turkiy tillar fonetikasi

PPT 40 pages 8.9 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.9 MB

File type PPT

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

слайд 1 turkiy tillar fonetikasi reja: 1.turkiy tillar vokalizmi. 2.turkiy tillar konsonantizmi. 3. bo‘g‘in, urg‘u, garmoniya. * adabiyotlar: 1. hasan ato abushiy. turkiy qavmlar. toshkent, “cho‘lpon” nashriyoti, 1993. 2. nurmaxanova a. türki tilderiniñ salїstїrmalї grammatikasї. “mektep”, almatï, 1971. 3. gumilov l.n. qadimgi turkiylar. “fan”, toshkent, 2007. 4. rafiyev a. turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi. toshkent, 2004. 5. dadaboyev h., xolmanova z. turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi. –toshkent, 2015 tayanch tushunchalar: turkiy tillar. agglutinatsiya. turkiy xalqlar. ozarbayjonlar. oltoylar. balqarlar. boshqirdlar. gagauzlar. qozoqlar. qaraimlar. qoraqalpoqlar. qorachoylar. qumiqlar. qirg‘izlar. qrim-tatarlar. no‘g‘oylar. o‘zbeklar. uyg‘urlar. tatarlar. tofalar. tuvalar. turklar. turkmanlar. xakaslar. urumlar. sho‘rlar. chuvashlar. yoqutlar, okalizm. konsonantizm. spirantlar. sonorlar. qorishiqlar. portlovchilar. jarangililashuv. jarangsizlashuv. turkiy tillar vokalizmi turkiy tillar o‘zlarining leksik, grammatik xususiyatlari bilangina emas, balki fonetik xususiyatlariga ko‘ra ham mushtarakliklar bilan birga, o‘ziga xos xususiyatlarga ega. turkiy tillarning bobotil davridagi unlilar miqdori masalasi hanuz turkologlar orasida munozarali bo‘lib kelmoqda. ayrim turkologlar turkiy tilda sakkizta unlining mavjudligini ta’kidlaydilar. …

2 / 40

‘lardi. v.v.radlov, keyinchalik, ozarbayjon tili materiallariga tayangan holda, unlilar miqdorini 9 taga yetkazadi: a, ä, o, ö, u, ü, e, ї, i. turkiy tillar unli fonemalarining o‘ziga xos xususiyatlaridan biri ularning ochiqlik darajasidir. ana shu xususiyatga ko‘ra, ko‘pchilik turkiy tillar (yoqut, shor, oltoy, karagas, tuva, qirg‘iz, balqar)da ikki pog‘onali oppozitsiyani tashkil qiladi: a, yo, (ä), o, ö - keng (kompakt), ï, i, u, ü -qisqa (diffuz). uzun va qisqaligini inobatga olmaganda, ko‘rsatilgan tillarda unlilar miqdori 8 tadan iborat. ozarbayjon, boshqird, qozoq, qoraqalpoq, tatar, xakas va bir qancha boshqa tillarda ko‘rsatilgan zidlik (qarama-qarshilik) 9, 10 va undan ortiq unlilardan 3 va 4 pog‘onali oppozitsiya shaklida bo‘ladi: ozarbayjon keng a, ä o, ö o‘rta yarim keng o` tor ї, i u, ü boshqird, tatar keng a, ä chuvash tilida o‘rta keng ï, i o, ö tor ï, i u, ü qozoq tilida keng a, ä o, ö o‘rta keng o` o‘rta tor …

3 / 40

ing boshi): q.turk., tur., ozarb., turkm., gag., qirg‘.,q.balq., qum., tuv., bash; qoz., bas, no‘g‘. bas, q.qalp. bas, yoqut. bas, kar. bash, bas, xak. pas; qaz (qazmoq): q.tur., uyg‘., no‘g‘., qum., q.balq., kar., qoz., qaz; tur. kaz; gag., ozarb. gaz, xak., yoq., olt. xas va hokazo. a>a°. aning lablanib, orqaga siljishi tatar va boshqird tillari uchun xosdir: baqїr: tur., qirg‘., qum., no‘g‘., baqїr, qoz. baqьr, turk bakїr, turkm. bakїr, tat. ba°kr, boshq. ba°qr; qara (qora): q.tur.,qoz., qirg‘., no‘g‘., qum.qara; tur. kara, tat.,boshq. qa°ra; at (hayvon): q.tur.., tur., ozarb., no‘g‘., qoz. at; tat., boshq. a°t. a>u. ushbu hodisa quyi chuvash dialektiga asoslangan chuvash adabiy tili uchun xarakterlidir: bash (bosh): chuv. pus; tap (top): qirg‘., qoz., tur., tap; chuv. tup; yar (yormoq, parchalamoq): no‘g‘., uyg‘., qum.,qoz., qirg‘., jar; xak.., tuv. char, olt. dar, chuv. sur. a>uning oraliq darajasi a>o bo‘lib, u yuqori chuvash dialektida hozir ham saqlangan. a>o. bu holatda keng o lab …

4 / 40

a boshqa cho‘ziq unlilarda bo‘lgani kabi, talaffuzda fiziologik sarflanishni kamaytirishga intilishi bilan izohlanadi. cho‘ziq a: birinchi bo‘g‘inda, shuningdek, affikslarda bo‘lgan. ä>a. bu o‘zgarish chuvash tili uchun xarakterli: täñ: (teng): ozarb. tän, uyg‘. täng, chuv. tan; käs (kesmoq): ozarb., uyg‘. käs, chuv. kas; tär (ter): ozarb., uyg‘. tär, chuv. tar; säp (sepmoq): ozarb., uyg‘. säp, chuv. sap. ushbu almashinish qisqarishga uchragan cho‘ziq ä:ni ham o‘z ichiga olgan. ä>e. qisqa äning rus tilidagi kabi ochiq unliga o‘tishi yoqut tilida sodir bo‘lgan: käl (kel): o‘rx.en., esk. uyg‘., uyg‘. käl, ozarb. gäl, yoq. kel; täñ(teng): ozarb., q.uyg‘., uyg‘. täñ, yoq. ten; kel, äm (emmoq): ozarb., uyg‘. äm, yoq. em. ä>i. bu tatar, boshqird, xakas va qisman chuvash tili uchun xarakterlidir: ät (go‘sht): ozarb., uyg‘; ät (gavda), tat. it (go‘sht): boshq., xak. it; ä:r (er) keyinchalik är: tat., boshq. ir; ä:l (qabila ittifoqi), keyinchalik äl: tat. il (mamlakat), boshq., xak. il (xalq); täñ (teng): uyg‘, …

5 / 40

arda) va ozarb. göl-lar-da. ä:>ie:. cho‘ziq ä: ning ie diftongiga aylanishi yoqut tili uchun xosdir: ba:l (5), turkm. bä:sh, uyg‘. bäsh va yoq. bies; kä:ñ (keng), uyg‘. käñ va yoq. kieñ; kä:ch (kech): uyg‘. käch, yoq. kiehe; ä:g‘ (egmoq): uyg‘. äg va yoq. iex; bä:r (bermoq): uyg‘. bär, yoq: bier; ya (emoq): uyg‘. yam, yoq. sie. ä:>i:. bu holat turkman tilida kuzatiladi: ä:l (el): uyg‘. äl (mamlakat). turkm. i:l; bä:l (bel): uyg‘. bäl, turkm. bi:l. ä:>e. ushbu holat, ayniqsa, ozarbayjon tilida yaqqol ko‘zga tashlanadi: be:l (5): uyg‘. bäsh va ozarb. besh; ä:l (qabila ittifoqi): uyg‘. äl (mamlakat) va ozarb. el (jamiyat, mamlakat); bä:r (bermoq): uyg‘. bär va ozarb. ver; bä:l (bel), ozarb. bel; kä:t (ketmoq), uyg‘. kät va ozarb. get. ä:>ä. qadimgi qisqa ä saqlangan turkiy tillarda cho‘ziq ä:ning qisqargan shakli uchraydi: uyg‘. bäsh (5) u. ushbu holat yoqut, boshqird, qisman, chuvash tillari uchun xarakterlidir: toqїz (9): qoz., q.qalp. tog‘ьz, …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy tillar fonetikasi"

слайд 1 turkiy tillar fonetikasi reja: 1.turkiy tillar vokalizmi. 2.turkiy tillar konsonantizmi. 3. bo‘g‘in, urg‘u, garmoniya. * adabiyotlar: 1. hasan ato abushiy. turkiy qavmlar. toshkent, “cho‘lpon” nashriyoti, 1993. 2. nurmaxanova a. türki tilderiniñ salїstїrmalї grammatikasї. “mektep”, almatï, 1971. 3. gumilov l.n. qadimgi turkiylar. “fan”, toshkent, 2007. 4. rafiyev a. turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi. toshkent, 2004. 5. dadaboyev h., xolmanova z. turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi. –toshkent, 2015 tayanch tushunchalar: turkiy tillar. agglutinatsiya. turkiy xalqlar. ozarbayjonlar. oltoylar. balqarlar. boshqirdlar. gagauzlar. qozoqlar. qaraimlar. qoraqalpoqlar. qorachoylar. qumiqlar. qirg‘izlar. qrim-tatarlar. no‘g‘oylar. o‘zbeklar. uyg‘urlar. tatarlar. tofala...

This file contains 40 pages in PPT format (8.9 MB). To download "turkiy tillar fonetikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy tillar fonetikasi PPT 40 pages Free download Telegram