жадидчилик ва жадид адабиётининг ўрганилиши

DOCX 28.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1491127390_67747.docx жадидчилик ва жадид адабиётининг ўрганилиши режа: 1. жадидчилик ва жадид адабиётига муносабат. 2. ўзбек зиёлиларини табақалаштиришнинг зарарли оқибатлари. 3. жадид адиблари қодирий ва чўлпоннинг бадном қилиниши. “асримиз бошларида халқимиз тарихида янги давр – миллий уйғониш, ўзликни англаш ҳаракати бошланди. бу ҳаракатнинг бошида жадидлар турдилар” [6.3]. жадидчилик ва жадид адабиётига ярим аср муддат мобайнида икки хил қараш бўлди ва икки хил баҳо берилди. биринчиси, шўро даврида “реакцион”, иккинчиси, мустақиллик даврига келиб, жадидчилик – ижтимоий ҳаракат, халқ ҳаракати ва тафаккурининг “ҳадди аълоси” (б.қосимов) деб баҳоланди. “аксил” деб қараш шўро даврининг мафкурасидан келиб чиқади. сабаби ҳамма нарса “коммунистик кўз билан қаралган” (о.шарафиддинов). ҳатто “ижтимоий фанлар шу мафкуранинг чилдирмасига ўйнашга мажбур бўлган” (о.ш.). бу борада қилинган ишлар “ҳукмрон мафкура” (о.ш.) – пролетар манфаатидан келиб чиқилган, таҳлилу талқин қилинган. жадидлар масаласи ҳам худди шу мафкура асосида баҳоланган. ҳукмрон мафкура бўйича жадидлар буржуа манфаатини ифодалар эмиш. агар бу фикр тўғри бўлса, жадидлар “реакцион оқим” бўлиб …

жанг” (о.ш.) кескин борди. 30-йилларга келиб, кураш мафкуравий жиҳатдан шиддатли давом этди. жадидлар ҳақида маърифатпарварлик нуқтаи назаридан аҳён-аҳёнда гапирилди ва ёзилди. 60-йилларга келиб, жадидлар масаласи тамомила инкор қилиниб, аксил инқилобий мафкура ва куч сифатида қаралган[footnoteref:1]1. сабаби бундай фикрлар ижтимоий фанларда бўлганидек, бадиий адабиётда ҳам кучли кечди. янги адабиёт ҳақида янгича қараш пайдо бўлди. у фақат октябрнинг “фарзанди” бўлиб чиқиши керак эди. “яша, шўро!” деб куйлаш унинг тамойили ва мавқеи бўлди. у адабиёт “коммунизм” деган жамиятни қуриш ғояларини илгари суриши шарт эди ва шундай ҳам бўлди. бу адабиётнинг “соғлом” мафкураси деб ҳисобланган. ундаги ҳар қандай бегона ва ёт ғояли гуруҳларни тозалаш биринчи вазифа бўлиб турган. унинг ғоялари ва бадиий образлари “социалистик реализм” деб аталмиш ижодий метод мезони билан баҳоланиши шарт эди. гўё бу метод жиддий чегара эди. унинг чегарасидан жадид мафкураси каби “ёт ғоялар” ўтмаслиги шарт қилиб қўйилди. [1: 1 “1905 йилдан кейин туркистонда миллий буржуазия идеологияси ифодаси бўлмиш реакцион жадидизм …

ётидир. жадид адабиётининг 20-йилларгача бўлган намуналари бадиий жиҳатдан саёз, ҳажм жиҳатдан кам бўлгани учун яхлит адабиёт даражасига кўтарила олмади (о.ш.). 20-йилларга келиб эса “жадид адабиёти яхлит адабиёт сифатида фаолият кўрсатган” (о.ш). бу даврга келиб, жадид адабиёти ўзининг 20 йиллик тажрибасига таянган ҳолда янги тараққиёт босқичига кўтарилган. 30-йилларга келиб, айрим шўро мафкурасидаги танқидчилар “жадидлар бирор салмоққа эга бўлган адабиётларни ярата олмади, тарих саҳнасидан ғойиб бўлдилар”, деган даъволарни ҳам қилишди. аслида бундай эмас. жадидлар октябрни қандай кутиб олишларидан қатъи назар ўзларининг фаолиятларини давом эттирдилар. мактаб, газета, журналларнинг фаолияти янгича мазмунга кўчди, янги адабий жанрларда ижод бошланди. мунавварқори абдурашидхонов, маҳмудхўжа беҳбудий, фитрат, чўлпон, авлоний, ҳамза, айний, ажзий, хондайлиқий, тавалло ва бошқа кўплаб атоқли жадидлар октябр инқилобига муносабатлари қандай бўлишидан қатъи назар олдинги фаолиятларини янги мазмунда давом эттирдилар. шўро адабиётига келсак, у 20-йиллар ўртасида ғафур ғулом, ойбек, ҳамид олимжон, ғайратий, боту, миртемир, шокир сулаймон кабилар ижодлари билан шакллана бошлаган. бунинг тамал тошини жадид адабиёти …

қарамай, муносабат билдирди. бу ҳаракат туркистон россияга федерация бўлиб қўшилиб, ижтимоий-сиёсий муносабатда бўлиш ғояси билан туркистон мухториятини таъсис этди. у икки ярим ой яшаб, большевиклар томонидан тор-мор қилинди. мухториятни муборакбод қилиб чиққанлар қатл қилинди. бухорода эса жадидларни амир олимхон ўққа тутди. мухторият раҳбарларининг 8 нафари ўша кунларда отиб ташланди. 2-асосий савол бўйича дарснинг мақсади: буржуа зиёлиси билан миллий зиёлиларнинг мақсад-моҳиятини ва уларнинг кураш жараёни мазмунини талабалар билимига кўчириш. идентив ўқув мақсадлари: 1. буржуа зиёлиси ва миллий зиёли тушунчаларини фарқлай олади. 2. зиёли борасидаги баҳснинг ҳақ ва ноҳақ жиҳатларини ажрата билади. 2-саволнинг баёни: ҳар бир даврда зиёли илғор фикрли бўлгани аниқ. у жамиятни бошқаришда карвонбошилик қилган. шўро зиёлиларни табақалаштиришга тиш-тирноғи билан киришди. бунда мафкура бош мезон саналди. “шўро зиёлиси ким?”, “миллий зиёли ким?”, аниқроғи, “маҳаллий зиёли шўро зиёлисими ёки зиёнлими?” қабилида мунозара кетди. масалан, 1926 йил январ ойида тошкент вилояти фирқа қўмитасида бу масала кўтарилди. журналист абдулҳай тожининг “миллий зиёлилар ўртасида …

ка чиқариб қўйди. шундан сўнг миллатчилик сиёсий пардада ҳам танқид қилина бошланди. боз устига “қосимовчилик” деган қараш пайдо бўлдики, кўпгина жадидлар ана шу ном билан қораландилар. қосимов саъдулла ўзбекистон олий судининг раиси бўлиб ишлаган. бундай гуруҳбозлик ёки “чилик” ҳамза вафоти ва унинг оқибатларини текшириш натижасида янада кучайди. шу орада боту ва маннон рамзлар қамалди. шунда чўлпон: “мен ҳам қамалсам керак” дея шубҳа билан юради. ҳамид олимжоннинг “фош қилиш эмас, хаспўшлаш”, миёнбузрук солиҳовнинг “ўзбек адабиётида миллатчилик кўринишлари” мақоласи (1933) каби ва китобида жадидчиликнинг авра-астари чиқарилди. яъни тескари таҳлилу талқин қилинди. ўзбекистон зиёлиларининг 1-қурултойидаги акмал икромовнинг нутқида зиёли динга муносабатда, сармоя, миллатчилик жиҳатидан фарқланиши ва улар “шўро зиёлиси” – “ҳозирги зиёли” бўлолмаслиги уқтирилади (“маориф ва ўқитувчи” журнали, 1926 й. 1-сон). шу билан бирга у “биз ҳозир зиёлиларнинг бир қисмини мафкура раҳбарлигида сиқиб чиқариб, йўқотишимиз лозим” деган қатъий фикрга келди. масалани янада хаспўшлаш учун “бизда сиёсий муҳожирлар йўқ”, деган фикрни ҳам олға сурди. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "жадидчилик ва жадид адабиётининг ўрганилиши"

1491127390_67747.docx жадидчилик ва жадид адабиётининг ўрганилиши режа: 1. жадидчилик ва жадид адабиётига муносабат. 2. ўзбек зиёлиларини табақалаштиришнинг зарарли оқибатлари. 3. жадид адиблари қодирий ва чўлпоннинг бадном қилиниши. “асримиз бошларида халқимиз тарихида янги давр – миллий уйғониш, ўзликни англаш ҳаракати бошланди. бу ҳаракатнинг бошида жадидлар турдилар” [6.3]. жадидчилик ва жадид адабиётига ярим аср муддат мобайнида икки хил қараш бўлди ва икки хил баҳо берилди. биринчиси, шўро даврида “реакцион”, иккинчиси, мустақиллик даврига келиб, жадидчилик – ижтимоий ҳаракат, халқ ҳаракати ва тафаккурининг “ҳадди аълоси” (б.қосимов) деб баҳоланди. “аксил” деб қараш шўро даврининг мафкурасидан келиб чиқади. сабаби ҳамма нарса “коммунистик кўз билан қаралган” (о.шарафиддинов). ҳатто “...

DOCX format, 28.7 KB. To download "жадидчилик ва жадид адабиётининг ўрганилиши", click the Telegram button on the left.

Tags: жадидчилик ва жадид адабиётинин… DOCX Free download Telegram