ҳашаротларнинг экологик яшаш макони ва ҳаётий шакли қиёфаси

ZIP 181.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1450022271_62655.doc ҳашаротларнинг экологик яшаш макони ва ҳаётий шакли қиёфаси турларнинг биологик ҳусусиятлари, уларнинг яшашида тарихий вужудга келган ташқи муҳитга мос келиши, жумладан, уларнинг физиологик эҳтиёжи ҳамда популяцион ички ва турлараро алоқаси ҳар бир турни экологик ихтисослашга олиб келди. бу алоҳида турларни биоценоздаги ўрни ва ролини аниқлади. турнинг биоценозда ўрнашиши, унинг биоценоз орасидаги ҳолати экологик яшаш макон деб ном олди. термин 1928 йил гринелл томонидан киритилган бўлиб, гарчанд “экологик” сўзи қўшилмаган бўлсада, ўша маънода бир йил олдин элтон томонидан қабул қилинган, ҳайвоннинг яшаш макони демак бу “тирик ўраб олинган муҳитдаги ўрни, унинг озиқага ва душманларига муносабати”дир. ўрта асрнинг ўрталарига қадар о.парк (1949, 1950) экологик яшаш макони тушинчасини иккига “озиқа макони” ва “яшаш жойи макони” га бўлишни таклиф этди. озиқа макони сифатида у озиқланиш жойини, яшаш жойини аниқлашда эса душманлардан бекиниш ва кўпайиш жойини қайд қилади. яшаш жойи макони мисоли сифатида тундра ўрмонлари мох (пупанак) ёстиқчалар билан ўралган илдизларини, замбуруғлар мева таначалари, …

mylabris frolovi germ., m.quadripunctat l.), қизил бошли шпанка (epicuаta erythrocerphala pall.), бомбиллид пашшалар (anastaechus nitidulus f., callistoma desertorum lw., cytherea setosa par., anthrax jasykovi par); буларнинг ҳаммасини ҳам бир умумий экологик яшаш маконига киритиш мумкин. қариндошчилик жиҳатдан узоқ бўлган турли таксономик тизимларда ҳашарот турлари ўхшаш экологик яшаш маконини эгаллашлари мумкин бўлиб, буни қисман юқорида келтирилган мисоллардан кўриш мумкин. бошқа томондан систематик жиҳатдан яқин бўлган турлар кўпинча турли ҳусусиятлари экологик яшаш маконига тўғри келади. жумладан, буғдой трипси (haplothtrips tritici kurd.) бошоқли ўсимликлар билан боғлиқ, h.subtilissimus hol. эса дарахтлар ва буталар, беда ғилофли куяси (сoleophora cartilaginella christ.) қуртлари бедада ривожланса, шу авлодга мансуб ғилофли куя (c. hemerobiola fil.) олмада ва қисман бошқа дарахтларда ривожланади. стенобионт ва устунлик қилувчи гомоцен турлар тор экологик эврибионтлар кенгроқ яшаш маконига эга бўладилар. масалан, беда ва бошқа дуккакли ўсимликларда ҳаёт кечирувчи беда майса (туганак) филчаси (sitona cylindricollis fahr.) фақат бедада яшовчи беда барг филчаси (phytonomus variabilis hbst.)га …

ирувчи вояга етган зотларини эслатиш кифоя. кенг тарқалган ҳашаротлар турларининг экологик эҳтиёжи турли ландшафт - географик минтақаларда ўзгармасдан қолмайди. бу турнинг ўзи турли минтақалардаги ҳаётида ҳар-хил экологик яшаш маконларига тўғри келиши ёки бир минтақа бошқаларга нисбатан кенг экологик яшаш маконини эгаллаши мумкин. жумладан, пўстлоқхўр ips typographus l. мдҳ европа қисми ва сибирда қоидага биноан қорақарағайда, кавказда эса қарағайда ўрнашади. бошқа пўстлоқхўр – ips sexdentatus boern, аксинча мдҳ европа қисмида қарағайда ва камдан-кам ҳолларда фақат қора қарағайда ўрнашади, у кавказда қора қарағайда ривожланади, сибирда кедрни хуш кўрсада, қарағай ва қора қарағайда яшайди (старк, 1952). л.п.каландадзе, и.д.батиашвили, э.я.небигеридзе ва н.в. надирадзе (1957) ларга кўра аджария ва абхазининг нам субтропикларида маккажўхори капалаги (pyrausta nubilaris hb.) қуртлари қуруқ иқлимга хос зараркунанда одатда маккажўхори пояси ичи ва сўталарини кемирмай, очиқ ҳолда яшайди. воҳа чигирткаси (calliptamus italicus l.) ўрта осиёда суғориладиган қалин ўтлоқларга бой участкаларда яшайди, аммо ғарбий сибирда у қуруқроқ, қуёш қиздирадиган қумликларда яшайди (бей-биенко, …

нга суради. унинг аниқлашича қоиданинг мазмунини атроф-муҳит турли факторларининг ҳолати, уларнинг комплекс ўзаро алоқалари турнинг яшаш шароити ва ҳаётий реакцияларини қониқтириши керак”. олдинги бўлимда келтирилган тўйинган ва тўйинмаган биоценозлар тўғрисидаги хато тушинчалар айрим чет эл экологларини шунга ўхшаш эгаллаган ва бўш ёки бўшлиқ экологик макон тўғрисидаги адашган нотўғри тушинчага олиб келди. бу назарий тушунчалар амалиётга ҳам таъсир этмай қолмади. бу хато тушинча бўйича янги ҳайвонларни иқлимлаштиришда фақат бўш маконларни излаш керак. бўш яшаш маконлар тўғрисидаги нотўғри тушинчани хеч бўлмаганда ғўзанинг жиддий зараркунандаси пуштиранг қурт (pectinophora gossypiella saund) тарқалиши мисолида кўрсатиш мумкин. бу зараркунанданинг қурти ғўза кўсакларида ривожланганлиги туфайли уни хеч қачон эркин (бўш) яшаш маконда тан олиш мумкин эмас, чунки улар бутун дунё ғўза минтақаларида бутун бир ҳашарот турлари, замбуруғ ва бактериал организмлар, холбуки уларнинг кўпчилиги атроф муҳит факторларининг қулай бирикувида оммавий кўпайиш ҳусусиятига эгадирлар. пуштиранг кўсак қурти мослашиб (иқлимлашиб) ва келиб чиқиши ҳиндистондан деярли барча мамлакатларга ўтиб жиддий зараркунандага …

ҳит шароитида яшовчи турлар, уларга хос маълум бир морфологик мосланувчанлик белгиларга эга бўлади. турнинг ҳаётий формаси - бу тарихий юзага келган комплекс, унинг биологик, физиологик ва морфологик ҳусусиятлари муҳит таъсир реакциясига маълум ҳолда боғланган. модомики, турли ҳашарот турларининг ташқи муҳитга нисбатан эҳтиёжи ҳаддан ташқари турли характердаги ва улар ишғол қиладиган яшаш маконлар жуда турли-туман, ҳашаротлар орасида кўпдан-кўп ва турли туман хаётий формалари учрайди. турли туман ҳашаротлар ҳаётий формалари категорияларига қуйидагилар киради. 1.геобионтлар - тупроқда ҳаёт кечирувчилар, улар бир мунча кичик гуруҳларга бўлиниши мумкин: а) ризобионтлар -ўсимликлар илдиз системаси билан боғлиқ бўлган ҳашаротлар: илдиз битлари, айрим узунбурун (сurculionidae) қўнғизлар личинкалари, ва тилла қўнғизлар (buprestidae) х.к.; б) сапробионтлар - чириётган органик қолдиқларда яшовчилар: тилла қўнғизлар (cetoniini) личинкалари, кўпчилик иккиқанотлилар ва б.қ.; в) сирфетобионтлар ёки копробионтлар – гўнгда яшовчилар, жумладан гўнгни личинкалар озиқаси учун ғамловчи гўнг қўнғизлар (coprini); г) ботробионтлар – инда яшовчилар, масалан кескурлар (lethrini) қўнғизлари тайёрлаган озиқа билан озиқланадиган личинкалар, қисман …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ҳашаротларнинг экологик яшаш макони ва ҳаётий шакли қиёфаси"

1450022271_62655.doc ҳашаротларнинг экологик яшаш макони ва ҳаётий шакли қиёфаси турларнинг биологик ҳусусиятлари, уларнинг яшашида тарихий вужудга келган ташқи муҳитга мос келиши, жумладан, уларнинг физиологик эҳтиёжи ҳамда популяцион ички ва турлараро алоқаси ҳар бир турни экологик ихтисослашга олиб келди. бу алоҳида турларни биоценоздаги ўрни ва ролини аниқлади. турнинг биоценозда ўрнашиши, унинг биоценоз орасидаги ҳолати экологик яшаш макон деб ном олди. термин 1928 йил гринелл томонидан киритилган бўлиб, гарчанд “экологик” сўзи қўшилмаган бўлсада, ўша маънода бир йил олдин элтон томонидан қабул қилинган, ҳайвоннинг яшаш макони демак бу “тирик ўраб олинган муҳитдаги ўрни, унинг озиқага ва душманларига муносабати”дир. ўрта асрнинг ўрталарига қадар о.парк (1949, 1950) экологик яшаш макон...

ZIP format, 181.0 KB. To download "ҳашаротларнинг экологик яшаш макони ва ҳаётий шакли қиёфаси", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳашаротларнинг экологик яшаш ма… ZIP Free download Telegram