gnoseologiya (epistemologiya)

PPTX 28 pages 1.2 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

falsafa kategoriyalari. 5– mavzu. gnoseologiya – bilish nazariyasi. bilish darajalari va metodlari. reja: 5.1.gnoseologiya (epistemologiya)ning mazmuni va mohiyati. bilishning asosiy turlari va shakllari. 5.2.hissiy va aqliy bilish darajalari.sensualizm va ratsionalizm. 5.3. bilishda haqiqat va amaliyot uyg'unligi. haqiqatning asosiy shakllari. relyativizm va dogmatizm. 5.4.falsafada metod va metodologiya, metodika tushunchalari. metodlarning tasnifi. falsafa metodlari. ma'ruzachi: b.primov tayanch tushunchalar: bilish, gnoseologiya, bilishning ob'ekti, sub'ekti, predmeti, gnostiklar, agnostiklar, skeptiklar, xissiy bilish, sezgi, idrok, tasavvur, ratsional bilish, tushuncha, xukm, xulosa, intuitsiya, g'oyibona bilish, qalban bilish, kundalik bilish, nazariy bilish, muammo, gipoteza, nazariya, ilmiy bashorat, ilmiy metodlar, haqiqat, mutloq (absolyut) haqiqat, nisbiy haqiqat falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug'ullanuvchi sohasi — gnoseologiya deb ataladi. gnozis- bilish, logos – ta'limot. gnoseologiya asosan, bilishning falsafiy muammolarini hal etish bilan shug'ullanadi. bilish nima? bilish insonning tabiat, jamiyat va o'zi to'g'risida bilimlar hosil qilishga qaratilgan aqliy, ma'naviy faoliyat turidir. inson o'zini qurshab turgan atrof-muhit to'g'risida bilim va tasavvurga ega …

2 / 28

fiy yo'nalishlar bu sohaga oid o'z qarashlarining ma'lum tizimini ishlab chiqqanlar. natijada, falsafada inson bilishining tabiati va mohiyati haqida turli xil ta'limotlar, turli xil qarashlar va nazariyalar kelib chiqdi. bilish haqidagi ta'limotlar: gnostitsizm (gr. gnosis - bilish)vakillari dunyoni bilish mumkinligini e'tirof etishadi. agnostitsizm (. agnosis bilishga qarshi) vakillari inson dunyoni bila olmaydi bilishga qodir emas, degan g'oyani ilgari suradi. masalan, ingliz agnostik faylasufi d.yum ta'limotiga ko'ra, bizning bilishlarimizning manbai ob'ektiv borliq emas,balki sub'ektiv sezgi va idroklarimizdir, biz o'z sezgi va idroklarimiz chegarasidan tashqarida nima borligini bila olmaymiz, deyiladi. skeptitsizm (grekcha skeptikos - shubha) skeptiklar insonning dunyoni va o'zini bilishiga shubha bilan qaraydilar, inson dunyoni to'liq bila olmaydi, deb inson bilishini cheklaydi. ular inson bilishining nisbiyligi, uning turli sharoitlar va vaziyatlar bilan bog'liq ekanligini aytib hamma e'tirof qiluvchi, isbot talab qilmaydigan inson bilimlarining bo'lishi mumkinligiga shubhalanadilar. bilish haqidagi ta'limotlar: empirizm grekcha (empeiria – tajriba) hissiy tajribani bilishning birdan bir manbai deb …

3 / 28

inson aqli faol, u bilishning asosiy qurolidir. xvii-xviii asr evropa faylasuflari ham insonning dunyoni va o'zini bilishi haqida qimmatli fikrlarni bildirishadi. ingliz faylasufibekon fikricha: inson bilishi sezgilardan boshlanadi, bilishning manbai tajribadir, sezgilar orqali olingan dalillarni inson tafakkuri yordamida qayta ishlab chiqadi. frantsuz faylasufi dekart esa insonning dunyoni va o'zini bilishi masalasi haqida to'xtalib, birdan bir to'g'ri bilish – tafakkurdir deydi. bilishning ikki shakli: kundalik (empirik) bilish kundalik bilish kundalik hayotiy tajribalar orqali hosil bo'ladi. bunday bilimlarni sistemalashtirish va umumlashgan holda keyingi avlodlarga berish ancha mushkuldir. hozirgi zamon g'arb sotsiologiyasida xalqlarning kundalik bilim hosil qilish usullarini o'rganuvchi maxsus soha — etnometodologiya fani vujudga keldi. nazariy (ilmiy) bilish nazariy bilish maxsus o'qish, o'rganish, orqali hosil bo'ladi. nazariy bilimlarni olimlar va nazariyotchilar yaratadi. gnoseologiya asosan nazariy bilish va uning rivojlanish xususiyatlarini o'rganish bilan shug'ullanadi. bilishning ob'ekti, subekti, predmeti mavjud bilish ob'ekti. insonning bilimlar hosil qilish uchun ilmiy faoliyati qaratilgan narsa, hodisa va jarayon, …

4 / 28

faoliyat tabiat va jamiyat mohiyatini bilishgagina emas, balki insonning o'ziga ham qaratilishi mumkin. inson va butun insoniyat ayni bir vaqtda ham bilish ob'ekti, ham bilish sub'ekti sifatida namoyon bo'ladi. bilishning maqsadi. bilishning maqsadi ilmiy bilimlar hosil qilishdangina iborat emas, balki bilish jarayonida hosil qilingan bilimlar vositasida insonning barkamolligiga intilish, tabiat va jamiyatni insoniylashtirish, tabiiy va ijtimoiy garmoniyaga erishishdir bilish darajalari: xissiy bilish aqliy bilish intuitiv bilish bilishning quyi darajasi barcha tirik mavjudotlarga xos bo'lib, hissiy bilish deyiladi. hissiy bilish sezgilar vositasida bilishdir. bilishining yuqori bosqichi faqat insonlargagina xos bo'lib, aqliy bilish deyiladi. bunda inson o'z tafakkuri vositasida narsa va hodisalarning ichki mohiyatini bilib oladi. bilishning oliy darajasi intuitiv bilish, qalban bilish, g'oyibona bilishdir. intuitiv bilish hissiy va aqliy bilishga tayanadi. sezgi idrok tasavvur xissiy bilish shakllari sezgilar bu – shunday kanallarki, ularning vositasida odam qurshab turgan olam bilan bog'lanadi, olam haqida bevosita axborot olib turadi. sezgilar abstrakt tafakkur amalga oshishining …

5 / 28

ncha ostiga qo'yishdir. masalan: olma - meva, fil - hayvon, erkin - odam, terak - daraxt va hakozo. hukm-narsa va hodisalarning tub mohiyatini ifodalovchi eng muhim belgi va xususiyatlar mavjudligini yo tasdiqlaydi yoki inkor etadi. masalan, «inson aqlli mavjudotdir», degan hukmda insonga xos eng asosiy belgi - aqlning mavjudligi tasdiqlanayapti. biroq inson shunday murakkab mavjudotdirki, uning mohiyati faqat aqlli mavjudot ekanligi bilan cheklanmaydi. xulosa — aqliy bilishning muhim vositalaridan biri, yangi bilimlar hosil qilish usulidir. xulosa chiqarish induktiv va deduktiv bo'lishi, ya'ni ayrim olingan narsalarni bilishdan umumiy xulosalar chiqarishga yoki umumiylikdan alohidalikka borish orqali bo'lishi ham mumkin. intuitiv bilish . intuitsiya - bu bilish ob'ektining muayyan sharoitda boshqacha yo'l bilan asoslab berish mumkin bo'lmagan xossalarini bevosita, g'ayrimantiqiy tarzda haqiqat deb bilishdir, bir yangi tasavvur yoki yangi fikrning birdaniga, kutilmaganda tug'ilishidir intuitsiya sezgi va aql harakatiga qarshi turmaydi, balki bilishning xissiy va ratsional jihatlari bilan birgalikda chiqib ularni to'ldiradi. g'oyibona bilish …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gnoseologiya (epistemologiya)"

falsafa kategoriyalari. 5– mavzu. gnoseologiya – bilish nazariyasi. bilish darajalari va metodlari. reja: 5.1.gnoseologiya (epistemologiya)ning mazmuni va mohiyati. bilishning asosiy turlari va shakllari. 5.2.hissiy va aqliy bilish darajalari.sensualizm va ratsionalizm. 5.3. bilishda haqiqat va amaliyot uyg'unligi. haqiqatning asosiy shakllari. relyativizm va dogmatizm. 5.4.falsafada metod va metodologiya, metodika tushunchalari. metodlarning tasnifi. falsafa metodlari. ma'ruzachi: b.primov tayanch tushunchalar: bilish, gnoseologiya, bilishning ob'ekti, sub'ekti, predmeti, gnostiklar, agnostiklar, skeptiklar, xissiy bilish, sezgi, idrok, tasavvur, ratsional bilish, tushuncha, xukm, xulosa, intuitsiya, g'oyibona bilish, qalban bilish, kundalik bilish, nazariy bilish, muammo, gipoteza, nazar...

This file contains 28 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "gnoseologiya (epistemologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: gnoseologiya (epistemologiya) PPTX 28 pages Free download Telegram