криптологиянинг илмий йўналишлари. криптотаҳлил асослари

DOCX 5 pages 30.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1-маъруза: криптологиянинг илмий йўналишлари. криптотаҳлил асослари режа: 1. ҳужум ва унинг турлари 2. криптотизимни бузиш тушунчаси 3. криптотизимларнинг таҳлил объектига нисбатан бардошлилиги калит сўзлар: ахборот, ҳужум, криптоанализ, криптотизим, бардошлилик, криптография, муҳофазалаш, тизим, талаб, таҳлил. ахборотни муҳофазалаш воситаларида криптографик стандартларни қўллаш учун криптотаҳлил усулларини доимий равишда такомиллаштириб бориш ва ўз вақтида cтандартларнинг заифликларини аниқлаш талаб этилади. бу ўз навбатида криптотаҳлилнинг янги усулларини ишлаб чиқиш ва уларни тадқиқ этиш бўйича тадқиқотлар олиб бориш ҳисобига таъминланади. криптотаҳлил билан шуғулланувчи мутахассис криптотаҳлилчи деб аталади. криптоалгоритмнинг криптотаҳлилга бардошлилиги, яъни криптотизимнинг турли ҳужумларга дош бера олиш қобилияти криптобардошлилик деб аталади. ахборотни муҳофаза қилиш тизимининг бир қисмини ёки бутун тизимни бузишга бўлган муваффақиятли ёки муваффақиятсиз уриниш ҳужум деб аталади. ҳужумнинг қуйидаги турлари мавжуд [footnoteref:1]: [1: singh s. the arab cryptanalysts // the code book: the science of secrecy from ancient egypt to quantum cryptography — new york city: doubleday, 1999.] 1. актив ҳужум - тизимга ёлғон ахборот …

2 / 5

кабиларга уринаётган бузғунчи актив бузғунчи ҳисобланади. криптографик баённомани издан чиқариш бўйича ҳаракат қилмайдиган бузғунчи пассив бузғунчи дейилади. ахборотни узатишда, сақлашда ёки қайта ишлашда, рақобатчи олдида муайян фойда олиш ёки унга зиён етказиш мақсадида атайлаб, ахборотни рухсат этилмаган тарзда ўзгартириш ахборотни сохталаштириш дейилади. дастлабки матнни шифрланган матндан шифрлаш калитини билмасдан туриб тиклаш билан тугайдиган криптотаҳлил жараёни шифрни калитсиз очиш (кенг маънода дешифрлаш) деб аталади. криптотизимни бузиш деганда маъқул бўлган вақтда замонавий ҳисоблаш воситаларидан фойдаланиб криптотаҳлил масалаларини ҳал этиш усулини топиш тушунилади. криптограф ларс кнудсен блокли шифрларни бузишни қуйидаги классификация бўйича 4 турга ажратади. · тўлиқ бузиш – криптоаналитик махфий калитни топишга эришади. · глобаль дедукция – криптоаналитик калитни билмасдан туриб шифрлаш ва шифрни очиш учун тадқиқ этилаётган алгоритмнинг функционал эквивалентини ишлаб чиқади. · қисман дедукция – криптаналитик баъзи хабарларни шифрлаш ва шифрини очишга мувафақ бўлади. · информацион дедукция – криптоаналитик очиқ матн ва калит ҳақидаги баъзи ахборотларни қўлга киритади. кейинги ўн …

3 / 5

дан, энг аҳамиятли омил шуки, криптотаҳлил илмий фан сифатида шаклланмаган бўлиб, жиддий математик тамойиллар билан бирлашмаган тарқоқ усул ("трюк") лар мажмуи эди холос. 1970 йилларда вазият тамоман ўзгарди. биринчидан, алоқа тармоқларининг ривожланиши ва компьютерларнинг кундалик ҳаётга кириб бориши туфайли ахборотни криптографик муҳофаза қилиш заруратини жамиятнинг тобора кўпроқ табақалари тушуна бошлади. иккинчидан, диффи-хеллман томонидан 1976 йилда ошкора (очиқ) калитли криптографиянинг ихтиро этилиши махфийликка бўлган тижорат талабларини қондириш учун замин яратди. бу билан классик криптографиянинг камчилигини белгиловчи асрлар давомида ечилмай келган калитларни тарқатиш муаммоси ҳал бўлди. аслида бу ихтиро илмий ҳамжамиятга катта туртки бўлиб, сифат жиҳатдан янги тадқиқ этилмаган соҳани очиб берди. бу соҳа тез суръатлар билан ривожланиб бораётган ҳисоблаш мураккаблиги назариясига оид янги илмий натижаларни ишлаб чиқишга замин яратди ва бунинг оқибатида жиддий математикавий тамойилларга асосланган криптотаҳлил йўналиши илмий фан сифатида шаклланди. шифрлаш криптоалгоритмларига қўйиладиган асосий (биринчи) талабнинг моҳияти шундаки, алоқа канали орқали узатилаётган бирор ахборотнинг маъносини очиш худди шу калит …

4 / 5

н бўлган криптотаҳлил турларининг умумлашган рўйхати келтирилган. бу жадвалдаги танланган шифрматн ва танланган матн бўйича таҳлил криптотаҳлилчилар томонидан кам ишлатиладиган таҳлил турлари сирасига киради. ҳужум турларини классификациялашдан аввал баъзи бир белгилашларни киритамиз: х – очиқ матн; y – шифрматн (x сифатида ҳар қандай битларнинг кетма-кетлиги бўлиши мумкин: матнли файл, рақамланган товуш, нуқтавий расм ва бошқалар); k ва k′ - шифрлаш ва шифрни очиш учун мос калитлар (симметрик криптографияда k=k′); ek - шифрлаш функцияси; dk′ - шифрни очиш функцияси; унда қуйидаги муносабатлар бажарилади: ek (x) =y, dk′(y) =x. 1-жадвал криптографик ҳужум турлари криптографик ҳужум тури криптотаҳлилчига маълум маълумотлар фақат шифрматн бўйича таҳлил · шифрлаш алгоритми · дешифрлаш лозим бўлган шифрматн маълум очиқ матн бўйича таҳлил · шифрлаш алгоритми · дешифрлаш лозим бўлган шифрматн · битта махфий калит билан ҳосил қилинган очиқ (дастлабки, асл) матн ва шифрматнлар мос қисмларининг бир ёки бир нечта жуфтлиги танлаб олинган очиқ матн асосидаги таҳлил · шифрлаш …

5 / 5

фрматнни шу ҳол учун етарли даражада бардошли қилиб ҳосил қилиш криптографнинг асосий вазифасидир. агар криптограф буларга қўшимча тарзда, рақиб томон криптотаҳлилчисига шифрматнга тегишли асл матннинг ўзи ёки унинг бир неча парчаси маълум деб саналган ҳол учун етарли бардошлиликка эга бўлган криптотизим ҳосил этса, бундай тизим асл матн асосида таҳлилга нисбатан бардошли тизим деб аталади [footnoteref:2]. [2: шнайер б. предисловие уитфилда диффи // прикладная криптография. протоколы, алгоритмы, исходные тексты на языке си = applied cryptography. protocols, algorithms and source code in c. — м.: триумф, 2002.] кўпчилик замонавий шифр яратувчилар тизим бардошлилигини танланган асл матн асосида криптотаҳлилга нисбатан бардошлилик (бунда шифр матни ҳам маълумлиги назарда тутилади) билан белгилайдилар. ошкора калитли криптотизим криптотаҳлилчисининг асосий мақсади, унинг нияти бузуқ бўлса, махфий (шахсий) калитни билмаган ҳолда ошкора калит ва ҳимояланмаган алоқа каналидан жўнатилган ошкора ахборотдан фойдаланган ҳолда жўнатилган ахборотни сохталаштириб, бу ахборотни ошкора калит эгасига тегишли эканига ахборот қабул қилувчида тўла ишонч ҳосил бўлишига …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "криптологиянинг илмий йўналишлари. криптотаҳлил асослари"

1-маъруза: криптологиянинг илмий йўналишлари. криптотаҳлил асослари режа: 1. ҳужум ва унинг турлари 2. криптотизимни бузиш тушунчаси 3. криптотизимларнинг таҳлил объектига нисбатан бардошлилиги калит сўзлар: ахборот, ҳужум, криптоанализ, криптотизим, бардошлилик, криптография, муҳофазалаш, тизим, талаб, таҳлил. ахборотни муҳофазалаш воситаларида криптографик стандартларни қўллаш учун криптотаҳлил усулларини доимий равишда такомиллаштириб бориш ва ўз вақтида cтандартларнинг заифликларини аниқлаш талаб этилади. бу ўз навбатида криптотаҳлилнинг янги усулларини ишлаб чиқиш ва уларни тадқиқ этиш бўйича тадқиқотлар олиб бориш ҳисобига таъминланади. криптотаҳлил билан шуғулланувчи мутахассис криптотаҳлилчи деб аталади. криптоалгоритмнинг криптотаҳлилга бардошлилиги, яъни криптотизимнинг турли ҳуж...

This file contains 5 pages in DOCX format (30.9 KB). To download "криптологиянинг илмий йўналишлари. криптотаҳлил асослари", click the Telegram button on the left.

Tags: криптологиянинг илмий йўналишла… DOCX 5 pages Free download Telegram