guk qonuni

DOCX 6 pages 188.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 188.0 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3 – ma’ruza. mavzu: deformatsiya. kinematik munosabatlar; kuchlanish va deformatsiya orasidagi bog’lanishlar (guk qonuni); reja: 1.deformatsiya to’grisida tushunch, kinimatik munosabatlar 2. to‘g‘ri brusning markaziy cho‘zilish va siqilishda bo‘ylama deformatsiya 3. guk qonuni 4. brusning ko’ndalang deformatsiyasi tayanch iboralar: markaziy cho‘zilishi va siqilish, yuk ko‘tarish troslari, trubalari, teleminoralarning xususiy og‘irligi, ichki kuch faktorlari nolga teng, bo‘ylama kuch, normal kuchlanishlarning teng ta’sir etuvchisi, kesish usuli, kesimdan tashqariga, kesimga qaratib, kuchni musbat, siquvchi kuch manfiy, o‘qga proeksiyalarining algebrik yig‘indisi, bo‘ylama kuch epyuralarini qurish, sanoq chiziq, o‘qiga perpendikulyar shtrix chiziqlar, normal kuchlanish, bo‘ylama kuch bir qiymatiga kesim bo‘yicha kuchlanishning cheksiz ko‘p tarqalish qonuni, masala statik aniqmas, sterjenning yon sirtiga o‘qiga parallel va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar o‘tkazib to‘r, ichki bo‘ylama elementlari ham bir xil uzunlikka uzayadi, d.bernulli, tekis kesim gipotezasi, cho‘zuvchi kuch, uzunligi, ko‘ndalang kesim o‘lchamlari, absolyut bo‘ylama cho‘zilish, absolyut bo‘ylama qisqarish, nisbiy bo‘ylama deformatsiya, nisbiy bo‘ylama deformatsiya birlik, cho‘zuvchi kuch ma’lum bir chegaraga etguncha, …

2 / 6

mining shakli va o'lchamlarining o'zgarishiga deformatsiya deb ataladi. deformatsiyalar chiziqli va burchak ko'rinishida bo'lishi mumkin ( 3.1 - chizm a . ) chiziqli deformatsiya jism o'lchamlarining o'zgarishini xarakterlaydi. u absolyut chiziqli va nisbiy bo'ladi. bu ikki deformatsiyaning nisbiy deformatsiyasidan foydalanish maqsadga muvofiq, chunki u jism o'lchamlariga bog'liq emas. burchak deformatsiya jism shaklining o'zgarishi bilan xarakterlanadi va odatda siljish burchak deb ataladi. siljish burchak - bu dastlabki to'g'ri burchakning o'zgarishidir to'la deformatsiya chiziqli va burchak deformatsiyalarning yig'indisiga teng deformatsiya elastik va plastik (qoldiq) deformatsiyalarga bo'linadi. konstruktsiya ta'sir etayotgan kuchlardan hosil bo'lgan deformatsiya konstruktsiya kuchdan to'liq ozod qilinganda to'liq yo'qolsa, bunday deformatsiya elastik deformatsiya deb ataladi. plastik deformatsiya deb - konstruktsiya kuchdan to'liq ozod qilinganda qolgan deformatsiyaga ataladi to'la deformatsiya elastik va plastik deformatsiyalarning yig'indisiga teng deformatsiya turlari jismga ta'sir etayotgan kuchlarning qo'yilish xarakteriga qarab deformatsiya bir nechta turlariga ajratadi, jism kesimida farq qiluvchi kuchlanish tarqalish qonuni bo'yicha. 1 cho‘zilishi (siqilish) deformatsiyasida-ko'ndalang …

3 / 6

ari esa qisqaradi (3.2-chizma). siqilishda teskarisi ro‘y beradi, ya’ni siqilishda sterjen uzunligi qisqaradi, ko‘ndalang kesim o‘lchamlari ortadi. sterjenning dastlabki uzunligi ga, deformatsiyadan keyingi uzunligi ga teng bo‘lsin. sterjen uzunligining ortishi absolyut bo‘ylama cho‘zilish, kamayishi esa absolyut bo‘ylama qisqarish deb ataladi va u bilan belgilanib metrda o‘lchanadi. absolyut bo‘ylama cho‘zilish quyidagi formula bilan ifodalanadi. (3.1) qaralayotgan sterjendan fikran uzunligi bo‘lgan cheksiz kichik element ajratib olamiz. kuch qo‘yilgandan keyin element absolyut bo‘ylama cho‘zilishga ega bo‘ladi. 3.2-chizma. sterjen uzunlik birligiga to‘g‘ri keluvchi absolyut bo‘ylama deformatsiya nisbiy bo‘ylama deformatsiya deb ataladi va bilan belgilanadi: markaziy cho‘zilishda barcha kesimlarda va ekanligini hisobga olib, sterjenning butun uzunligi bo’yicha kichik elementlarning cho’zilishlari yig‘indisi quyidagicha ifodalanadi: shunday qilib, markaziy cho‘zilishda nisbiy bo‘ylama deformatsiya quyidagi formula bilan ifodalanadi: (3.2) bu formuladan ko‘rinib turibdiki, nisbiy bo‘ylama deformatsiya birlik o‘lchovisiz son. 3.3. guk qonuni turli materiallardan yasalgan sterjen namunalari ustida cho‘zilish va siqilishga o‘tkazilgan tajribalar shuni ko‘rsatadiki, cho‘zuvchi kuch ma’lum bir …

4 / 6

kesimining cho‘zilish (siqilish)dagi bikirligi deb ataladi. (4.1) formulaning har ikkala tomonini sterjen uzunligi ga bo‘lsak quyidagi hosil bo‘ladi: yoki (3.4) bu (1.1) formulaga (2.1) ifoda qo‘yilsa guk qonunining boshqa ko‘rinishdagi matematik ifodasi hosil bo‘ladi: (3.5) guk qonuni fizik qonun bo‘lib, u normal kuchlanish nisbiy bo‘ylama deformatsiya ga to‘g‘ri proporsional bog‘lanishda ekanligini ifodalaydi. (3.5) formuladan quyidagini hosil qilish mumkin: (3.6) ya’ni elastiklik moduli normal kuchlanishning o‘ziga to‘g‘ri keluvchi nisbiy bo‘ylama deformatsiyaga nisbatini ifodalaydi. guk qonunini grafik ko‘rinishida ham tasvirlash mumkin (3.3-chizma). buning uchun ma’lum masshtabda gorizantal o‘q bo‘yicha nisbiy bo‘ylama deformatsiyani, vertikal o‘q bo‘yicha esa normal kuchlanishlarni qo‘yib quriladi. natijada og‘ma to‘g‘ri chiziq hosil bo‘ladi. og‘ma to‘g‘ri chiziq bilan o‘qi orasidagi burchakning tangensi elastiklik moduliga to‘g‘ri proporsional: (3.7) 3.4.brusning ko‘ndalang deformatsiyasi sterjen bo‘ylama deformatsiyalanganda, uning ko‘ndalang kesim o‘lchamlarining o‘zgarishi ro‘y beradi. cho‘zuvchi kuch ta’sir etsa, sterjen uzunligi ortadi ko‘ndalang kesim o‘lchamlari qisqaradi. siqilishda teskarisi ro‘y beradi, ya’ni uzunligi qisqaradi ko‘ndalang kesim …

5 / 6

kalaridan birini ifodalaydi, bu koeffitsient kattaligi birinchi bo‘lib matematik yo‘l bilan fransuz matematigi puasson tomonidan aniqlangan. bu koeffitsient nisbiy ko‘ndalang deformatsiyaning nisbiy bo‘ylama deformatsiyaga nisbatining absolyut qiymatiga teng bo‘lgan o‘zgarmas miqdordir. (3.11) ko‘ndalang deformatsiya koeffitsienti miqdori qanday chegarada o‘zgarishini aniqlaymiz. buning uchun 3.4-chizmadagi sterjenning dastlabki holatidan tomonlari uzunliklari 1 birlikka teng bo‘lgan elementar kubni fikran ajratib olamiz (3.4, a-chizma). sterjen cho‘zilganda qaralayotgan kub o‘lchamlari o‘zgaradi, ya’ni vertikal yo‘nalishdagi uzunligi nisbiy cho‘zilish miqdoriga ortadi, ko‘ndalang kesimning qolgan har bir o‘lchami nisbiy siqilish miqdoriga kamayadi. natijada kubning balandligi asos tomonlari teng bo‘lgan qiymatlarga erishadi (3.4, b-chizma). kubning dastlabki hajmi birlikka teng, deformatsiyadan keyin esa kubning hajmi ga teng bo‘ladi. bu ifodadagi hadlarni ko‘paytirib ikkinchi tartibli kichik hadlarni e’tiborga olmasak kub hajmining nisbiy o‘zgarish quyidagiga teng: .yoki (3.12) sterjen cho‘zilganda uning hajmi o‘zgarmasligini e’tiborga olib yuqoridagi tenglikdan: demak bundan ko‘rinadiki, puasson koeffitsienti nazariy jihatdan dan gacha o‘zgarardi. turli materiallar uchun puasson koeffitsienti va …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "guk qonuni"

3 – ma’ruza. mavzu: deformatsiya. kinematik munosabatlar; kuchlanish va deformatsiya orasidagi bog’lanishlar (guk qonuni); reja: 1.deformatsiya to’grisida tushunch, kinimatik munosabatlar 2. to‘g‘ri brusning markaziy cho‘zilish va siqilishda bo‘ylama deformatsiya 3. guk qonuni 4. brusning ko’ndalang deformatsiyasi tayanch iboralar: markaziy cho‘zilishi va siqilish, yuk ko‘tarish troslari, trubalari, teleminoralarning xususiy og‘irligi, ichki kuch faktorlari nolga teng, bo‘ylama kuch, normal kuchlanishlarning teng ta’sir etuvchisi, kesish usuli, kesimdan tashqariga, kesimga qaratib, kuchni musbat, siquvchi kuch manfiy, o‘qga proeksiyalarining algebrik yig‘indisi, bo‘ylama kuch epyuralarini qurish, sanoq chiziq, o‘qiga perpendikulyar shtrix chiziqlar, normal kuchlanish, bo‘ylama kuch bir qiy...

This file contains 6 pages in DOCX format (188.0 KB). To download "guk qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: guk qonuni DOCX 6 pages Free download Telegram