пул ва пул муомаласи ҳақида шарқ таълимоти.

DOC 91,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1407726141_57968.doc пул ва пул муомаласи ҳақида шарқ таълимоти. режа: 1. пул ҳақида тушунча. беруний пул ҳақида. 2. ибн халдуннинг пул ва пул назарияси ҳақидаги таълимоти. 3. ибн халдун пулнинг функциялари ҳақида. 4. шарқда пул муомаласини ташкил этиш масалалари. 5. мирзо улуғбекнинг пул реформалари. 1. пул ҳақида тушунча. беруний пул ҳақида. бозорни меъёрдагидек ривожланишининг асосий шартларидан бири муомалада тўлақонли пулларнинг бўлишидир. пул - қимматбаҳо металлар - истеъмол қиймати билан эквивалент қиймат чатишиб кетган алоҳида товар кўринишидаги умумий эквивалентнинг тугалланган шаклидир. пул ҳақидаги таълимотнинг ривожланишига йирик қомусий олим абу райҳон беруний (973-1048) катта ҳисса қўшган. у марказий осиёда биринчи бўлиб пулнинг келиб чиқиши ва аҳамиятини ўрганган. «пулнинг келиб чиқиши озиқ-овқат маҳсулотлари кўпайиши ва уларга ҳамда ишлаб чиқарувчиларнинг бир-бирлари меҳнатига бир вақтда пайдо бўлмаслиги билан боғлиқдир. бу ўз навбатида улар ўртасида алмашувни келтириб чиқаради. аммо алмашув баҳолар ва эквивалетликни аниқлаш учун умумий ўлчам белгилашни тақозо этади. олтин ана шундай ўлчам бўлди, чунки у …

пулда кумушни кўпайтир, пулда олтин ва кумуш софлигини ошир ва уни кузатиб тур»-деб ёзган. бу билан у хонни муомалада тўлақонли пуллар бўлишини таъминлашга, мамлакатда пул муомаласини тўғри ташкил этишга чақирган. берунийдан фарқли ўлароқ, юсуф хос хожиб пулнинг қуйидаги функцияларини белгилаб берган: · қиймат ўлчови; · муомала воситаси; · жамғариш воситаси. унинг фикрича, давлатнинг қудрати фақат қўшин сони билан эмас, балки хазина имкониятлари билан белгиланади. 2. ибн халдуннинг пул ва пул назарияси ҳақидаги таълимоти. пул ҳақидаги таълимотни ривожланишига ибн халдун салмоқли ҳисса қўшган. у фақат пулнинг моҳияти, функцияларини эмас, балки пул муомаласига доир масалаларни ҳам чуқур ўрганган. юқорида биз шарқ мутафаккирларининг одам ўзини яшаш воситалари билан таъминлаш учун меҳнат қилиши лозим деган ақидаларни келтирган эдик. ибн халдун ана шу меҳнат маҳсулини вазифасига кўра икки қисмга бўлади: «меҳнат даромадлари, агар уларнинг ҳажми яшаш учун зарур ҳаражатлардан ортиқ бўлмаса, инсон учун яшаш воситасидир. агар бу ҳажмдан ортиқ бўлса, унда бойликдир»48 ибн халдун майда …

чун ана шу иккита металл эмас бошқа нимадир олинса, бу бозорларда баҳоларнинг ўзгариши таъсир қилмайдиган олтин ва кумуш сотиб олиш имкониятига эга бўлиш учун қилинади. уларнинг моҳияти даромадлар, жамғармалар, хазиналар асоси бўлишдир».51 3.ибн халдун пулнинг функциялари ҳақида. кўриниб турибдики, ибн халдун олтин ва кумушнинг пул функцияларини бажариш учун зарур бўлган алоҳида ҳусусиятларини таъкидлаб, уларнинг вазифасини қуйидагича белгилайди: 1.даромадлар асоси. алмашувга мўлжаллаб ишлаб чиқарилган яшаш воситаларининг пулдаги ифодаси. 2.қиймат ўлчови. модомики ибн халдун даромадларни асоси яшаш воситаларида гавдаланган меҳнатдир-деб ҳисоблаган экан, демак у пулни қиймат ўлчови деб билган. 3.жамғарма асоси. жамғармалар доимий ортиқча даромадга эга бўлганларидагина ҳосил бўлади. улар одатда бирон-бир мақсадга қаратилди. даромадлар каби жамғармалар ҳам фақат ўзини яшаш воситалари билан таъминланганларидагина ҳосил бўлар экан, демак улар мулк ёки ишлаб чиқаришда фойдаланишга мўлжалланган бошқа бойлик вазифасини ўтайди. шундай қилиб, ибн халдун капиталнинг дастлабки жамғарилиши тушунчасига яқинлашган ва пулнинг вазифаларидан бирини ана шу тушунча билан боғлаган. 4.хазина асоси. хазина-бу нодир қимматбаҳо …

йликка эга бўлганларида ҳам уларнинг пуллари ва меҳнати миқдорига боғлиқ бўлади. савдогарларнинг кўпчилик қисми шундай аҳволдадир. шунинг учун биз таъсирга эга бўлган кишилар улар ичида бошқалардан кўра мустақилроқ эканини кўрамиз.»52 бу фикрларни мағзини чақиб ибн халдун бир неча асрлар аввал юқори мартабали айрим шахсларнинг имтиёзларини башорат қилганлигини кўрамиз. масалан, социалистик жамиятда мансабдорлар меҳнаткашлар қўли билан яратилган, аммо ўзлари эриша олмайдиган ижтимоий неъматлардан бепул ёки арзимаган хақ тўлаб фойдаланганлар. ибн халдун обрўни унга эга бўлган шахснинг бойиш манбаларидан бири деб ҳисоблаган. «бу даромадлар ёки пуллар ёрдамида улар мансабга интиладилар ва уларни мансабнинг таъсири билан оладиган нарсаларни эвазига тўлайдилар шундай қилиб бу даромадлар улар оладиган нарсанинг қийматига қўшилади; уларнинг қиймати мулк ва бойликдан иборат бўлади, ва у қисқа вақт ичида юксак фаровонликка эришади»53 у пулларни фақат турғун ҳолатини эмас, балки ҳаракатини, яъни пулнинг жамиятини турли қатламлари хукумдор ва аҳоли ўртасидаги айланишини ҳам ўрганган. «ҳукмдор аҳолига мулк ва пул улашганда улар пулларни сарфлайдилар …

ўртасидаги иқтисодий алоқаларнинг бирлигини очиб берди. 4. шарқда пул муомаласини ташкил этиш масалалари. шарқда, хусусан араб дунёсида пул муомаласини ташкил этиш масалалари билан ислом пайдо бўлишидан анча аввал шуғулланишган. ўша замонлардаёқ йирик битимларда чек ва векселлар ишлатилган контрагент ёки иш юритувчига иш юзасидан мактублар ёзиб шу мактубни кўрсатган шахсга маълум суммада пул бериш топширилган. бунда муаллифнинг мактуби вексель ўрнига ўтган, ўзининг мол-мулки ва обрўси билан танилган муаллиф эса кафил ҳисобланган. араб ҳалифалиги ташкил топиб, ислом шарққа ёйилгач мусулмон қонунларини тан олиш мамлакатлар ўртасида савдо алоқаларини гуркираб ривожланишига олиб келди. йирик битимларда нақд пулсиз ҳисоблашиш зарурати эса қонунчиликни янада ривожланишини тақозо қилди. масалан, 11 асрда мисрда савдо банк операциялари оммавий тус олганлиги ҳақида маълумотлар бор. «фустат* синагогидаги ҳужжат хонада 10 аср охири 12 асрга доир кўплаб молиявий ҳужжатлар топилган»57 бошқа шаҳарлар ёки мамлакатларда яшовчи қариндошлар ёки контрагентларга йирик пулларни ўтказиш каби операциялар одатда векселларга тенглаштирилган мактублар орқали амалга оширилган. векселлар ва …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "пул ва пул муомаласи ҳақида шарқ таълимоти."

1407726141_57968.doc пул ва пул муомаласи ҳақида шарқ таълимоти. режа: 1. пул ҳақида тушунча. беруний пул ҳақида. 2. ибн халдуннинг пул ва пул назарияси ҳақидаги таълимоти. 3. ибн халдун пулнинг функциялари ҳақида. 4. шарқда пул муомаласини ташкил этиш масалалари. 5. мирзо улуғбекнинг пул реформалари. 1. пул ҳақида тушунча. беруний пул ҳақида. бозорни меъёрдагидек ривожланишининг асосий шартларидан бири муомалада тўлақонли пулларнинг бўлишидир. пул - қимматбаҳо металлар - истеъмол қиймати билан эквивалент қиймат чатишиб кетган алоҳида товар кўринишидаги умумий эквивалентнинг тугалланган шаклидир. пул ҳақидаги таълимотнинг ривожланишига йирик қомусий олим абу райҳон беруний (973-1048) катта ҳисса қўшган. у марказий осиёда биринчи бўлиб пулнинг келиб чиқиши ва аҳамиятини ўрганган. «пулнинг к...

Формат DOC, 91,5 КБ. Чтобы скачать "пул ва пул муомаласи ҳақида шарқ таълимоти.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: пул ва пул муомаласи ҳақида шар… DOC Бесплатная загрузка Telegram