ontologiya-borliq falsafasi

DOC 10 стр. 244,0 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 244,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

mavzu: ontologiya-borliq falsafasi. reja: 1. borliq va uning shakllari. 2. materiya kategoriyasi. 3. harakat tushunchasi. 4.fazo va vaqt borliqning mavjud bo‘lish tamoyillari. tayanch so‘z va iboralar: borliq, mavjudlik, ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy borliq, tabiat borlig‘i, inson borlig‘i, sotsial borliq, materiya, borliqning atributlari, harakat, fazo, vaqt, in’ikos, ong, o‘zgarish, harakatning turlari, rivojlanish, fazo, vaqt, substansial va relyatsion yondashuvlar, fazo va vaqtning xususiyatlari, olam, hayot, noosfera. borliq va uning shakllari. faylasuflar qadim zamonlardan beri «borliq» va «yo‘qlik» haqida bahs yuritishdi. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyat va shakllari haqida ko‘plab asarlar yozishdi. borliq nima, degan savol bir qarashda juda oddiy ko‘ringani bilan, biroq unga barchani birday qanoatlantiradigan javob hanuz topilgani yo‘q. bu holat borliqqa turlicha nuqtai nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar nazarida, borliq – moddiylik, moddiy jismlarni qamrab oluvchi ob’ektiv reallikdir. unda inson tafakkuri, o‘y-xayollari borliq tushunchasidan tashqaridami, degan savolga, ular ob’ektiv reallikning hosilasidir, deb javob berishadi. falsafaning …

2 / 10

etadi. suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi. uningcha, biror narsa, biz uni bilsakkina bor bo‘ladi, insonning bilimi qancha keng bo‘lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi. demokrit fikricha, borliq atomlar majmuasidan iborat. borliqning mohiyati uning mavjudligida. mavjud bo‘lmagan narsa yo‘qlikdir. yevropalik olimlar david yum va jorj berkli, borliqni sezgilarimiz majmuasi. gegel esa borliqni mavhumlik, mutlaq ruhning namoyon bo‘lishi deb ta’riflaydi. islom ta’limotida esa borliq bu ilohiy voqelik, alloh yaratgan mavjudlikdir. bu borada vahdati vujud va vahdati mavjud ta’limotlari bo‘lgan. hozirgi davrda fanning so‘nggi natijalari bilan islom dini ta’limotlarini qiyosiy o‘rganish muhim ahamiyatga ega. masalan, qur’onda borliq yaratilishi jarayonining olti davrida osmon jismlari va yer shakllangan. bizning sayyoramiz rivojlanishni boshdan kechirib, nihoyat insonlar yashashi uchun qulay joyga aylangan. tadqiqotchi mel tompson fikriga ko‘ra: “dinning ko‘pgina shakllari da’vo qilishicha, ularning ta’limotlari olam tabiati va makon haqidagi bilimlarni o‘z ichiga oladi. din bizga taklif qilayotgan “olam haqidagi tasavvur” – bu shunchaki ertaga boshqasi bilan …

3 / 10

huncha aynan shunday ko‘rinsa “kun” demak, yerning o‘z o‘qi atrofida aylanishiga asoslanadi, deyishimiz mumkin. mantiqan olganda esa “kun” masalasini bugungi kundagi ma’nosi bilan tushunish to‘g‘ri bo‘lmaydi. chunki olam yaratilishi jarayonining ilk bosqichlarida yerning quyosh atrofida aylanuvchi asosiy sababi mavjud bo‘lmagan. qur’on tarjimalarida ham bibliyadagidek olam yaratilishi jarayoni olti kunga teng davr ichida sodir bo‘lgan. ya’ni mufassirlar “yavm” so‘zini uning keng tarqalgan ma’nosidan kelib chiqib, “kun” deb tarjima qilganlar: ...العرش على استوى ثم أيام ستة فى والأرض السموات خلق الذى ألله ربكم إن “ darhaqiqat, rabbingiz osmonlaru yerni olti kunda yaratgan...”2. bizningcha, ushbu masalada qur’onning tarjima va tafsirlaridagi “kun” so‘zini “davr” ma’nosida qabul qilish kerak. mazkur oyatni “parvardigoringiz osmonlar va yerni olti davr ichida yaratdi” deb tushunish maqsadga muvofiq. boshqa tomondan olib qaraganda, islomning ilk davrlaridagi yahudiy va masihiylar orasida keng tarqalgan “olti kunlik yaralish”ga ochiqchasiga qarshi chiqmaslik maqsadida, “yavm”ni “kun” deb ongli ravishda tarjima qilingan. lekin “yavm” quyoshning chiqib botishi …

4 / 10

avr jarayoni haqida gap boradi: العرش على استوى ثم أيام ستة فى بينهما ما و والأرض السموات خلق الذى ألله “alloh osmonlar va yerni hamda ularning o‘rtasidagi bor narsani olti kunda yaratib, so‘ngra arsh uzra “mustaviy” bo‘lgan zotdir”5 bu yerda ham kun so‘zini “davr” ma’nosida tushunish maqsadga muvofiq. bibliyadagi dunyoning yaratilish jarayoni tavsifi bilan qur’on ma’lumotlari o‘rtasidagi ulkan farq islom paydo bo‘lgan davrda muhammad (s.a.v.)ga qarshi ilgari surilgan: “u tavrotning matnlarini ko‘chirib olgan” – degan behuda ayblovlarni esga soladi. musulmon mutafakkirlar borliq haqidagi ta’limotni har jihatan rivojlantirganlar. forobiy fikricha, ilk borliq azaliy allohning o‘zidir. beruniy fikricha, borliq hamma narsaning asosida yotadigan umumiylikdir. aslida, borliq keng falsafiy tushuncha, o‘ziga butun mavjudlikni, uning o‘tmishi, hozir va kelajagini ham qamrab oladi. faylasuflar borliqni tushuntirish uchun yo‘qlik tushunchasini unga antipod sifatida olib va shu asosda uning zaruriy mohiyatini ochishga intilganlar. materialistlar borliqni ob’ektiv reallik bilan, materiya bilan aynanlashtirishadi. 2 7-a’rof surasi, 54-oyat. qur’oni karim: …

5 / 10

‘lim va hayot, ruh va jismni qamrab oluvchi keng tushunchadir. borliq va mavjudlik. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g‘oyalar, o‘y-xayollarimiz barchasi birday mavjud, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo‘lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi ta’rifiga faqat ob’ektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog‘liq bo‘lmagan jismoniy mohiyatga ega narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy shakllari bu ta’rifdan tashqarida qoladi. mavjudlik – borliqning hozirgi paytda namoyon bo‘lib turgan qismi. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo‘lgan, ular tomonidan tan olingan qismi. borliq o‘ziga reallikni ham, mavjudlikni ham qamrab oladi. an’anaviy falsafiy qarashlarda borliqning uchta sohasi: tabiat, jamiyat, ong ajratib ko‘rsatiladi. ular uchun eng umumiy belgi ularning mavjudligidir. shunday qilib, borliqning umumiy manzarasini yaratish zaminidan notirik tabiat o‘rin oladigan o‘ziga xos piramida hosil bo‘ladi. borliqning shakllari notirik tabiat, tirik tabiat, ijtimoiy borliq, inson borlig‘i,ma’naviy borliq va virtual borlitq kabilardir. borliqning bu umumiy shakllari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ontologiya-borliq falsafasi"

mavzu: ontologiya-borliq falsafasi. reja: 1. borliq va uning shakllari. 2. materiya kategoriyasi. 3. harakat tushunchasi. 4.fazo va vaqt borliqning mavjud bo‘lish tamoyillari. tayanch so‘z va iboralar: borliq, mavjudlik, ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy borliq, tabiat borlig‘i, inson borlig‘i, sotsial borliq, materiya, borliqning atributlari, harakat, fazo, vaqt, in’ikos, ong, o‘zgarish, harakatning turlari, rivojlanish, fazo, vaqt, substansial va relyatsion yondashuvlar, fazo va vaqtning xususiyatlari, olam, hayot, noosfera. borliq va uning shakllari. faylasuflar qadim zamonlardan beri «borliq» va «yo‘qlik» haqida bahs yuritishdi. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyat va shakllari haqida ko‘plab asarlar yozishdi. borliq nima, degan savol bir qarashda juda oddiy...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOC (244,0 КБ). Чтобы скачать "ontologiya-borliq falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ontologiya-borliq falsafasi DOC 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram