bilish falsafasi (gnoseologiya)

PPTX 47 pages 1.1 MB Free download

47 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 47

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 47

гносеология – билиш фалсафаси andijon iqtisodiyot va qurilish instituti “o‘zbek tili va ijtimoiy fanlar” kafedrasi 6-mavzu: bilish falsafasi (gnoseologiya) ma'ruzachi: e.k.abdulxayev reja: 2 bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xosligi. bilish bosqqichlari: а) hissiy bilish va uning shakllari. в) aqliy bilish (tafakkur) va uning shakllari. 3. falsafada haqiqat muammosi. 4. bilish metodologiyasi: asosiy tushunchalar. metod, metodologiya tushunchalari. 5. falsafa metodlari 6. umumiy mantiqiy metodlarning o‘ziga xos xususiyatlari 7. axborot va axborotlashuvining falsafiy asoslari «bilish naazariyasi (gnoseologiya) – falsafa bo‘limi bo‘lib, u bilish qonuniyatlari, bilimning ob’ektiv reallikga munosabatini o‘rganadi. 3 «gnoseologiya» - sof falsafiy kategoriya. uning nomi yunoncha gnosis – bilim, ilm va logos – ta’limot, fan so‘zlaridan kelib chiqqan. so‘zma-so‘z ma’nosi - «bilish haqidagi ta’limot (fan)», «ong haqidagi ta’limot (fan)». falsafiy adabiyotlarda, shu jumladan falsafiy qomuslar va lug‘atlarda «gnoseologiya» atamasi «bilish nazariyasi» deb tarjima qilingan. shu bilan bir qatorda, ayni shu mazmunni ifodalash uchun falsafiy adabiyotlarda «epistemologiya» so‘zi ham qo‘llaniladi. 4 …

2 / 47

insoniylik mavjud emasligini, bizni qurshagan dunyoda uyg‘unlik ustidan xaos hukm surishini ko‘rsatadi. bunda ayrim ashaddiy ratsionalistlar (masalan, platon, avgustin va ularning hamfikrlari) ko‘rsatib o‘tganidek g‘oyalar inson aqliga xos tug‘ma g‘oyalar bo‘lib, ularni inson faqat o‘z aqlidan olishini qayd etadilar; boshqa, mo‘tadil ratsionalistlar (masalan, leybnis, volf, baumgarten) esa, g‘oyalar aqlga bog‘liq bo‘lmagan holda mavjud bo‘lsa-da, biroq ular faqat aqlda tafakkur va falsafiy mushohada yuritish jarayonida tug‘ilishini ta’kidlaydilar. empirizm 8 empiristlar (f. bekon, j. lokk, t. gobbs, d. yum, l. feyerbax), aksincha, inson, insoniyat shaxsiy yoki ijtimoiy tajribaga ega bo‘lgunga qadar biron-bir g‘oya mavjud bo‘lishini inkor etadilar. ular barcha g‘oyalar inson ongi zamirida yo shaxsiy tajriba, yo boshqalar tajribasi, butun insoniyat tajribasini umumlashtirish orqali tug‘ilishini qayd etadilar va bu tezisni isbotlashga harakat qiladilar. ularning fikriga ko‘ra, tajriba inson ongida uning sezgilari va o‘zini qurshagan dunyoni idrok etishi orqali aks etadi. falsafada idrok etishni persepsiya (lotincha «perception» - idrok etish) deb atash odat …

3 / 47

qiyin, balki hatto mumkin ham emas. birinchidan, bu tushuncha umumiy tushuncha hisoblanadi ikkinchidan, bilimning juda ko‘p turlari mavjud va ularning hammasini yonma-yon qo‘yib bo‘lmaydi. odatda, biz nimanidir bilishimiz haqida gapirganimizda, o‘zimiz bu «nimadir» haqida ancha to‘g‘ri tasavvurga egamiz, deb hisoblaymiz. bizning tasavvurimiz xom xayol yoki faqat o‘z shaxsiy fikrimiz emasligiga ham ishonchimiz komil bo‘ladi. nihoyat, biz bu ishonchni mustahkamlovchi qandaydir dalillar keltirishimiz mumkin. shunday qilib, o‘z shaxsiy hayotimizda biz amaldagi holatga mos keladigan va ma’lum asoslarga ega bo‘lgan ishonch, e’tiqodni bilim deb hisoblaymiz. 12 13 haqiqiylik (muvofiqlik) sharti – «agar p haqiqiy bo‘lsa, u holda s p ni biladi». ishonchlilik (e’tiqod, maqbullik) sharti – «agar s p ni bilsa, u holda s p ga ishonadi (uning mavjudligiga e’tiqodi komil bo‘ladi). asoslilik sharti «s p ni biladi, basharti u o‘zining p ga bo‘lgan ishonchini asoslab bera olsa». «s sub’ekt qandaydir p predmetni biladi» degan standart gnoseolgik talqin quyidagi uch shartni o‘z …

4 / 47

anglash sifatida amal qiladi, tafakkur (individ doirasida) nimaga qaratilgan bo‘lsa, shu ob’ekt bo‘ladi. 15 ob’ekt – bu sub’ektning bilish faoliyati qaratilgan narsa yoki hodisa. asbob ham (o‘rganilayotgan va ta’mirlanayotganida), boshqa individ ham, individ bilan bog‘liq narsa va hodisalar ham ob’ekt bo‘lishi mumkin. «ob’ekt» tushunchasini ob’ektiv borliq bilan aralashtirmaslik kerak. masalan, hayvonlarning hujayralaridagi xromosomalar ular sitologiya va genetikada o‘rganish «ob’ekti»ga aylanishidan oldi ham ob’ektiv mavjud bo‘lgan, biroq kashf etilganidan keyingina o‘rganish «ob’ektlari»ga aylangan. bu tushunchalar nafaqat bilish faoliyati, balki amaliy baholash faoliyati bilan ham bog‘liq. bilish faoliyatida sub’ekt ob’ektsiz, ob’ekt esa – sub’ektsiz mavjud bo‘lmaydi. 16 17 bilim shakllari ijtimoiy bilim o‘yin vositasidagi bilim diniy bilim falsafiy bilim mifologik bilim ilmiy bilim kundalik bilim badiiy bilim shaxsiy bilim insonning o‘zini qurshagan dunyoda mo‘ljal olish funksiyasini bilim bajaradi. bilim – inson ong yordamida oladigan dunyo haqidagi ma’lumotlarning eng oliy darajasidir. bilish – inson qo‘lga kiritadigan axborotning eng oliy darajasi. bilish inson izchil …

5 / 47

irlashtiradi, ularning bir-biriga o‘tishini ta’minlaydi. tasavvurlar – bu bir paytlar insonning sezgi a’zolariga ta’sir ko‘rsatgan va keyinchalik miyada saqlanib qolgan aloqalar bo‘yicha gavdalanadigan narsalarning obrazlaridir. xayol insonning muhim xossasi. xayol kuchi tajribada (ongda) mavjud obrazlarni nafaqat qayta chaqiradi, balki ularni bir-biri bilan bog‘laydi va shu tariqa ularni umumiy tasavvurlar darajasiga ko‘taradi. 19 empirik bilim va uning shakllari. empirik bilim mavjud narsaning bevosita emas, balki bilvosita in’ikosi. empirik bilimlar nazariy bilim negizini tashkil etuvchi ilmiy dalillar majmuidir.empirik bilim kuzatish va eksperiment, tavsiflash, taqqoslash, o‘lchash va dalillar kabi metodlar yordamida shakllanadi. kuzatish – bilish ob’ektining muhim xossalari va munosabatlarini aniqlash maqsadida ataylab amalga oshiriladigan izchil idrok etishdir. eksperiment – bu shunday tadqiqot metodiki, uning yordamida ob’ekt yo sun’iy tarzda yaratiladi, yo tadqiqot maqsadlariga mos keladigan ma’lum shart-sharoitlarda o‘rganiladi. asbob – bu insonning sezgi a’zolari bilishi mumkin bo‘lmagan hodisalar va xossalar haqida axborot olish uchun mo‘ljallangan, kerakli xossalarga ega bo‘lgan moslama yoki moslamalar …

Want to read more?

Download all 47 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish falsafasi (gnoseologiya)"

гносеология – билиш фалсафаси andijon iqtisodiyot va qurilish instituti “o‘zbek tili va ijtimoiy fanlar” kafedrasi 6-mavzu: bilish falsafasi (gnoseologiya) ma'ruzachi: e.k.abdulxayev reja: 2 bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xosligi. bilish bosqqichlari: а) hissiy bilish va uning shakllari. в) aqliy bilish (tafakkur) va uning shakllari. 3. falsafada haqiqat muammosi. 4. bilish metodologiyasi: asosiy tushunchalar. metod, metodologiya tushunchalari. 5. falsafa metodlari 6. umumiy mantiqiy metodlarning o‘ziga xos xususiyatlari 7. axborot va axborotlashuvining falsafiy asoslari «bilish naazariyasi (gnoseologiya) – falsafa bo‘limi bo‘lib, u bilish qonuniyatlari, bilimning ob’ektiv reallikga munosabatini o‘rganadi. 3 «gnoseologiya» - sof falsafiy kategoriya. uning nomi yunoncha gnosis – b...

This file contains 47 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "bilish falsafasi (gnoseologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish falsafasi (gnoseologiya) PPTX 47 pages Free download Telegram