inson falsafasi falsafiy antropologiya

DOCX 19 sahifa 51,8 KB Bepul yuklash

19 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 51,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 19

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 19

inson falsafasi falsafiy antropologiya. reja: 1. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonning kelib chiqishi haqidagi ta’limotlar 1. falsafiy antropologiyaning predmeti 1. biologizatorlik va sotsiologizatorlik konsepsiyalari. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma’naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga yetish borliq jumbog‘ining tagiga yetish bilan barobar ekanligini qayta-qayta anglab yetganlar. zero forobiy aytganidek -”odamlar o‘zlarining xos xususiyatlariga va tabiiy ehtiyojlariga ko‘ra jamiyat tuzadilar. ularning harakat va fe’llarini dastavval bora-bora odatlarga aylanadigan tabiiy qobiliyatlar belgilaydi”[footnoteref:2]1. o‘z-o‘zingni angla va shu orqali dunyoni anglaysan. dunyoni insonning teran qatlamlariga kirmasdan sirtdan bilishga bo‘lgan barcha urinishlar narsalar haqida faqat yuzaki tasavvur hosil qilish imkonini beradi. insondan sirtga qarab harakat qiladigan …

2 / 19

nosabatlarning asl tabiatini tushunishga harakat qilayotgan har bir odam uchun o‘z-o‘zini anglashga chorlovchi fikr bo‘lib qolmoqda. buni faqat shu bilan izohlash mumkinki, ayni holda har bir yangi avlod o‘z davri hamda tabiiy-ilmiy va falsafiy tasavvurlarning tegishli darajasi nuqtai nazaridan yechishga harakat qiladigan o‘ta murakkab, «boqiy» falsafiy masalalardan biri to‘g‘risida so‘z yuritiladi. tarixga boshqa ko‘p sonli iboralar ham ma’lum bo‘lib, ular vaqt, madaniyat va diniy e’tiqoddan qat’iy nazar, inson barcha zamonlarda butun dunyo mutafakkirlarining diqqat markazida bo‘lgani va hozir ham shunday ekanligi, tayanch nuqtasi va hatto bilish mezoni bo‘lib xizmat qilishidan dalolat beradi. xususan, qadimgi xitoy faylasufi lao szi fikriga ko‘ra, «boshqalarni biluvchi – oqil, o‘zini biluvchi – donishmanddir». protagorning: «inson barcha narsalar mezonidir», degan fikri ham juda mashhur. «tangri saltanati bizning ichimizdadir», deb o‘rgatgan iso masih. buddaviylarning: «o‘zligingga nazar tashla, sen buddasan», degan chorlovi ham yuqoridagi fikr bilan hamohangdir. islomda «kimki o‘zini bilsa, u allohni ham bilgaydir», deyiladi. demak, inson …

3 / 19

nazardan anglab yetishga harakat qilib, uni qayta va qayta yangidan kashf etganlar. pirovardida, falsafa fanida insondan murakkabroq va ziddiyatliroq predmet yo‘q, desak, hech mubolag‘a bo‘lmaydi. inson barcha yaxshi fazilatlarni o‘zida mujassamlashtirgan o‘ziga xos, betakror va barkamol mavjudot – cheksiz mikrokosm sifatida ham, inson tabiatining norasoligi va buzuqligi tufayli halokatga mahkum bo‘lgan tabiat xatosi sifatida ham, xudo yaratgan banda sifatida ham, boshqa odamlar faoliyatining mahsuli sifatida ham talqin qilinadi. xususan, sharq mutafakkiri a.beruniy jahon fanida birinchi marta inson va tabiat, odam va olam o‘rtasidagi munosabatlarni dunyoviy fan nuqtai nazaridan o‘rganadi. u “odamlar tuzilishining rang, surat, tabiat va axloqda turlicha bo‘lishi faqatgina nasablarining turlichaligidan emas, balki tuproq, suv, havo va yerning, odam yashaydigan joylarning turlichaligi hamdir. tillarning turlicha bo‘lishiga sabab odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, bir-biridan uzoq turishi, ularning har birida turli hoxishlarni ifodalash uchun zarur bo‘lgan so‘zlarga ehtiyoj tug‘ilishidir. uzoq zamonlar o‘tishi bilan bu iboralar ko‘payib, yodda saqlangan va takrorlanish natijasida tarkib …

4 / 19

iy fikricha, inson o‘z tabiatiga ko‘ra hayotini tartibga keltirish, mustahkamlash va takomillashtirish uchun boshqa insonlarga muhtoj bo‘ladi. yakka holda hech kim buning uddasidan chiqa olmaydi. “inson shunday maxluqotki, u faqat jamiyatda o‘z ehtiyojlarini qondirishi va oliy ma’naviy darajaga ko‘tarilishi mumkin”[footnoteref:6]. inson o‘z hayotining me’mori, ijodkori bo‘lmog‘i, o‘zida fozila xislatlar, iste’dodlarni tarbiyalashi lozim. bunga esa u jamiyatda yashab faoliyat ko‘rsatgandagina erishadi. inson ijtimoiy mavjudod. yolg‘izlik uzlat uni qashshoqlashtiradi, insoniy qiyofasini va baxtga olib boradigan iste’dodini yo‘qotadi. ibn xaldun insonga ijtimoiy voqelik sifatida qaraydi. undan ijtimoiy mohiyat izlaydi. inson jonzot sifatida ezgulik va yovuzlik olamidir. shunga ko‘ra, u umrining har daqiqasida yovuzlikdan ko‘ra ezgulikka, yomonlikdan ko‘ra yaxshilikka, nafratdan ko‘ra muhabbatga intilib yashashga mahkum etilgan aql sohibi, bebaho ne’matdir. [3: beruniy a. tanlangan asarlar. 1 jild. –t.: fan, 1968.-b.16-17.] [4: qarang: irisov a. abu rayxon beruniy hikmatlari. -t.: yoshgvardiya, 1973. –b.40-43] [5: ibn sina. danishname. -dushanbe.: 1957.-s..59] [6: forobiy. fozil odamlar shahri. -t.: …

5 / 19

ka. -m.: 1987.-s.40] unga zid o‘laroq, a.shopengauer (1788-1860) inson nuqsonli mavjudot ekanligini ta’kidlaydi, uni «tabiat xalturasi» deb ataydi. fransuz yozuvchisi va faylasufi j.p.sartr (1905-1980) bu fikrni butunlay rad etadi. uning fikricha, inson kelajakka qarab intiladi va shu tariqa o‘zini o‘zi yaratadi. u «inson – odamzot kelajagidir», deb ta’kidlaydi. shunday qilib, falsafaning ikki yarim ming yillik tarixi mobaynida insonga juda ko‘p ta’riflar va tavsiflar berildi, u ko‘p sonli sinonimlar orttirdiki, falsafiy tahlilning boshqa biron-bir ob’ektida bunday holga duch kelish mushkul. zero, falsafa tarixida inson: · «aqlli mavjudot»; · «siyosiy hayvon»; · «tabiat gultoji»; · «hayotning boshi berk ko‘chasi»; · «hayotning soxta qadami»; · «mehnat qurollari yasovchi hayvon»; · «o‘zlikni anglash qobiliyatiga ega mavjudot»; · «ma’naviy va erkin mavjudot» va hokazolar sifatida talqin qilingan. fikrlarning bunday rang-barangligi sababini, avvalo, insonning o‘z tabiatidan izlash lozim. inson tabiatining siri, hech shubhasiz, «boqiy muammolar»dan biri bo‘lib, falsafa o‘z predmetining mohiyati va xususiyatiga ko‘ra unga qayta-qayta …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 19 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"inson falsafasi falsafiy antropologiya" haqida

inson falsafasi falsafiy antropologiya. reja: 1. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonning kelib chiqishi haqidagi ta’limotlar 1. falsafiy antropologiyaning predmeti 1. biologizatorlik va sotsiologizatorlik konsepsiyalari. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma’naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga yetish borliq jumbog‘ining tagiga yetish bilan barobar ekanligini qayta-qayta anglab yetganlar. zero forobiy...

Bu fayl DOCX formatida 19 sahifadan iborat (51,8 KB). "inson falsafasi falsafiy antropologiya"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: inson falsafasi falsafiy antrop… DOCX 19 sahifa Bepul yuklash Telegram