ҳашаротлар экологияси фани ва унинг усуллари

ZIP 179,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1450020302_62647.doc ҳашаротлар экологияси фани ва унинг усуллари экология атамаси немис олими эрнест геккел томонидан 1866-1869 йилларда фанга киритилган. экология хх асрнинг бошларига келиб фаннинг мустақил соҳаси сифатида шаклланди “экология” сўзи грекча сўз бўлиб, “ойкос” – уй, макон, турар жой деган маъноларни, “логос” таълимот деган маънони англатади. э.геккел (1869) таъбирича экология “ҳайвоннинг, уни ўраб турган органик ва ноорганик муҳитга муносабати, жумладан у бевосита алоқада бўлиб турган ҳайвонларга ёки ўсимликларга бўлган дўстона ёки душманлик тўғридан тўғри муносабатидадир”. экология хусусида ақшда 1913 йилда ч.эдамснинг “ҳайвонлар экологиясини ўрганишга оид қўлланма”, инглиз зоологи ч.элтоннинг “ҳайвонлар экологияси”, экология мактабининг асосчиларидан зоолог д.н.кашкаровнинг “ҳайвонлар экологияси асослари”, в.в.яхонтовнинг “ҳашаротлар экологияси” китоблари ҳозирда ҳам ўз қимматларини йўқотган эмас. умуман, жамият ва табиат ўртасидаги иқтисодий муносабат шакли фанда янги таълимотни “экология”ни юзага келтирди. шундай қилиб “экология”, кенг маънода – тирик организмлар яшайдиган макон ҳақидаги таълимотни англатади. ҳозирги кунда бу фан соҳаси тирик организмларнинг ўзаро ва улар атрофини ўраб турувчи табиий …

и оила ва гуруҳлар ичидаги ўзаро муносабатлари” тўғрисида этьен жоффруа сент илер (1861) экологик нуқтаи назарни маъқуллади. рус адабиётларида ҳам аниқ экологик тушунчалар 1845, айниқса 1852 йилдан бошлаб ифодаланади. ҳайвонларнинг тузилиши ва хулқ атворига нафақат иқлим шароитлари ваҳоланки, биргаликда ҳаёт кечираётган ҳар қандай бошқа ҳайвонларнинг таъсирини ҳам рулье кўра билди. рулье, сент илернинг ирсият тўғрисидаги таълимотига жиддий ўзгартиришлар киритиб, ламаркнинг бу борадаги механизм принципига асосланган фикрини рад этди. рульедан кейин унинг собиқ шогирди академик н.а.северцев экологик тушунчани ривожлантира бошлади. барингтон мурнинг (1920) айтишича “экология номигагина янги бўлсада, аммо амалда эмас”. шуни алоҳида қайд қилиш ўринлики, геккелга қадар экология мустақил фан сифатида расмийлаштирилмаган эди. э.геккель ифодалаган экология мазмунини аниқлаштириш юзасидан кейинчалик бир қанча уринишлар бўлсада унинг мазмуни ўзгармасдан қолди. табиийки, ҳашаротлар экологиясининг принциплари худди умумий экология принципларига ўхшашдир. аммо ҳашаротлар экологияси кўп жиҳатдан ихтисослашган. ҳар бир энтомолог унинг қисқа ихтисослигидан қатъий назар экологик масалаларга дуч келади. ҳашаротлар экологиясининг вазифаси (бошқа ҳайвонлар …

на, ветеринария ва саноат (техник) энтомологиялари сингари амалий фанларнинг асосини ташкил қилади. табиийки, эколог эксперименталь ишида, эксперименталь мақсади бошқача бўлган тақдирда ҳам, бундай фанларнинг усуллари ва йўлларидан фойдаланишга тўғри келади. масалан, қишлоқ хўжалик энтомологияси ва қатор бошқа фанлар соҳасида кўпинча, зараркунандаларни паразитлар зарарлашини экологик аниқлаш мақсадида уларнинг ичини ёриб кўриш талаб этилади. бунинг учун кўп ҳолларда далалардан, боғлар ва табиатдан йиғилган ҳашаротларни лаборатория шароитида ўстиришга тўғри келади, айниқса вояга етган фазасида паразитларни тур таркибини аниқлаш муҳим аҳамият касб этади. ҳашаротларни анатомик ва морфологик нуқтаи назардан ўрганиш турнинг ташқи муҳит шароитида мосланувчанлик белгиларининг мосланувчанлигини ўрганишда муҳим аҳамият касб этади. физиологик тадқиқотлар, алоҳида органларнинг функционал ҳусусиятларини ўрганиш, масалан жинсий ва нафас олиш системаси эколог учун бу организмларга атроф-муҳит таъсир характерини аниқлаш учун жуда зарур. барча ҳолларда, аммо эколог тадқиқотчининг диққат марказида организмнинг ва улар комплексининг муҳитга мослашиши ва уларнинг яшаш муҳитига таъсири, уларнинг ўзаро алоқалари масаласи ётади. бир-бирига яқин биологик фанлардан – …

ологияда лаборатория маълумотлари табиатдаги кузатувлар билан яқиндан алоқада бўлишни талаб қилади. экологияда муҳит ва организмларнинг ўзаро алоқаларини ўрганишнинг асосий усулларидан бири организмларнинг миқдорий сонларини ҳисобга олишдир. бунда организмлар миқдорий сонларининг ўзгариши ва уларнинг худуд бўйича тақсимланиш ҳусусиятлари уларнинг яшаб турган шароит ва муҳит айрим элементлари (озиқа, ёруғлик, ҳарорат, намлик, тупроқ ҳусусияти ва х.к.) га боғлиқ ҳолда баҳоланади. миқдорий сонни ҳисобга олиш абсалют ва нисбий усулларга ажратилади. турли ҳашаротларнинг ҳаёт кечириши ҳаддан ташқари хилма-хилдир. шунинг учун абсалют ҳамда нисбий ҳисобга олиш усуллари ҳам жуда турли туман бўлиши мумкин. энтомологик ҳисобга олиш усуллари махсус адабиётларда (беклемишев, 1931; владимирский, 1925,1926; воронов, голубев, мозоловская, 1983; григорьева, 1938; головянко, 1926; догель, 1924; зубарева, 1930; конаков, 1935; кособуцкий, 1936; кудрин, 1965; любишев, 1958; старк, 1932; степанцев, кособуцкий, любишев, 1936; росницин, 1978; фасулати, 1971; хамраев, саидов, айтматов, азимов ва б.қ, 2008; чернышев, 1996; яхонтов, 1931; 1958 ва б.қ.) мавжуд. кўпчилик ҳолларда ишлаб чиқариш ташкилотларининг статистик маълумотларини қўллашга …

нг қишловдан уйғониши ва б.қ. жуда сезилари ҳисобланиб, фенологик кузатувлар, бундай ходисаларнинг муддатлари, айниқса яширин хаёт кечирувчи ҳашаротлар у ёки бу ривожланиш фазасига тўғри келади. бундай бир-бирига тўғри келадиган муддатлар моҳиятини очиш ва олдин маълум бўлмаган биологик ўзаро алоқалар ходисаларни ўрнатишга олиб келади. экологияда, экологик-географик усул катта аҳамият касб этади. бундан иқлим, тупроқ, ўсимликлар ёки бошқа муҳит шароитлари билан ажралиб турадиган турли типдаги яшаш жойларида бир тур, турлар гуруҳлари индивидлари ва улар комплексларининг яшаш ҳусусиятлари турли географик нуқталарда ўрганилади. бу ўз навбатда ҳашаротларни муҳит билан ўзаро алоқаларини муҳит турли комбинацияларида омиллар (фактор) ва алоҳида факторларнинг нисбий муҳитини баҳолайди. шу мақсадда кўпинча метеорологик ва бошқа шароитлари билан ажралиб турадиган турли мавсум ёки йилларда ҳашаротларни ўрганиш йўлга қўйилади (1-расм). 1-расм. бешта асосий градологик формаларни солиштириш схемаси (швенке бўйича): 1-турнинг интерациклик градацияси а, 2-турнинг интерациклик градацияси в, 3-турнинг транциклик градацияси а, 4-турнинг транциклик градацияси в, д-ҳар ҳил турларни солиштириш, е- бир турни турли …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳашаротлар экологияси фани ва унинг усуллари"

1450020302_62647.doc ҳашаротлар экологияси фани ва унинг усуллари экология атамаси немис олими эрнест геккел томонидан 1866-1869 йилларда фанга киритилган. экология хх асрнинг бошларига келиб фаннинг мустақил соҳаси сифатида шаклланди “экология” сўзи грекча сўз бўлиб, “ойкос” – уй, макон, турар жой деган маъноларни, “логос” таълимот деган маънони англатади. э.геккел (1869) таъбирича экология “ҳайвоннинг, уни ўраб турган органик ва ноорганик муҳитга муносабати, жумладан у бевосита алоқада бўлиб турган ҳайвонларга ёки ўсимликларга бўлган дўстона ёки душманлик тўғридан тўғри муносабатидадир”. экология хусусида ақшда 1913 йилда ч.эдамснинг “ҳайвонлар экологиясини ўрганишга оид қўлланма”, инглиз зоологи ч.элтоннинг “ҳайвонлар экологияси”, экология мактабининг асосчиларидан зоолог д.н.кашкаровни...

Формат ZIP, 179,5 КБ. Чтобы скачать "ҳашаротлар экологияси фани ва унинг усуллари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳашаротлар экологияси фани ва у… ZIP Бесплатная загрузка Telegram