turkiy tillar morfologiyasi

DOCX 7 pages 25.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu:turkiy tillar morfologiyasi reja: 1.turkiy tillarda so’zlarning morfologik strukturasi. 2.turkiy tillarda o’zak va morfema. 3.affiksal morfemaning turlari. 4.turkiy til yoqut va chuvosh tillar misolida. turkiy tillarda so’z tuzilishiga ko’ra, to’liq ma’noli va yordamchi morfemalardan tashkil topadi. turkiy tillar faqat genetik jihatdan qarindosh bo’lib qolmasdan, balki tipologik jihatdan ham bir xil. bunday tillarning o’ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: · turkiy tillarda so’z tuzilishiga ko’ra, to’liq ma’noli va yordamchi morfemalardan tashkil topadi. turkiy tillar faqat genetik jihatdan qarindosh bo’lib qolmasdan, balki tipologik jihatdan ham bir xil. bunday tillarning o’ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: 4.o’zakdan keyin qo’shilgan har qanday affiks o’zakni fonetik jihatdan o’zgartirmaydi. 2.so’z shakllari asosan affikslar yordamida hosil qilinadi 3.bir so’zning turli shakklari faqat bir o’zakdan hosil qilinadi 1.so’z doimo o’zakdan boshlanadi. 5. o’zak va affiks orasidagi chegara aksariyat hollarda aniq va ravshan bo’ladi · masalan, boshlandi so’z shaklida bosh o’zak, -la fe’l yasovchi affiks,-di zamon yasovchi bo’lib, bir-biridan aniq ajralib …

2 / 7

cgc strukturalisi ko’p tarqalgan. g va cg tip o’zak juda kam uchraydi. tilshunoslik fanida tillarni tasniflashda ikki xil usul qo'llaniladi: 1. morfologik usul. 2. geneologik usul. tillarni morfologik usul asosida tasnif qilishda so'zlarning tuzilishi eng asosiy belgi qilib olinadi. bu usul tillarning kelib chiqishini e'tiborga olmay-di. u, eng avvalo, har bir tilning nutqida so'zlarning o'zaro bog'lanishi, turlovchi va tuslovchi qo'shimchalarning boryo'qligi, so'z yasalishi tomon-larini nazarda tutadi. geneologik tasnif esa tillarning bir manbadan kelib chiqishini, qaysi tillar birbiri bilan qardosh ekanligini, shu bilan birga, so'zlarni, qo'shim-chalarni xususiyatlarini nazarda tutib tillarni guruhlarga ajratishdir. bir bobo tildan kelib chiqib, tuzilishi va boshqa xususiyatlari birbiriga yaqin, o'xshash bo'lgan tillar yig'indisi tillar oilasi deyiladi. dunyodagi tillar qanchalik rangbarang bo'lmasin, ular sanoqli tillar oilasiga birlashadi. ma'lumotlarga ko'ra, hozirgi kunda 20dan ortiq til oilasi mavjud. har bir til oilasi, o'z navbatida, qarindoshlikning yaqinlik darajasiga ko'ra bir necha guruhlarga ajralishi mumkin. bu guruhlar turkumlar (tarmoq, shohobcha) deyiladi. turkumlar …

3 / 7

turkmaniston hududlariga keng tarqalgan. hozirgi kunda o'zbeklar afg'o-niston, saudiya arabistoni, turkiya, eron va boshqa davlatlarda ham isti-qomat qilishadi. butun dunyo bo'yicha hozirda 25 mln. dan ortiq, ba'zi manbalarda ko'rsatishicha 40 mln. dan ortiq aholi o'zbek tilida gaplashadi. morfologik jihatdan navoiy asarlari tilida o'zbek tilining morfologik belgilari bilan bir qarorda qisman o'g'iz guruh tillariga xos bo'lgan mish affiksi orqali yasalgan sifatdosh formasi (o'lmisham – bo'lganman, bog'la-mishman – bog'laganman kabi), fe'lning borurali, istaram, qilmon kabi turli zamon ma'nolarini anglatuvchi formalar ham uchraydi. xv asr tilida uchraydigan bu kabi formalar, ayrim turkshunos olimlar taxmin qilganidek, bu navoiyning o'g'uzlar bilan qandaydir yaqinlik belgisi emas. buni quyidagicha izohlash mumkin: 1) bu qadimturkiy yoki eski o'zbek tiliga xos umumiy xususiyat; 2) o'zbek xalq ijodining qadimgi namunalarida o'zbekxorazm dialekti bilan ozar-bayjon va turkman tillarini yaqinlashtiruvchi elementlar bo'lib, navoiy asarlariga o'g'iz elementlari folklor orqali o'tgan bo'lishi mumkin. 3) o'tgan adabiymadaniy merosdan keng foydalanish munosabati bilan xorazm adabiyoti an'analarining …

4 / 7

ogik xususiyatlarini aks etdiradi. hozirgi o'zbek adabiy tili. hozirgi o'zbek adabiy tili asrlar davomida qo'llanib kelgan yagona o'zbek tili taraqqiyotining yuqori shakli, milliy tilning ishlangan shaklidir. hozirgi o'zbek adabiy tili davlat va ijtimoiy tashkilot, fan va maktab, matbuot va badiiy adabiyot, xullas, o'zbek millati-ning ilmiymadaniy tilidir. o'zbek xalqining millat bo'lib shakllanishi va rivojlanishi milliy adabiy tilning shakllanishi va rivojlanishidir. hozirgi o'zbek adabiy tili o'zbek xalqining yagona umummillat tilidir. o'zbek milliy adabiy tili umumxalq tilining yuqori va takomillashgan bosqichidir. so'nggi qariyb bir asr mobaynida o'zbek xalqining yagona milliy tili har tomonlama o'sdi va yuksaldi, uning fonetik tizimiga ma'lum darajada o'zgarishlar kiritildi – unlilar tarkibi ixchamlashdi, undoshlar tarkibiga ba'zi bir yangi fonemalar kelib qo'shildi, tilning lug'at tarkibi yangi so'z va iboralar hisobiga boyidi, so'z ma'nolari kengaydi, eskirib qolgan so'zlar iste'moldan chiqib ketdi, o'zbek tilining grammatik qurilishi takomillashdi. o'zbek milliy adabiy tili turli burjua millatchi oqimlariga qarshi kurashda o'sdi, mustahkamlandi va voyaga yetdi. …

5 / 7

uning yagona umummillat va mahalliy dialektlarga munosabati; 2) tayanch va yetakchi o'zbek shevalarining fonetik tizimi; 3) umumxalq tili lug'at tarkibining son va sifati, qo'llanish doirasi va mazmuni; 4) grammatik qoidalarning hajmi va mohiyati; 5) uslubiy bo'linishga ko'ra belgilanadi. hozirgi o'zbek adabiy tili 6 unlili fonetik tizimga ega. so'nggi yillarda o'zbek tilining undoshlar tizimida ham ma'lum o'zgarishlar bo'ldi. bunga o'zbek tiliga rus tilidan ko'plab yangi so'zlarning kirib kelishi ham sabab bo'ldi. bunday olinmalar tarkibidagi ayrim tovushlarning o'zbek tili fonetik qoidalariga mos kelmasligi, ularni o'z fonetik tizimiga muvofiqlashtirish o'zbek tilining tovushlar tizimida ayrim o'zgarishlarning kelib chiqishiga sabab bo'ldi. ma'lumki, tilning leksikasi uning eng o'zgaruvchan qismidir. shuning uchun keyingi qariyb bir asr davomida o'zbek tili leksikasi juda katta o'zgarishlarga uchradi. bu o'zgarishlarni quyidagicha sharhlash mumkin: a) hozirgi o'zbek adabiy tilida ko'pgina so'zlarning ma'no doirasi kengay-di, ko'pgina so'zlar o'z ma'nosi bilan birga yangi, qo'shimcha ma'nolar kasb etdi, so'z ma'nosida kengayish va torayish yuz berdi: …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy tillar morfologiyasi"

mavzu:turkiy tillar morfologiyasi reja: 1.turkiy tillarda so’zlarning morfologik strukturasi. 2.turkiy tillarda o’zak va morfema. 3.affiksal morfemaning turlari. 4.turkiy til yoqut va chuvosh tillar misolida. turkiy tillarda so’z tuzilishiga ko’ra, to’liq ma’noli va yordamchi morfemalardan tashkil topadi. turkiy tillar faqat genetik jihatdan qarindosh bo’lib qolmasdan, balki tipologik jihatdan ham bir xil. bunday tillarning o’ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: · turkiy tillarda so’z tuzilishiga ko’ra, to’liq ma’noli va yordamchi morfemalardan tashkil topadi. turkiy tillar faqat genetik jihatdan qarindosh bo’lib qolmasdan, balki tipologik jihatdan ham bir xil. bunday tillarning o’ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: 4.o’zakdan keyin qo’shilgan har qanday affiks o’zakni f...

This file contains 7 pages in DOCX format (25.6 KB). To download "turkiy tillar morfologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy tillar morfologiyasi DOCX 7 pages Free download Telegram