sociologiya

DOC 17 pages 103.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

sotsiologiya /lotincha ”societas” – jamiyat va yunoncha “logos” – tushuncha, ta'limot ma'nosini anglatib/ jamiyatning tarkibiga kiruvchi alohida institutlar, tizimlar, guruhlar va ularning o'zaro aloqadorligini o'rganuvchi fandir. demak, sotsiologiya umumiy ma'noda jamiyat to'g'risidagi fandir. sotsiologiya fan sifatida xix asrning 30-yillarida shakllanib, bu tushuncha fanga frantsuz faylasufi ogyust kont tomonidan kiritilgan. ma'lumki, o.kont falsafasi “pozitivizm” nomi bilan mashhur. u falsafani fan va metodologiya sifatida rad etadi. uningcha, “pozitiv” falsafaning asosiy maqsadi xususiy fanlar umumiy xulosalarini umumlashtirish vazifasidan iborat bo'lgan. bu printsipni sotsiologiyaga ham tadbiq qilgan. uning sotsiologiyasi empirik ma'lumotlarni to'plash va kuzatishdan iborat bo'lgan. empirik ma'lumotlarni falsafiy jihatdan umumlashtirish esa rad etilgan. ilmiy nazariyasiz va ilmiy metodologiyasiz jamiyat hayoti to'g'risidagi empirik ma'lumotlarni ilmiy jihatdan umumlashtirib bo'lmaydi. ular nari borganda, sub'ektiv xulosalardan iborat bo'lib qolaveradi. hozirgi kunda “sotsiologiya”, “sotsilog”, “sotsiologik savol-javob” “sotsiologik tadqiqot natijalari” degan iboralar kundalik hayotga kirib kelmoqda. ularni radio va televidenieda eshitishimiz, turli ro'znoma va oynomalarda o'qishimiz mumkin. sotsiologik tadqiqotlar …

2 / 17

ladi. lekin professional sotsiologni, professional yurist, vrach yoki iqtisodchi kabi kurslarda etishtirib chiqarish mumkin emas. unda sotsiologlarni ishlari yuzaki, ilmiy jihatdan past va obe'ktiv bo'lmay qoladi. ular u yoki bu baho, prognoz, programmalarni ishlab chiqish uchun noto'g'ri asos bo'lib, oxir-oqibat siyosiy yoki boshqa spekulyatsiyalarni keltirib chiqarishi mumkin. sotsiologiyaning predmetini aniqlashning murakkab tomoni, ijtimoiy hayotning sotsiologiya o'rganadigan qismini aniq ko'rsatib berish qiyinligidadir. ba'zan sotsiologiyani “jamiyat haqidagi fan” deb ataydilar. amerikalik sotsiolog neyl smelzer sotsiologiyani “jamiyat va ijtimoiy munosabatlarni ilmiy jihatdan o'rganuvchi” fan sifatida belgilaydi. ammo, bunday ta'rif ancha umumiy tarzda bo'lib, sotsiologiyaning fan sifatidagi aniq chegaraviy mazmunini, mohiyatini belgilab bera olmaydi. chunki ijtimoiy falsafa, iqtisodiyot nazariyasi, siyosatshunoslik, tarix, madaniyatshunoslik kabi ko'plab ijtimoiy va gumanitar fanlar ham jamiyat hayotini ob'ekt sifatida o'rganadi. boshqacha qilib aytganda, gap sotsiologiyaning boshqa fanlardan farqli o'laroq o'ziga xos predmeti haqida bormoqda. agarda, “sotsiologiya” so'zining etimologiyasidan kelib chiqsak, sotsiologiya “sotsiallik” /jamiyat/ to'g'risidagi fan /ta'limot/dir, demakki, «sotsial» tushunchasining aniq …

3 / 17

ot va b./ shu fanga xos bo'lgan tomoni ushbu ob'ektning ikkilamchi tomoni yok mavjud bo'lishi uchun shart-sharoit bo'lib xizmat qiladi /masalan, iqtisodiyotning sotsial konteksti/. ilmiy adabiyotlarda “ob'ekt” va “predmet” tushunchalarining qo'shilib ketish yoki tenglashtirish hollarini ko'rish mumkin. predmet ham ob'ekt singari ob'ektiv voqelikning aniq yoki o'ziga xos xususiyatiga ega qismi yoki elementlari birligidir. shu bilan birga har bir fan o'z predmeti bilan boshqasidan farq qiladi. fizika, ximiya, biologiya, iqtisodiyot, sotsiologiya va boshqa fanlar ham o'z predmetiga ega. bu fanlarning hammasi tabiat va jamiyatni xarakterlovchi turli xil voqea-hodisa va jarayonlarni o'rganadi. lekin bu fanlarning har biri ob'ektiv voqelikning: a) o'ziga xos tomoni yoki o'z sohasini; b) shu fanga xos qonun-qoida va qonuniyatlarini; v) shu qonun va qonuniyatlarning o'ziga xos shakllari va mexanizmlarini o'rganadi. boshqacha qilib aytganda, har bir ijtimoiy fan jamiyatni, ob'ektiv voqelikni ob'ekt sifatida o'rgana turib, unda o'z predmetini ajratib oladi. shuni ham ta'kidlab o'tish zarurki, ob'ektiv voqelikning aynan bir …

4 / 17

ng tadqiqot ob'ekti bo'lib kelishi mumkin: masalan, mehnat, kundalik hayot, ta'lim, oila, shahar, qishloq, siyosiy institutlar va boshqalar iqtisod, sotsiologiya, psixologiya demografiya, huquq va boshqa shu kabi fanlarning tadqiqot obe'ktidir. sotsiologiyaning predmet va ob'ektini aniq ajratib berish hozirda sotsiologlar oldida turgan muhim vazifalardan biridir. sotsiologiya predmetiga turli adabiyotlarda turlicha ta'rif berilgan. masalan, vesbsterov lug'atida sotsilogiya insonlarning sotsial guruhlarning vakili sifatida, birgalikdagi hayotining tarixi, rivojlanishi, tashkil topishi va muammolarini o'rganuvchi fan deb berilgan. o.kont sotsiologiyani jamiyat to'g'risidagi fan deb bilgan. e.dyurkgeym esa sotsiologiya predmetini ijtimoiy ma'lumotlar, ya'ni sotsial faktlardan iborat deb bilgan, nemis sotsiologi g.zimmel ta'rifiga ko'ra, - sotsiologiya xususiy ijtimoiy fanlarning bilish nazariyasi, yana bir nemis sotsiologi m.veberning fikricha, sotsilogiya ijtimoiy xulq to'g'risidagi fandir. ijtimoiy xulqni m.veber insoniy munosabatlardan iborat deb bilgan. insoniy xulq esa o'z navbatida ijtimoiy mohiyatiga egadir. mashhur rus sotsiologi p.a.sorokinning fanni predmeti haqidagi fikri umumiy ma'noga ega bo'lib, u “jamiyat yoki ijtimoiy hodisalardan iborat” deb bilgan. …

5 / 17

orida keltirilgan fikrlardan xulosa qilib aytish mumkinki, sotsiologiya – ijtimoiy birliklar, tashkilotlar, jarayonlar va munosabatlarning yuzaga kelishi, funktsionallashuvi va rivojlanishi qonuniyatlarini o'rganuvchi fandir. yuqorida biz jamiyatning sotsial sohasi /sotsial guruhlar, institutlar, sotsial munosabatlar va aloqalar, sotsial sistemalar/ sotsiologiyaning, uni o'rganishning o'ziga xos oblasti, sohasi ekanligini ta'kidlab o'tdik, ya'ni sotsiologiyani fan sifatida sotsiallikni o'rganadi, deb aytish mumkin ekan. bundan kelib chiqib sotsiologiyaning fan sifatidagi predmetini quyidagicha ta'riflash mumkin: sotsiologiya - sotsial sistemalarning yuzaga kelishi, funktsionallashuvi va rivojlanishini, ularning strukturasini, komponentlarini /sotsial birliklar, sotsial tashkilotlar va institutlar/, shuningdek, ularning jamiyatda tutgan o'rni, ehtiyojlari va qiziqishlarining qondirilishiga muvofiq ular o'rtasida yuzaga keladigan munosabatlarni o'rganuvchi fandir. ayrim olingan shaxsdan boshlab oila, ijtimoiy guruhlar, sinflar, tabaqalar, tashkilotlar, birliklar va boshqa tizimlar o'rtasidagi ijtimoiy oqibatlari sotsiologik tadqiqot ob'ekti sifatida o'rganiladi. boshqa ijtimoiy va gumanitar fanlardan farq qilib, sotsiologiya ijtimoiy hayot jarayonlarini uch bosqichda o'rganadi: 1. aniq – empirik; 2. xususiy; 3. umumiy; shunga muvofiq ravishda sotsiologiya …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sociologiya"

sotsiologiya /lotincha ”societas” – jamiyat va yunoncha “logos” – tushuncha, ta'limot ma'nosini anglatib/ jamiyatning tarkibiga kiruvchi alohida institutlar, tizimlar, guruhlar va ularning o'zaro aloqadorligini o'rganuvchi fandir. demak, sotsiologiya umumiy ma'noda jamiyat to'g'risidagi fandir. sotsiologiya fan sifatida xix asrning 30-yillarida shakllanib, bu tushuncha fanga frantsuz faylasufi ogyust kont tomonidan kiritilgan. ma'lumki, o.kont falsafasi “pozitivizm” nomi bilan mashhur. u falsafani fan va metodologiya sifatida rad etadi. uningcha, “pozitiv” falsafaning asosiy maqsadi xususiy fanlar umumiy xulosalarini umumlashtirish vazifasidan iborat bo'lgan. bu printsipni sotsiologiyaga ham tadbiq qilgan. uning sotsiologiyasi empirik ma'lumotlarni to'plash va kuzatishdan iborat bo'lgan. e...

This file contains 17 pages in DOC format (103.0 KB). To download "sociologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: sociologiya DOC 17 pages Free download Telegram