ektining muhim xossalari va munosabatlarini aniqlash maqsadida ataylab amalga oshiriladigan izchil idrok etishdir. eksperiment – bu shunday tadqiqot metodiki, uning yordamida ob'ekt yo sun'iy tarzda yaratiladi, yo tadqiqot maqsadlariga mos keladigan ma'lum shart-sharoitlarda o'rganiladi dalil – bilimining tasdiqlangan boyligiga aylangan moddiy yoki ma'naviy dunyo hodisasi, biron-bir hodisa, xossa yoki munosabatni qayd etish 20 mantiqiy bilim va uning asosiy shakllari tafakkur - (arab. fikrlash, aqliy bilish) predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlarini aniqlaydigan va qonuniy bog'lanishlarini aks ettiradigan bilishning ratsional bosqichi. tushuncha – narsalar va hodisalarning umumiy, muhim belgilarini aks etiruvchi tafakkur shaklidir mulohaza – predmetga ma'lum bir belgining (xossaning, munosabatning) xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shaklidir. xulosa – bir va undan ortiq chin mulohazalardan ma'lum bir qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarishdan iborat bo'lgan tafakkur shakli 20 21 gipoteza – yangi dalillarning mohiyatini tushuntiruvchi qonun mavjudligi haqidagi asosli taxmindir. nazariya – hodisalarning muayyan turkumi, bu …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gnoseologiya"

5 mavzu: bilish nazariyasi, yo'nalishlari va asosiy muammolari bilish nazariyasi (gnoseologiya) reja: bilishning mazmun va mohiyati. bilimning asosiy turlari va shakllari. bilishda sub'ekt va ob'ektning o'zaro aloqasi. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o'zaro aloqasi va farqi. haqiqat – bilish mezoni. haqiqatning asosiy shakllari va kontseptsiyalari. haqiqat, amaliyot va faoliyatning mutanosibligi. bilish metodologiyasi. metodlarning tasnifi. hozirgi zamon metodologiyasi. mavzuga oid tayanch iboralar: bilish nazariy bilish bilim haqiqat gnoseologiya ob'ektiv haqiqat epistemologiya mutloq haqiqat optimizim nisbiy haqiqat agnostitsizm konkret (real) haqiqat ratsionalizm abstrakt haqiqat skeptisizm muammo empirizm gipoteza gnostitsizm nazariya hissiy bilish ...

This file contains 26 pages in PPTX format (141.4 KB). To download "gnoseologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: gnoseologiya PPTX 26 pages Free download Telegram