uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi

DOCX 29 pages 75.1 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.1 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mundarija: kirish……………………………………………………………………………4 i bob. uyshuqlik va uning tilshunoslikdagi o’rni……..……6 1.1. uyushiqlik haqida ma’lumot…………………….…………………………….6 1.2. uyushgan gap haqida………………………………………..…………….…12 ii bob. uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi….19 2.1. uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi……………..………………..19 2.2. uyushgan gaplarning lisoniy tizimda tutgan o’rni…………………………...22 xulosa................................................................................................................26 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………………………........28 kirish kurs ishining dolzarbligi: mamlakatimiz oʻz mustaqilligini qoʻlga kiritgandan keyin milliy qadriyatlarimizni, jumladan, uning eng muhim tarkibiy qismi boʻlgan ona tilimizni oʻrganish ilmiy-nazariy va amaliy tomondan tadqiq etishga boʻlgan e'tibor kuchayib bormoqda. oʻzbekiston respublikasi prezidenti sh. mirziyoyev “xalqning milliy madaniyati va oʻziga xosligini ifoda etuvchi vosita boʻlmish oʻzbek tilini rivojlantirish, bu tilning davlat maqomini izchil va toʻliq roʻyobga chiqarish”, davlatimiz siyosatining eng muhim ustuvor yoʻnalishi ekanligini alohida ta'kidladilar. kurs ishi mavzusining o‘rganilganlik darajasi: mustaqillik sharofati bilan oʻzbek tilining sintaksisining azaliy muammolaridan biri fikr almashuv va aloqa-aralashuvning asosiy birligi-kommunikativ birlik boʻlgan gapni tarkibiy qismlarga ajratish gap boʻlaklari va har bir boʻlakning gap qurilishidagi oʻrni, gapning tarkibiy qurilishi masalasidir. oʻzbek tiliga davlat …

2 / 29

laridan biri fikr almashuv va aloqa-aralashuvning asosiy birligi-kommunikativ birlik boʻlgan gapni tarkibiy qismlarga ajratish gap boʻlaklari va har bir boʻlakning gap qurilishidagi oʻrni, gapning tarkibiy qurilishi masalasidir. shu boisdan, gapning lingvistik xususiyatlari bilan bir qatorda, uning psixologik xususiyatlarini har tomonlama oʻrganish, ularga har jihatdan e'tibor qaratish kuchaytirildi. xususan, informatsiyani toʻla yoritishda murakkablashgan sodda gaplarning oʻrni alohida boʻlib, tuzilish jihatdan murakkab tarkibga ega bunday gaplarda mazmun hajmining kengligi kuzatiladi. murakkablashgan sodda gaplarning grammatik belgilaridan kelib chiqilsa, ularning semantik tabiati yaqqol yuzaga chiqadi.[footnoteref:1] [1: o‘zbekiston respublikasining “ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni. qonunchilik palatasi tomonidan 2020-yil 19-mayda qabul qilingan, senat tomonidan 2020 yil 7 avgustda ma’qullangan. toshkent sh., 2020-yil 23-sentabr, o‘rq-637-son. ] kurs ishining maqsadi va vazifalari: oʻzbek tilshunosligida mavjud darsliklarda ham murakkablashgan sodda gaplar boʻlimi berilgan. ayrim ishlarda bunday gaplarning grammatik-semantik-stilistik xususiyatlari tadqiq etilgan. badiiy asar tiliga oid darsliklarda murakkablashgan sodda gaplarning stilistik xususiyatlariga toʻxtalingan. til belgilar sistemasi boʻlib, lisoniy belgilar qatorida gap alohida …

3 / 29

hining tarkibiy tuzulishi: kurs ishi tuzulishiga ko’ra kirish, bob, xulosa,foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. i bob. uyshuqlik va uning tilshunoslikdagi o’rni 1.1. uyushiqlik haqida ma’lumot uyushiqlik umumiy bir holat bo’lib, sodda gapga ham,qo’shma gapga ham xosdir. sodda gapda an’anaviy sintaksisga ko’ra gap bo’laklari uyushib kelsa, qo’shma gapda gap bo’laklari, qo’shma gap qismlarining o’zi, o’rni bilan, qo’shma gap uyushib keladi. keyingi qurilmada qo’shma gapning qurilish materiali qo’shma gap bo’ladi.uyushiqlik ikki birlik (element)dan iborat bo’ladi: a) uyushuvchi birlik (element)lar; b) uyushtiruvchi birlik (element).uyushuvchi birliklar — sanaluvchilar. uyushtiruvchi birliklar —sanaluvchilarni birlashtirib, markazlashtirib turuvchilar.uyushuvchi birlik grammatikada uyushiq birlik (element), bo’lak, gap deyiladi. "uyushiq" so’zi hozirgi zamon tilshunosligida, asosan, gap bo’laklariga nisbatan qo’llaniladi. gaplarga nisbatan esa bu terminni (uyushiq, uyushgan) o’zbek tilshunosligida birinchi bo’lib r.rasulov qo’llagan . olim uyushgan gaplarning o’ziga xos xususiyatlari, tuzilishi, qo’llanilishini "alpomish" dostoni materiali asosida tekshiradi va qiziqarli ma’lumotlar beradi.mavjud adabiyotlarda bir semantik gpynnaga kiruvchi bo’laklarning uyushib kelishi, uyushiq bo’laklarning sanash intonastiyasi …

4 / 29

?" so’rog’ini qo’llasa, o’zbek xalqi kishilar uchun "kim?", kishidan boshqa barcha jonli va jonsiz predmetlar uchun "nima?" so’rog’ini qo’llaydi. shundan uyushiq bo’laklarning turli xil so’roqlarga javob bo’lishi kelib chiqadi. bundan tashqari uyushiq bo’laklar jonli va jonsiz predmetlarni ifodalovchi turli xil otlar bilan ifodalanib keladi. masalan: apiqlarda qiy-chuv bilan cho’milib, qizg’in tuproqqa ag’anagan qora-qura bolalar, o’rikzorda o’rik qoqqan qizlar, havoda zarg’aldoqning "biyov-biyov"i va traktorning guldirovi, devor orqasida tandirda pishayotgan nonning hidi, olislarda chaylalardan, dala shiyponlaridan ko’tarilayotgan tutun ko’malari, bog’larda mevalarni qushlardan qo’riqlovchilarning shovqini — hamma narsa unga tinch hayotni va erkin mehnat nash’asini gavdalantirar edi. bu gapda ettita ega uyushib kelgan bo’lib, ularning ikkitasi {bolalar, kizlar} "kimlar?", beshtasi (biyov-biyovi, guldirovi, hidi, tutun ko’malari, shovqini) "nimalar?" so’roqlariga javob bo’ladi. haqiqatdan ham, bu xarakterli misollardan uyushiq bo’laklarning turli xil so’roqqa javob bo’lishi aniq ko’rinib turibdi. uyushiq bo’laklar, xuddi uyushmagan bo’laklarday, ot va olmoshlar, fe’l, fe’lning ravishdosh, sifatdosh, infinitiv formalari, ravish kabi so’z turkumlari …

5 / 29

ham markazlashtirib kelaveradi. bir misolni qiyoslab, tahlil qilib ko’raylik; norali ikki qo’llab, sortlarga ajratib, tez, toza va ko’p terdi. bu misolda "terdi" uyushtiruvchi element bo’lib, "ikki qo’llab", "sortlarga ajratib", "tez", "toza", "ko’p" uyushuvchi elementlardir. uyushuvchi elementlar ikkita semantik gruppani tashkil qiladi: 1. kki qo’llab, sortlarga ajratib, tez, toza — ravish hollari; 2. ko’p — miqdor holi. mana shu turli jinslardan iborat hollar bir uyushiqlik zanjirini tashkil qiladi. to’ldiruvchi va holning umumiy tomonlari bor: a) ikkalasi ham kesim sostaviga kiradi, ya’ni kesim bilan sintaktik aloqaga kirib, unga ergashadi; b) grammatik ko’rsatkichlari deyarli bir xil; v) ifodalanish materiali jihatidan ham yaqinligi bor. ana shuning uchun bo’lsa kerak, to’ldiruvchi bilan hol ba’zan bir uyushiqlik zanjirini tashkil qiladi: ashulani mana shunday joyda aytsang! ovoziig hamma-hamma joyga, hamma odamlarga, osmonlarga. yulduzlarga etib borsin. bu misolda "etib borsin" — uyushtiruvchi element, "hamma— hamma joyga", "hamma odamlarga", "osmonlarga", "yulduzlarga" uyushuvchi elementlardir. uyushuvchi elementlar — gapning ikki xildagi …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi"

mundarija: kirish……………………………………………………………………………4 i bob. uyshuqlik va uning tilshunoslikdagi o’rni……..……6 1.1. uyushiqlik haqida ma’lumot…………………….…………………………….6 1.2. uyushgan gap haqida………………………………………..…………….…12 ii bob. uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi….19 2.1. uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi……………..………………..19 2.2. uyushgan gaplarning lisoniy tizimda tutgan o’rni…………………………...22 xulosa................................................................................................................26 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………………………........28 kirish kurs ishining dolzarbligi: mamlakatimiz oʻz mustaqilligini qoʻlga kiritgandan keyin milliy qadriyatlarimizni, jumladan, uning eng muhim tarkibiy qismi boʻlgan ona tilimizni oʻrganish ilmiy-nazariy va amaliy tomondan...

This file contains 29 pages in DOCX format (75.1 KB). To download "uyushgan gapning badiiy matnda qo’llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: uyushgan gapning badiiy matnda … DOCX 29 pages Free download Telegram