ўсимликларнинг экологик гуруҳлари ва ҳаётий шакллари

DOC 108,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1451831287_62931.doc ўсимликларнинг экологик гуруҳлари ва ҳаётий шакллари режа: 1. ташки мухитни усимликлар тузилишига таъсири 2. аэрогидатофитлар ташки мухитни усимликлар тузилишига таъсири ўсимликлар экологияси - ўсимликларнинг ташқи муҳит билан алоқаси тўғрисидаги фан бўлиб, ўсимликлар шаклларини пайдо бўлишига айрим факторларнинг ёки уларнинг биргаликдаги таъсирларини ўрганади. ўсимликларни ташқи муҳитнинг бирор факторига нисбатан экологик гуруҳлар ажратилади. ўсимликларнинг тузилишига тупроқнинг ва, ҳаво намлигининг ҳамда ёруғлик каби муҳим факторлар таъсир этади. бу факторларга ўсимликлар турлича мослашади, шунинг учун ксерофитлар ёки сциофитлар (соя севар ўсимликлар) ташқи – габитуси ва ички тузилишлари билан фарқ қиладилар. улар турли ҳаётий шаклларга эга. ўсимликларнинг ҳаётий шакли ёки биоморфи (юнон. биос - ҳаёт, морфо - шакл) деганда ўсимликларнинг онтогенез даврида аниқ экологик шароитга мослашиб шаклланган ўзига хос ташқи қиёфаси тушунилади. габитус биринчи набдатда ўсимликларни ер устки ва ер остки каби вегетатив органларнинг ўзига хос ўсиш хусусиятларига боғлиқ. ўрта осиёнинг чўлларида ва бошқа ёзи қуруқ, иссиқ бўладиган жойларда ўсган жузғун (calligonum) саксовул (haloxylon), …

лойларда ёпишиб ўсади, баъзилари сувда сузиб юради. фақат гуллаш вақтида тўпгуллари сув юзасига чиқади. гидатофитларда газ алмашиниш сувда эриган кислороднинг кам бўлганлиги сабабли қийинлашади. сувни ҳарорати қанча баланд бўлса шунча сувда шунча кислород кам бўлади. шунинг учун гидатофитларнинг органларини юзаси умумий массасидан қўп бўлади, уларнинг барглари жуда юпқа бўлади. масалан элодеянинг барглари фақат 2 қатор ҳужайралардан ташкил топган, баъзи барглари ипсимон бўлакларга бўлинган ҳам бўлади. сувда ботиб ўсадиган ўсимликларга ёруғлик камроқ етиб боради, шунинг учун гидатофитларда соясеварлик хусусиятлари ҳам бор. эпидермасида эса фотосинтезга қатнашувчи хлоропластлар мавжуд. эпидермасида кутикула бўлмайди ёки жуда юпқа бўлиб сувнинг кириб чиқишига ҳалақит бермайди. шунинг учун сув ўсимликлари, сувдан чиқазганда сувини бутунлайига йўқотиб бир неча минутда қуриб қолади. сув ҳавога нисбатан зичроқ шунинг учун сув ўсимликларни ушлаб туради. бу гуруҳ ўсимликларининг тўқималарида йирик ҳужайра оралиқлари мавжуд бўлиб газ билан тўлиб яхши кўринадиган айренхимани ҳосил қилади. шунинг учун сувда яшовчи ўсимликлар сувда бемалол ботиб яшайди, улар ҳеч …

анган. барг япроғида ва бандидаги оғисча ва кенг ҳужайра оралиқларидан кислород илдизпоя ва илдизга боради. гидрофитлар, ҳовузлар атрофида ўсадиган ўсимликлардир (қамиш, шакар қамиши, қирқбўғим). бу ўсимликлар ҳовузлар тубидаги лойларда кўпсонли қўшимча илдизларга эга бўлган илдизпоялари ҳосил қилади. сувнинг юзасига уларнинг барглари ёки баргсиз поялари кўтарилиб чиқади. гидрофитларнинг барча органларида ҳужайра оралиқлари мавжуд бўлиб, сувга ботиб турган органларини кислород билан таминлайди. кўпчилик гидатофитлар шаклланган жойига қараб турили тузилишдаги баргларни ҳосил қилиши мумкин. масалан сувда яшовчи найзабарг ўсимлигининг сув устига чиқиб турган барг пластинкалари найзасимон шаклда бўлиб мезофиллида палисад ҳужайралар яхши ривожланган, барг пластинкасида ва бандида ҳаво бўшлиғи бўлади. сувга ботган баргларда баргпластинкаси ва баргбанди ривожланмасдан уни ўрнига ингичка лентасимон ўсимталар пайдо бўлиб, ички тузилиши гидатофит ўсимликлар барглари тузилишга ўхшаш бўлади. хуллас битта ўсимликда оралиқ шаклдаги баргларни ҳам учратиш мумкин. гигрофитлар. бу гуруҳ ўсимликлар нам етарли бўлган ерларда ўсади яъни ботқоқларда, зах, ўрмонларда. бу ўсимликлар сувга муҳтож эмас. шунинг учун уларда транспирациянинг …

аргли ва пояли суккулент ўсимликлар ҳам учраб кўп вақтлар танасида сув сақлаб туришга мослашган. бу гуруҳ ўсимликлари яна баргларини турлича шакл ўзгартириб қисқартган (баргсиз, майда баргли, барг ўрнига ва поя ўрнига тиконларнинг ҳосил бўлиши яъни кладодии, филлоклодий, филлодиялар каби). ксерофитларнинг кўпчилигининг барглари дағал қалин кутикулали бўлиб склерофитлар (юнон. склерос - дағал) дейилади ёки склерофиллашган ўсимликлар дейилади. бу ўсимликларнинг барглари ва поялари қалин тук билан қопланган бўлади. анатомик тузилишлари транспирацияни камайтиришга мослашган. ксерофитларнинг анатомик тузилишига қараб уларнинг яшаш жойлари тўғрисида хулоса чиқазиш мумкин. ксероморф белгилар эпидермада яхшироқ кўринади. уларнинг ташқи ҳужайра пўсти қалинлашади. қалин кутикула эпидермани устики томонидан қоплаб устьица тирқишигача кириб боради. эпидерманинг устки томонида турли шаклдаги дон, таёқча, тангача барглар каби мум қаватлари пайдо бўлади. бу белгилардан ташқари турли қопловчи туклар, трихомалар учраб транспирацияни камайтиради. crassula falcata – барги эпидермасининг уст қисмида пуфакчасимон ўсимталар пайдо бўлади. бу ўсимталарнинг ичи сув билан тўлган бўлиб, баргни қизиб кетишидан сақлаб транспирацияни пасайтиради. …

ликлар фотосинтезга поялари қатнашиб, барглари яхши ривожланмаган ёки эрта баҳорда тўкилиб кетади. поясида эпидерманинг тагида палисад ҳужайралар ривожланган. ксерофитларнинг ер устки қисми билан биргаликда ер остки қисми ҳам яхши ривожланиб, жуда чуқур ўсиб ер ости сувидан фойдаланади. баъзи ксерофитлар кўп сонли вақтинчалик илдизлар ҳосил қилиб, озгина ёғган ёмғир сувларидан фойдаланади. ўсимликларнинг ўсадиган муҳитига бўлган муносабатига кўра экологик гуруҳларга бўлиниши. баъзи ўсимликлар ксероморф белгиларга эга бўлатуриб, минерал моддалар етишмаган кучсиз тупроқларда яшайди, яъни ботқоқликларда, бундай ўсимликларни олиготрофлар (олигос – кичик, трофе - озиқланиш). бу ўсимликларга сув етарлик бўлсада барглари майда, дағал ва бошқа бир қанча белгилари билан сувни кам буғлатишга мослашган. тупроқдаги озиқ моддаларнинг етарлича бўлмаганлиги сабабли сув танқис ерда ўсган ўсимликлар каби ўзига хос айрим белгиларни пайдо қилади (майда баргли, майда ҳужайрали). лекин олиготрофларнинг анатомик тузилиши ксерофитлардан фарқи, уларда йирик ҳужайра оралиқлари бўлиб, ботқоқдаги етмаган кислородни тўлдириб туради. галофитлар. шўр тупроқларда ўсадиган ўсимликларни галофитлар дейилади (галос - соль). бу ҳам …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўсимликларнинг экологик гуруҳлари ва ҳаётий шакллари"

1451831287_62931.doc ўсимликларнинг экологик гуруҳлари ва ҳаётий шакллари режа: 1. ташки мухитни усимликлар тузилишига таъсири 2. аэрогидатофитлар ташки мухитни усимликлар тузилишига таъсири ўсимликлар экологияси - ўсимликларнинг ташқи муҳит билан алоқаси тўғрисидаги фан бўлиб, ўсимликлар шаклларини пайдо бўлишига айрим факторларнинг ёки уларнинг биргаликдаги таъсирларини ўрганади. ўсимликларни ташқи муҳитнинг бирор факторига нисбатан экологик гуруҳлар ажратилади. ўсимликларнинг тузилишига тупроқнинг ва, ҳаво намлигининг ҳамда ёруғлик каби муҳим факторлар таъсир этади. бу факторларга ўсимликлар турлича мослашади, шунинг учун ксерофитлар ёки сциофитлар (соя севар ўсимликлар) ташқи – габитуси ва ички тузилишлари билан фарқ қиладилар. улар турли ҳаётий шаклларга эга. ўсимликларнинг ҳаётий шак...

Формат DOC, 108,5 КБ. Чтобы скачать "ўсимликларнинг экологик гуруҳлари ва ҳаётий шакллари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўсимликларнинг экологик гуруҳла… DOC Бесплатная загрузка Telegram